โรคมือเท้าปาก เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่พบบ่อยในเด็กเล็ก โดยเฉพาะเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีอาการที่พบได้บ่อย ได้แก่ ไข้ แผลในปาก และตุ่มน้ำใสบริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า หรือก้น
โรคนี้ติดต่อได้ง่ายผ่านน้ำมูก น้ำลาย อุจจาระ ของเหลวจากตุ่มน้ำ หรือสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อ
แม้ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรง แต่บางรายอาจเกิดภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะจากเชื้อ EV71
ปัจจุบันมีวัคซีนที่ช่วยป้องกันโรคมือเท้าปากชนิดรุนแรงจากเชื้อ EV71 โดยควรปรึกษากุมารแพทย์ก่อนรับวัคซีน
โรคมือเท้าปาก คืออะไร
โรคมือเท้าปากเป็นโรคติดเชื้อไวรัสเฉียบพลันที่พบได้บ่อยในเด็กเล็ก โดยเฉพาะในสถานรับเลี้ยงเด็กและโรงเรียนอนุบาล เชื้อที่เป็นสาเหตุส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มเอนเทอโรไวรัส (Enterovirus) เช่น Coxsackievirus A16 และ Enterovirus 71 หรือ EV71
โดยทั่วไป โรคมือเท้าปากมักมีอาการไม่รุนแรงและสามารถหายได้เอง แต่เชื้อบางสายพันธุ์ โดยเฉพาะ EV71 อาจสัมพันธ์กับอาการรุนแรง เช่น ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทหรือหัวใจในบางราย จึงควรสังเกตอาการของเด็กอย่างใกล้ชิด
โรคนี้สามารถติดต่อได้ผ่านการสัมผัสน้ำมูก น้ำลาย ของเหลวจากตุ่มน้ำ อุจจาระของผู้ป่วย รวมถึงการสัมผัสของใช้หรือพื้นผิวที่ปนเปื้อนเชื้อ โดยเฉพาะในพื้นที่ที่เด็กอยู่รวมกันจำนวนมาก
เด็กที่ได้รับเชื้อมักเริ่มมีอาการหลังจากได้รับเชื้อประมาณ 3–7 วัน โดยอาจมีไข้ต่ำถึงปานกลาง เจ็บปาก รับประทานอาหารหรือดื่มน้ำน้อยลง อ่อนเพลีย และไม่สบายตัว
หลังจากนั้นอาจพบแผลหรือตุ่มแดงในช่องปากและลิ้น รวมถึงตุ่มน้ำใสขนาดเล็กบริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า นิ้วมือ นิ้วเท้า และในบางรายอาจพบที่บริเวณก้น ตุ่มเหล่านี้มักไม่คัน แต่อาจทำให้เด็กรู้สึกเจ็บหรือไม่สบายตัวได้
หากเด็กมีไข้สูง ไข้ไม่ลดหลังรับประทานยาลดไข้ ซึมลง ไม่ตอบสนอง ชัก หายใจเร็ว หายใจลำบาก อาเจียนมาก แขนขาอ่อนแรง หรือเดินเซ ควรรีบนำส่งแพทย์โดยเร็ว เพราะอาการเหล่านี้อาจบ่งชี้ถึงภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทที่อาจพบได้จากการติดเชื้อ EV71
ปัจจุบันยังไม่มียาต้านไวรัสที่ใช้รักษาโรคมือเท้าปากโดยเฉพาะ การรักษาส่วนใหญ่จึงเป็นการดูแลตามอาการ เช่น ให้ยาลดไข้หรือยาแก้ปวดตามคำแนะนำของแพทย์ ดูแลให้เด็กได้รับน้ำและอาหารอย่างเพียงพอ หากเด็กเจ็บปากมากจนรับประทานอาหารได้น้อย ควรเลือกอาหารที่นุ่ม เย็น และย่อยง่าย เพื่อลดการระคายเคืองในช่องปาก
