ปวดหลังแบบไหน เสี่ยง หมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาท
ปวดคอ ปวดหัว ปวดหลัง และอีกสารพัดปวด ที่เกิดจากการก้มหน้าเล่นสมาร์ทโฟน นั่งทำงานต่อเนื่องยาวนาน หรือยกของหนัก สัญญาณเหล่านี้ไม่ควรมองข้าม
เลือกอ่านตามหัวข้อ
- โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ (Spinal Canal Stenosis) คือภาวะที่พื้นที่ภายในช่องกระดูกสันหลังลดลง ทำให้ไขสันหลังหรือรากประสาทถูกกดทับ ส่งผลให้เกิดอาการปวดหลัง ปวดร้าว ชา หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง
- โรคนี้พบได้บ่อยในผู้สูงอายุจากความเสื่อมของกระดูกสันหลังตามวัย แต่สามารถเกิดจากสาเหตุอื่น เช่น หมอนรองกระดูกเสื่อม กระดูกงอก เอ็นหนาตัวขึ้น หรือความผิดปกติของโครงสร้างกระดูกสันหลัง
- อาการที่พบขึ้นอยู่กับตำแหน่งของการตีบแคบ เช่น โพรงกระดูกสันหลังส่วนเอวตีบแคบ อาจทำให้ปวดร้าวลงขา เดินได้จำกัด ส่วนโพรงกระดูกสันหลังส่วนคอตีบแคบ อาจส่งผลต่อแขน ขา และการทรงตัว
- การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรคและระดับการกดทับเส้นประสาท ตั้งแต่การปรับพฤติกรรม กายภาพบำบัด การใช้ยา ไปจนถึงการผ่าตัดเพื่อลดการกดทับเส้นประสาทในรายที่มีความจำเป็น
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ คืออะไร?
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ (Spinal Canal Stenosis) คือ ภาวะที่ ช่องว่างภายในกระดูกสันหลังซึ่งเป็นทางผ่านของไขสันหลังและรากประสาทมีขนาดแคบลง ส่งผลให้โครงสร้างบริเวณดังกล่าวไปกดเบียดเส้นประสาท ทำให้เกิดอาการผิดปกติด้านการรับความรู้สึกและการเคลื่อนไหว
โดยทั่วไป โพรงกระดูกสันหลังสามารถแบ่งตำแหน่งที่เกิดการตีบแคบได้ เช่น
- โพรงกระดูกสันหลังส่วนเอวตีบแคบ (Lumbar Spinal Stenosis) พบได้บ่อยที่สุด มักทำให้เกิดอาการปวดหลัง ปวดร้าวลงขา หรือขาชา
- โพรงกระดูกสันหลังส่วนคอตีบแคบ (Cervical Spinal Stenosis) อาจส่งผลต่อไขสันหลัง ทำให้เกิดอาการแขนขาชา เดินเซ หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง
เมื่อเส้นประสาทถูกกดทับเป็นเวลานาน อาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น เดินลำบาก ยืนได้น้อยลง หรือทำกิจกรรมที่เคยทำได้ลดลง
สาเหตุของโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบส่วนใหญ่มักเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของกระดูกสันหลังตามอายุ โดยมีปัจจัยสำคัญ ได้แก่
- ความเสื่อมของกระดูกสันหลัง เมื่ออายุมากขึ้น หมอนรองกระดูกสันหลังอาจเสื่อมและสูญเสียความยืดหยุ่น ทำให้ความสูงของช่องระหว่างกระดูกลดลง ร่างกายอาจสร้างกระดูกงอก (Bone Spur) เพื่อเพิ่มความมั่นคง ส่งผลให้พื้นที่ภายในโพรงกระดูกสันหลังแคบลง
- หมอนรองกระดูกเคลื่อนหรือเสื่อม หมอนรองกระดูกที่เคลื่อนออกมาหรือโป่งนูน อาจกดทับรากประสาท ทำให้เกิดอาการปวด ชา หรือปวดร้าวตามแนวเส้นประสาท
- เอ็นบริเวณกระดูกสันหลังหนาตัวขึ้น เอ็นที่ช่วยพยุงกระดูกสันหลังอาจหนาตัวจากความเสื่อม ทำให้พื้นที่ภายในช่องไขสันหลังลดลง
- ความผิดปกติของโครงสร้างกระดูกสันหลัง บางรายอาจมีภาวะกระดูกสันหลังเคลื่อน (Spondylolisthesis) หรือความผิดปกติของแนวกระดูกสันหลังตั้งแต่กำเนิด ซึ่งเพิ่มโอกาสเกิดการตีบแคบของโพรงกระดูกสันหลัง
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบมีอาการอย่างไร?
