วันเบาหวานโลก ตรงกับวันที่ 14 พฤศจิกายนของทุกปี เพื่อสร้างความตระหนักถึงโรคเบาหวาน ซึ่งอาจเกิดขึ้นโดยไม่มีอาการเตือน โดยเฉพาะเบาหวานชนิดที่ 2
ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงควรตรวจคัดกรองเบาหวาน แม้ไม่มีอาการ โดยการตรวจน้ำตาลในเลือดหลังอดอาหาร (FPG) และน้ำตาลสะสม (HbA1c) ช่วยค้นหาความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะแรก
การรับประทานอาหารที่เหมาะสม ออกกำลังกาย และควบคุมน้ำหนัก ช่วยลดโอกาสเกิดเบาหวานชนิดที่ 2 ส่วนผู้ป่วยที่ควบคุมโรคได้ดีสามารถลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนได้ในระยะยาว
วันเบาหวานโลก 2569 วันที่ 14 พฤศจิกายนของทุกปีเป็นวันเบาหวานโลก เพื่อสร้างความตระหนักถึงโรคเบาหวานและส่งเสริมการดูแลสุขภาพ โดยเฉพาะเบาหวานชนิดที่ 2 ซึ่งมักค่อย ๆ เกิดขึ้นและอาจไม่แสดงอาการในระยะแรก ทำให้หลายคนไม่รู้ตัวว่ามีระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ หากปล่อยให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงต่อเนื่อง อาจส่งผลต่อหลอดเลือดและอวัยวะสำคัญ เช่น หัวใจ ไต และดวงตา การตรวจคัดกรองตามช่วงอายุและปัจจัยเสี่ยงจึงช่วยให้พบความผิดปกติและเริ่มดูแลรักษาได้อย่างเหมาะสม
7 สัญญาณเตือนเบาหวานระยะแรก ผู้ป่วยเบาหวานบางรายอาจไม่มีอาการผิดปกติ แต่เมื่อระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้น อาจพบอาการ ดังต่อไปนี้
ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะตอนกลางคืนกระหายน้ำบ่อย รู้สึกคอแห้งมากกว่าปกติหิวบ่อย แม้รับประทานอาหารตามปกติน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจลดน้ำหนักอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย หรือรู้สึกไม่มีแรงมองเห็นภาพพร่ามัว หรือมองเห็นไม่ชัดเป็นบางช่วงแผลหายช้า หรือมีการติดเชื้อบ่อย โดยเฉพาะเชื้อรา
อาการเหล่านี้อาจเกิดจากโรคอื่นได้เช่นกัน หากมีความผิดปกติควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ โดยไม่จำเป็นต้องรอให้มีอาการหลายข้อพร้อมกัน
ใครบ้างที่มีความเสี่ยงเป็นโรคเบาหวาน เบาหวานชนิดที่ 2 เกี่ยวข้องกับพันธุกรรม อายุ และพฤติกรรมการใช้ชีวิต โดยกลุ่มเสี่ยง ได้แก่
มีน้ำหนักเกินหรืออ้วน โดยเฉพาะมีไขมันสะสมบริเวณหน้าท้อง
มีพ่อ แม่ หรือพี่น้องเป็นโรคเบาหวาน
มีอายุ 35 ปีขึ้นไป
ขาดการออกกำลังกายหรือเคลื่อนไหวร่างกายน้อย
มีความดันโลหิตสูงหรือไขมันในเลือดผิดปกติ, ไขมันพอกตับ
เคยตรวจพบภาวะก่อนเบาหวาน
เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์
มีภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)
การตรวจคัดกรองเบาหวาน การตรวจคัดกรองเบาหวานช่วยค้นหาความผิดปกติของระดับน้ำตาลในเลือดได้ตั้งแต่ระยะแรก แม้ยังไม่มีอาการ โดยวิธีตรวจที่ใช้บ่อย ได้แก่ การตรวจน้ำตาลในเลือดหลังอดอาหาร (FPG) และการตรวจน้ำตาลสะสม (HbA1c) ซึ่งแพทย์จะพิจารณาเลือกวิธีที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล โดยมีรายละเอียด ดังต่อไปนี้