ในกรณีที่เด็กมีอาการรุนแรงหรือสงสัยภาวะแทรกซ้อน แพทย์อาจพิจารณาให้รักษาในโรงพยาบาล เพื่อเฝ้าระวังอาการและให้การรักษาแบบประคับประคองตามความเหมาะสม
หากเด็กป่วยเป็นโรคมือเท้าปาก ควรให้หยุดเรียนหรือหยุดไปสถานรับเลี้ยงเด็กจนกว่าไข้จะลดลง อาการโดยรวมดีขึ้น แผลในปากเริ่มดีขึ้น และไม่มีตุ่มน้ำใหม่เกิดขึ้น โดยทั่วไปมักใช้เวลาประมาณ 7–10 วัน หรือตามคำแนะนำของแพทย์ เพื่อลดโอกาสแพร่เชื้อไปสู่เด็กคนอื่น
ระหว่างดูแลที่บ้าน ผู้ปกครองควรให้เด็กดื่มน้ำหรือนมบ่อย ๆ เลือกอาหารที่นุ่ม เย็น และกลืนง่าย เพื่อลดการระคายเคืองในช่องปาก หากเด็กมีอาการปากแห้ง ปัสสาวะน้อย ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ซึมลง ดื่มน้ำไม่ได้ หรืออาเจียนมาก ควรรีบพามาพบแพทย์ เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะขาดน้ำหรือภาวะแทรกซ้อนที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม
จากประสบการณ์ของศูนย์กุมารเวชกรรม โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนล พบว่า เด็กเล็กที่เป็นโรคมือ เท้า ปาก มักมีแผลในปาก ทำให้เจ็บเวลากิน ดื่มนมหรือน้ำได้น้อยลง และอาจเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำได้ ผู้ปกครองจึงควรสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด หากเด็กไข้สูง ซึม กินได้น้อย อาเจียนบ่อย หรือมีอาการผิดปกติ เช่น กระตุก เดินเซ หรือหายใจเหนื่อย ควรรีบพามาพบแพทย์
ปัจจุบันมีวัคซีนที่ช่วยป้องกันโรคมือเท้าปากชนิดรุนแรงจากเชื้อ Enterovirus 71 หรือ EV71 เป็นวัคซีนเชื้อตาย ซึ่งเป็นหนึ่งในเชื้อที่อาจสัมพันธ์กับอาการรุนแรงและภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทหรือหัวใจได้ในบางราย
วัคซีน EV71 มีประสิทธิภาพในการลดความเสี่ยงของโรคมือ เท้า ปาก ที่เกิดจากเชื้อไวรัส EV71 ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่มีโอกาสก่อให้เกิดอาการรุนแรง โดยสามารถช่วย
ลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ EV71 ได้ 90–91.4%
ลดความเสี่ยงของการนอนโรงพยาบาลจากการติดเชื้อ EV71 ได้ 88%
ป้องกันโรคมือ เท้า ปาก ชนิดรุนแรงและการเสียชีวิตจากเชื้อ EV71 ได้ 100%
อย่างไรก็ตาม วัคซีนนี้ป้องกันได้เฉพาะโรคที่เกิดจากเชื้อ EV71 เท่านั้น ไม่ครอบคลุมเชื้อไวรัสเอนเทอโรไวรัสชนิดอื่น
วัคซีนนี้แนะนำสำหรับเด็กอายุตั้งแต่ 6 เดือน ถึง 5 ปี 11 เดือน 29 วัน โดยฉีดเข้ากล้ามเนื้อทั้งหมด 2 เข็ม เข็มที่ 2 ห่างจากเข็มแรก 1 เดือน ทั้งนี้ ควรปรึกษากุมารแพทย์เพื่อประเมินความเหมาะสมก่อนรับวัคซีน