อาการของโรคขึ้นอยู่กับตำแหน่งและระดับของการกดทับเส้นประสาท โดยอาการที่พบได้ ได้แก่
อาการโพรงกระดูกสันหลังส่วนเอวตีบแคบ
- ปวดหลังบริเวณเอว
- ปวดร้าวลงสะโพก ต้นขา น่อง หรือเท้า
- ชา หรือรู้สึกเหมือนไฟฟ้าช็อตบริเวณขา
- ขาอ่อนแรง
- เดินหรือยืนนานไม่ได้ ต้องนั่งพักจึงดีขึ้น
ลักษณะอาการเฉพาะที่พบได้บ่อยคือ ปวดขาหรือชาขณะยืนหรือเดิน และอาการดีขึ้นเมื่อได้นั่งพักหรือก้มตัวไปด้านหน้า ซึ่งเรียกว่า Neurogenic Claudication
อาการโพรงกระดูกสันหลังส่วนคอตีบแคบ
หากมีการกดทับไขสันหลังบริเวณคอ อาจพบอาการ เช่น
- มือชา
- หยิบจับสิ่งของไม่ถนัด
- แขนหรือขาอ่อนแรง
- เดินเซหรือเสียการทรงตัว
- การควบคุมการเคลื่อนไหวลดลง
ในบางรายที่มีการกดทับไขสันหลังรุนแรง อาจส่งผลต่อการควบคุมการขับถ่าย จำเป็นต้องได้รับการประเมินโดยแพทย์เฉพาะทาง
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบแตกต่างจากหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทอย่างไร?
แม้ทั้งสองภาวะสามารถทำให้เกิดอาการคล้ายกัน เช่น ปวดหลัง ปวดร้าว ชา หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง แต่สาเหตุและกลไกการเกิดโรคมีความแตกต่างกัน
- หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Herniated Disc) เกิดจากหมอนรองกระดูกที่อยู่ระหว่างกระดูกสันหลังเกิดการเคลื่อนหรือปลิ้นออกมา จนไปกดทับรากประสาท ส่งผลให้เกิดอาการปวดหรือชาตามแนวเส้นประสาทบริเวณที่ถูกกดทับ
- โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ (Spinal Canal Stenosis) เกิดจากพื้นที่ภายในช่องกระดูกสันหลังลดลง ทำให้เส้นประสาทหรือไขสันหลังมีพื้นที่จำกัด สาเหตุที่พบได้บ่อย ได้แก่ ความเสื่อมของกระดูกสันหลัง กระดูกงอก เอ็นหนาตัว หรือความผิดปกติของโครงสร้างกระดูก
ความแตกต่างที่สำคัญคือ หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทมักเกิดจากหมอนรองกระดูกที่เคลื่อนออกมากดเส้นประสาทโดยตรง ขณะที่โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบมักเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างหลายส่วนร่วมกัน โดยเฉพาะในผู้ที่มีการเสื่อมของกระดูกสันหลัง
อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยบางรายอาจมีทั้งสองภาวะร่วมกัน จึงจำเป็นต้องได้รับการตรวจประเมินโดยแพทย์ เพื่อระบุสาเหตุของอาการและวางแผนการรักษาที่เหมาะสม
ปัจจัยเสี่ยงที่เพิ่มโอกาสเกิดโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ ได้แก่
- อายุที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุมากกว่า 50 ปี
- ภาวะกระดูกสันหลังเสื่อม
- เคยได้รับอุบัติเหตุบริเวณกระดูกสันหลัง
- ใช้งานกระดูกสันหลังหนักเป็นเวลานาน
- มีโรคหรือภาวะที่ส่งผลต่อโครงสร้างกระดูก เช่น กระดูกสันหลังเคลื่อน