การตรวจน้ำตาลในเลือดหลังอดอาหาร (FPG) FPG (Fasting Plasma Glucose) เป็นการตรวจระดับน้ำตาลในเลือดหลังงดอาหารและเครื่องดื่มที่ให้พลังงานอย่างน้อย 8 ชั่วโมง โดยสามารถดื่มน้ำเปล่าได้ เพื่อประเมินระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหาร
การตรวจน้ำตาลสะสม (HbA1c) HbA1c เป็นการตรวจเลือดที่สะท้อนระดับน้ำตาลในเลือดเฉลี่ยในช่วง 2–3 เดือนที่ผ่านมา โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องงดอาหารก่อนตรวจ
เกณฑ์ระดับน้ำตาลในเลือด การแปลผลตรวจ FPG และ HbA1c สามารถแบ่งเป็นระดับปกติ ภาวะก่อนเบาหวาน และระดับที่เข้าเกณฑ์เบาหวาน ดังนี้
ผลตรวจ FPG HbA1c ปกติ ต่ำกว่า 100 mg/dL ต่ำกว่า 5.7% ภาวะก่อนเบาหวาน 100–125 mg/dL 5.7–6.4% เข้าเกณฑ์เบาหวาน 126 mg/dL ขึ้นไป 6.5% ขึ้นไป
หมายเหตุ: เกณฑ์ดังกล่าวใช้สำหรับผู้ใหญ่ที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ หากผลตรวจเข้าเกณฑ์เบาหวานแต่ไม่มีอาการชัดเจน ควรตรวจยืนยันเพิ่มเติมตามคำแนะนำของแพทย์
ช่วงอายุที่ควรเริ่มตรวจคัดกรอง ผู้ที่มีอายุ 35 ปีขึ้นไปควรเข้ารับการตรวจคัดกรองเบาหวาน แม้ไม่มีอาการผิดปกติ ส่วนผู้ที่อายุน้อยกว่า 35 ปี แต่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น น้ำหนักเกินร่วมกับประวัติครอบครัวเป็นเบาหวาน หรือมีความดันโลหิตสูง ควรปรึกษาแพทย์ เพื่อประเมินความจำเป็นในการตรวจ
หากผลตรวจปกติ โดยทั่วไปสามารถตรวจซ้ำทุก 3 ปี ส่วนผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวานควรติดตามระดับน้ำตาลอย่างน้อยปีละครั้ง หรือตามคำแนะนำของแพทย์
ภาวะแทรกซ้อนที่ควรระวัง โรคเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ไม่ดีเป็นเวลานาน อาจทำให้หลอดเลือดและเส้นประสาทเสียหาย เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ได้แก่
โรคหัวใจและหลอดเลือด: เพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดแดงตีบแคบ ทำให้เลือดไปเลี้ยงหัวใจไม่เพียงพอ และอาจเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดโรคหลอดเลือดสมอง : เพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน อาจทำให้เกิดอาการหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง หรือพูดไม่ชัดอย่างเฉียบพลันโรคไตจากเบาหวาน: เกิดจากความเสียหายของหลอดเลือดขนาดเล็กในไต ทำให้การทำงานของไตลดลง และอาจนำไปสู่โรคไตเรื้อรัง , ภาวะไตวายโรคจอประสาทตาจากเบาหวาน: เกิดจากหลอดเลือดบริเวณจอประสาทตาเสียหาย อาจทำให้มองเห็นภาพพร่ามัวหรือสูญเสียการมองเห็นโรคเส้นประสาทส่วนปลายจากเบาหวาน: ทำให้มีอาการชา ปวดแสบปวดร้อน หรือรับความรู้สึกได้น้อยลง โดยเฉพาะบริเวณเท้าและขาแผลเบาหวานที่เท้า: อาจเกิดจากการสูญเสียความรู้สึกหรือการไหลเวียนเลือดที่ผิดปกติ ทำให้เกิดแผลโดยไม่รู้ตัว แผลหายช้า และเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรง
ปรับพฤติกรรม ลดความเสี่ยงเบาหวาน การปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวันช่วยลดความเสี่ยงต่อเบาหวานชนิดที่ 2 โดยเฉพาะผู้ที่มีน้ำหนักเกินหรือมีภาวะก่อนเบาหวาน ซึ่งสามารถเริ่มต้นได้ดังนี้
เลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ลดอาหารหวานและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล เพิ่มผักและอาหารที่มีใยอาหารออกกำลังกายสม่ำเสมอ เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน หรือว่ายน้ำ อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ควบคุมน้ำหนักให้เหมาะสม สำหรับผู้ที่มีน้ำหนักเกินและมีภาวะก่อนเบาหวาน การลดน้ำหนักประมาณ 5–7% ช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคได้งดสูบบุหรี่ เพื่อลดความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดนอนหลับให้เพียงพอ และเข้านอนให้เป็นเวลาตรวจสุขภาพตามความเสี่ยง เพื่อค้นหาความผิดปกติของระดับน้ำตาลในเลือด
สรุป ผู้ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 อาจไม่มีอาการผิดปกติในระยะแรก การตรวจคัดกรองจึงช่วยให้พบโรคได้เร็วและเริ่มดูแลรักษาอย่างเหมาะสม ควบคู่กับการปรับพฤติกรรมสุขภาพและควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด เพื่อลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว
คำถามที่พบบ่อ ย
คนผอมสามารถเป็นโรคเบาหวานได้หรือไม่? เป็นได้ เพราะโรคเบาหวานไม่ได้เกิดจากน้ำหนักเกินเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับพันธุกรรมและการทำงานของตับอ่อน
ตรวจน้ำตาลปลายนิ้วสามารถวินิจฉัยเบาหวานได้หรือไม่? เครื่องตรวจน้ำตาลปลายนิ้วสำหรับใช้ส่วนบุคคลช่วยติดตามระดับน้ำตาลได้ แต่ไม่ควรใช้ผลเพียงอย่างเดียวในการวินิจฉัยโรค ควรตรวจทางห้องปฏิบัติการตามคำแนะนำของแพทย์
ภาวะก่อนเบาหวานสามารถกลับมาเป็นปกติได้หรือไม่? เป็นไปได้ในบางราย โดยเฉพาะเมื่อปรับอาหาร ออกกำลังกาย และควบคุมน้ำหนัก แต่ยังควรติดตามระดับน้ำตาลอย่างสม่ำเสมอ
ผู้ป่วยเบาหวานสามารถรับประทานผลไม้ได้หรือไม่? รับประทานได้ โดยควรเลือกผลไม้สดในปริมาณที่เหมาะสม ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดและปริมาณน้ำตาลในผลไม้ และคำนึงถึงปริมาณคาร์โบไฮเดรตในแต่ละมื้อ
โรคเบาหวานรักษาให้หายขาดได้หรือไม่? เบาหวานชนิดที่ 2 บางรายสามารถเข้าสู่ภาวะโรคสงบ (Remission) ได้ สามารถหยุดยาได้ในบางราย แต่ไม่ได้หมายความว่าหายขาด และยังจำเป็นต้องติดตามสุขภาพอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งปรับพฤติกรรมตลอดชีวิต
Medically Reviewed by
พญ. สมพร วงศ์เราประเสริฐ
อายุรศาสตร์
อายุรศาสตร์โรคต่อมไร้ท่อและเมตะบอลิสม
Readers’ Rating
0.0 out of 5 stars (based on 0 reviews)