หลังรับวัคซีน อาจพบอาการข้างเคียงทั่วไป เช่น ปวด บวม แดง หรือคันบริเวณที่ฉีด รวมถึงไข้ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย หรือปวดศีรษะ ซึ่งส่วนใหญ่มักหายได้เองภายในไม่กี่วัน
วัคซีน EV71 ไม่สามารถป้องกันโรคมือเท้าปากจากเชื้อไวรัสชนิดอื่น เช่น Coxsackievirus A16 หรือสายพันธุ์อื่น ๆ ได้ ดังนั้น แม้รับวัคซีนแล้ว ผู้ปกครองยังควรดูแลสุขอนามัยของเด็กอย่างสม่ำเสมอ เช่น ล้างมือบ่อย ๆ ทำความสะอาดของเล่น ของใช้ และหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วย
การดูแลสุขอนามัยเป็นวิธีสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงของโรคมือเท้าปากและการแพร่กระจายเชื้อในเด็กเล็ก ผู้ปกครองควรฝึกให้เด็กล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดเป็นประจำ โดยเฉพาะก่อนรับประทานอาหาร หลังเข้าห้องน้ำ และหลังเล่นของเล่น หลีกเลี่ยงการใช้แก้วน้ำ ช้อนส้อม ผ้าเช็ดหน้า หรือของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น รวมถึงทำความสะอาดของเล่น ของใช้ และพื้นผิวที่เด็กสัมผัสบ่อยอย่างสม่ำเสมอ
สำหรับสถานรับเลี้ยงเด็กหรือโรงเรียน ควรมีการคัดกรองเด็กที่มีไข้ แผลในปาก หรือมีตุ่มน้ำผิดปกติ และแยกเด็กป่วยออกจากกลุ่ม เพื่อลดโอกาสการแพร่เชื้อไปยังเด็กคนอื่น นอกจากนี้ แม้เด็กจะได้รับวัคซีน EV71 แล้ว ผู้ปกครองยังควรดูแลสุขอนามัยอย่างต่อเนื่อง เพราะวัคซีนป้องกันได้เฉพาะโรคที่เกิดจากเชื้อ EV71 เท่านั้น ไม่ครอบคลุมเชื้อไวรัสชนิดอื่นที่อาจก่อให้เกิดโรคมือเท้าปากได้
เด็กที่เคยเป็นโรคมือเท้าปากแล้ว จะเป็นซ้ำได้อีกหรือไม่? ได้ เนื่องจากโรคมือเท้าปากเกิดได้จากไวรัสหลายสายพันธุ์ การเคยติดเชื้อสายพันธุ์หนึ่งไม่ได้ให้ภูมิคุ้มกันต่อสายพันธุ์อื่น เด็กจึงมีโอกาสป่วยซ้ำได้
เด็กอายุเท่าไรจึงจะรับวัคซีนป้องกันโรคมือเท้าปากจากเชื้อ EV71 ได้? รับวัคซีนได้ตั้งแต่อายุ 6 เดือน ไปจนถึงอายุ 5 ปี 11 เดือน 29 วัน โดยฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 1 เดือน
โรคมือเท้าปากอันตรายแค่ไหน? ในกรณีส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรงและหายได้เองใน 7–10 วัน แต่หากติดเชื้อ EV71 มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทและหัวใจ ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ในเด็กเล็ก
ระหว่างที่ลูกป่วยเป็นโรคมือเท้าปาก ควรดูแลอย่างไรที่บ้าน? ให้ยาลดไข้ตามอาการ ให้เด็กดื่มน้ำหรือนมบ่อย ๆ เลือกอาหารนุ่มและเย็น หยุดพักที่บ้านเพื่อป้องกันการแพร่เชื้อ และติดตามอาการอย่างใกล้ชิด หากอาการแย่ลงหรือพบสัญญาณเตือน ควรพาไปพบแพทย์ทันที
Medically Reviewed by
พญ. มณินทร วรรณรัตน์
กุมารเวชศาสตร์
กุมารเวชศาสตร์โรคระบบหายใจ
Readers’ Rating
0.0 out of 5 stars (based on 0 reviews)