อย่างไรก็ตาม อาการปวดหลังไม่ได้หมายความว่าเกิดจากโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบเสมอไป จำเป็นต้องได้รับการประเมินเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง
การวินิจฉัยโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ
แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และประเมินการทำงานของระบบประสาท เช่น ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ การรับความรู้สึก และการตอบสนองของเส้นประสาท
การตรวจเพิ่มเติมอาจประกอบด้วย
- MRI กระดูกสันหลัง เป็นการตรวจที่ช่วยให้เห็นรายละเอียดของหมอนรองกระดูก เส้นประสาท ไขสันหลัง และระดับการกดทับได้อย่างชัดเจน
- CT Scan ช่วยประเมินรายละเอียดของกระดูก เช่น กระดูกงอก หรือการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างกระดูกสันหลัง
- X-ray ช่วยดูแนวกระดูกสันหลัง การเสื่อม หรือความผิดปกติของการเรียงตัวของกระดูก
ผลตรวจเหล่านี้ช่วยให้แพทย์วางแผนการรักษาได้เหมาะสมกับระดับความรุนแรงและอาการของผู้ป่วย
แนวทางรักษาโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ
การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ ระดับการกดทับเส้นประสาท และผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน
การรักษาโดยไม่ผ่าตัด
ในผู้ป่วยที่อาการยังไม่รุนแรง แพทย์อาจพิจารณาแนวทาง เช่น
- การปรับพฤติกรรม ลดกิจกรรมที่กระตุ้นอาการ
- กายภาพบำบัดเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและเพิ่มความยืดหยุ่น
- การใช้ยาเพื่อลดอาการปวดหรือการอักเสบตามความเหมาะสม
- การฉีดยาเข้าโพรงเส้นประสาท เพื่อลดอาการปวดร้าวลงขา
- การฉีดยาเฉพาะจุดในบางกรณี
การรักษาด้วยการผ่าตัด
หากมีอาการรุนแรง เช่น ปวดมากจนรบกวนชีวิตประจำวัน กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือการรักษาแบบไม่ผ่าตัดไม่ได้ผล แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดเพื่อลดการกดทับเส้นประสาท
ตัวอย่างการผ่าตัด ได้แก่
การผ่าตัดขยายโพรงกระดูกสันหลัง (Decompression Surgery)
เป็นการนำส่วนที่กดทับเส้นประสาทออก เช่น กระดูกงอกหรือเนื้อเยื่อที่หนาตัวขึ้น เพื่อเพิ่มพื้นที่ให้เส้นประสาท
การผ่าตัดเชื่อมข้อกระดูกสันหลัง (Spinal Fusion)
ในบางรายที่มีความไม่มั่นคงของกระดูกสันหลัง แพทย์อาจพิจารณาการเชื่อมข้อเพื่อช่วยเพิ่มความมั่นคง
ปัจจุบันมีเทคนิคการผ่าตัดที่ช่วยลดการบาดเจ็บต่อเนื้อเยื่อ เช่น การผ่าตัดแบบแผลเล็ก (Minimally Invasive Spine Surgery) ซึ่งอาจช่วยลดการเสียเลือดและระยะเวลาการฟื้นตัวในผู้ป่วยที่เหมาะสม
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบจำเป็นต้องผ่าตัดเมื่อใด?
การผ่าตัดไม่ได้เป็นทางเลือกแรกสำหรับผู้ป่วยทุกคน แพทย์จะพิจารณาจากระดับความรุนแรงของอาการ ผลตรวจทางภาพถ่าย และผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน
อาจพิจารณาการผ่าตัดเมื่อ
- มีอาการปวดหรือชารุนแรงและไม่ตอบสนองต่อการรักษาแบบไม่ผ่าตัด
- มีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรงเพิ่มขึ้น
- มีอาการผิดปกติระบบขับถ่าย
- เดินได้จำกัดมากขึ้น
- มีภาวะเส้นประสาทหรือไขสันหลังถูกกดทับอย่างมีนัยสำคัญ
เป้าหมายของการผ่าตัดคือการลดแรงกดต่อเส้นประสาท เพิ่มพื้นที่ภายในโพรงกระดูกสันหลัง และช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาเคลื่อนไหวได้ดีขึ้น
เมื่อใดควรพบแพทย์?
ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์ หากมีอาการดังต่อไปนี้
- ปวดหลังร่วมกับอาการชาหรือปวดร้าวลงแขนหรือขา
- เดินได้น้อยลง หรือยืนแล้วมีอาการปวดมากขึ้น
- กล้ามเนื้อแขนหรือขาอ่อนแรง
- อาการเป็นต่อเนื่องและไม่ดีขึ้น
- มีปัญหาการควบคุมการขับถ่ายร่วมด้วย
การตรวจพบความผิดปกติในระยะเริ่มต้นช่วยให้สามารถวางแผนการรักษาและป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการกดทับเส้นประสาทในระยะยาว
การดูแลผู้ป่วยโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ
การดูแลตัวเองมีส่วนช่วยลดการกระตุ้นอาการและส่งเสริมการทำงานของกระดูกสันหลัง ได้แก่
- รักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม เพื่อลดแรงกดต่อกระดูกสันหลัง
- ออกกำลังกายตามคำแนะนำของแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด
- หลีกเลี่ยงท่าทางที่เพิ่มแรงกดต่อหลัง เช่น การยกของหนักผิดท่า
- ปรับท่านั่งและท่ายืนให้เหมาะสม
สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการซับซ้อนหรือจำเป็นต้องได้รับการรักษาเฉพาะทาง การดูแลโดยทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพมีส่วนช่วยให้การวางแผนรักษามีความเหมาะสมมากขึ้น โดย ศูนย์กระดูกสันหลัง โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนล มีแนวทางประเมินและดูแลผู้ป่วยที่มีปัญหากระดูกสันหลัง โดยพิจารณาจากสาเหตุ ระดับความรุนแรง และความต้องการของผู้ป่วยแต่ละราย
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบรักษาหายได้หรือไม่?
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบเป็นภาวะที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างกระดูกสันหลัง การรักษามุ่งเน้นลดอาการ ลดการกดทับเส้นประสาท และช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้ดีขึ้น โดยแนวทางขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรงของโรค
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบจำเป็นต้องผ่าตัดทุกคนหรือไม่?
ไม่จำเป็น ผู้ป่วยหลายรายสามารถควบคุมอาการได้ด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัด แต่หากมีการกดทับเส้นประสาทมาก อ่อนแรง หรืออาการไม่ดีขึ้น แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัด
เดินแล้วปวดขา แต่พอนั่งพักดีขึ้น เกี่ยวข้องกับโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบหรือไม่?
อาการดังกล่าวอาจพบได้ในผู้ป่วยที่มีโพรงกระดูกสันหลังส่วนเอวตีบแคบ เนื่องจากเส้นประสาทถูกกดทับขณะยืนหรือเดิน ควรเข้ารับการตรวจเพื่อยืนยันสาเหตุ
โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบเกิดในคนอายุน้อยได้หรือไม่?
สามารถเกิดได้ แม้พบมากในผู้สูงอายุ แต่อาจเกิดในคนอายุน้อยจากความผิดปกติของโครงสร้างกระดูกสันหลัง อุบัติเหตุ หรือหมอนรองกระดูกผิดปกติ
Medically Reviewed by
นพ. เอกพล ลาภอำนวยผล
ศัลยศาสตร์กระดูกและข้อ
ศัลยศาสตร์กระดูกและข้อ - โรคกระดูกสันหลัง
Readers’ Rating
4.9 out of 5 stars (based on 7 reviews)
