ข้อเข่าเทียมมีกี่แบบ ต่างกันอย่างไร ผ่าตัดแบบไหนถึงเหมาะสมกับปัญหา

เมื่อการรักษาข้อเข่าเสื่อมด้วยวิธีอื่น ๆ ไม่สามารถบรรเทาอาการได้ การผ่าตัดข้อเข่าเทียมจึงเป็นแนวทางการรักษาที่ช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาเดินและเคลื่อนไหวได้อย่างเป็นปกติอีกครั้ง แต่หลายคนอาจสงสัยว่า ข้อเข่าเทียมมีกี่แบบ แต่ละแบบแตกต่างกันอย่างไร บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจในรายละเอียดของข้อเข่าเทียมแต่ละประเภท เพื่อช่วยให้ทราบข้อมูลและเลือกทางรักษาได้อย่างมั่นใจยิ่งขึ้น

ข้อเข่าเทียมคืออะไร ทำมาจากอะไร

ข้อเข่าเทียม คืออุปกรณ์ทางการแพทย์ที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อทดแทนผิวข้อเข่าเดิมที่เสื่อมสภาพหรือถูกทำลายไป โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อลดอาการปวด เพิ่มช่วงการเคลื่อนไหว และฟื้นฟูการทำงานของข้อเข่าให้กลับมาใกล้เคียงปกติที่สุด วัสดุที่ใช้ในการผลิตข้อเข่าเทียมนั้นเป็นวัสดุสังเคราะห์เกรดการแพทย์ที่มีความแข็งแรงทนทานและเข้ากับร่างกายได้ดี โดยส่วนที่สัมผัสกับกระดูกมักทำจากโลหะอัลลอยด์ เช่น โคบอลต์โครเมียม หรือไทเทเนียม และมีชิ้นส่วนที่ทำจากพลาสติกชนิดพิเศษ (Polyethylene) คุณภาพสูง ทำหน้าที่เป็นเบาะรองรับและลดแรงเสียดสีระหว่างชิ้นส่วนโลหะ

ข้อเข่าเทียมมีกี่แบบ

ข้อเข่าเทียมมี 2 แบบ โดยแบ่งตามลักษณะการทดแทนผิวข้อ ได้แก่ ข้อเข่าเทียมที่ทดแทนผิวข้อทั้งหมด และ ข้อเข่าเทียมที่ทดแทนผิวข้อบางส่วน

ข้อเข่าเทียมที่ทดแทนผิวข้อทั้งหมด (Total Knee Arthroplasty Prosthesis)

ข้อเข่าเทียมชนิดนี้ถูกออกแบบมาเพื่อทดแทนผิวข้อเข่าที่เสียหายทั้งหมด ทั้งในส่วนของปลายกระดูกต้นขา และส่วนบนของกระดูกหน้าแข้ง และในบางกรณีอาจรวมถึงผิวด้านหลังของกระดูกสะบ้าด้วย เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อมรุนแรงทั่วทั้งข้อ 

ข้อเข่าเทียมจะทำจากวัสดุสังเคราะห์ทางการแพทย์ เช่น ไทเทเนียมอัลลอย โคบอลต์โครเมียม และพลาสติกโพลีเอทิลีนคุณภาพสูง ประกอบด้วย 3 ส่วน ดังนี้

• ส่วนต้นขา เป็นชิ้นโลหะที่ออกแบบมาให้โค้งมน เพื่อครอบส่วนปลายกระดูกต้นขาที่ถูกตัดแต่งไว้
• ส่วนกระดูกหน้าแข้ง ประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ฐานโลหะที่ยึดกับกระดูกหน้าแข้ง และแผ่นรองรับน้ำหนักที่ทำจากพลาสติกโพลีเอทิลีนคุณภาพสูง
• ส่วนกระดูกสะบ้า เป็นชิ้นพลาสติกที่ใช้แทนผิวของกระดูกสะบ้า 

ข้อเข่าเทียมบางส่วน (Unicompartmental Knee Arthroplasty Prosthesis)

ข้อเข่าเทียมชนิดนี้ ถูกออกแบบมาเพื่อทดแทนผิวข้อเข่าเฉพาะส่วนที่เสื่อมสภาพ เท่านั้น โดยที่พบบ่อยคือการเสื่อมบริเวณด้านในของข้อ และยังคงเก็บรักษาผิวข้อส่วนที่ยังดีอยู่ไว้ตามเดิม เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่ภาวะข้อเข่าเสื่อมยังอยู่ในระยะเริ่มต้น และจำกัดอยู่เพียงช่องเดียวของข้อเข่า โดยที่ส่วนอื่น ๆ รวมถึงเอ็นไขว้ ยังอยู่ในสภาพดี

วัสดุที่ใช้จะคล้ายกับข้อเข่าเทียมที่ทดแทนผิวข้อทั้งหมด แต่มีส่วนประกอบ 2 ส่วน

• ส่วนต้นขา เป็นชิ้นโลหะขนาดเล็กที่ครอบเฉพาะผิวข้อส่วนที่เสียหาย
• ส่วนกระดูกหน้าแข้ง ประกอบด้วยฐานโลหะขนาดเล็กและแผ่นพลาสติกรองรับน้ำหนัก ที่วางอยู่บนกระดูกหน้าแข้งเฉพาะส่วนที่สึกหรอ

การจัดแนวข้อเข่าแบบเฉพาะบุคคล (Personalized Alignment) แนวคิดใหม่ของการผ่าตัดข้อเข่าเทียม

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมในปัจจุบันไม่ได้มุ่งเน้นเพียงแค่ความแม่นยำในการใส่ข้อเทียม แต่ต้องคำนึงถึง “ความแม่นยำเฉพาะบุคคล (Personalized Alignment) ” เพื่อให้ผลลัพธ์ออกมาใกล้เคียงกับธรรมชาติของข้อเข่าที่แท้จริง 

โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชั่นแนล ได้นำแนวทางการรักษาที่เรียกว่า การจัดแนวข้อเข่าแบบเฉพาะบุคคล (Personalized Alignment) มาประยุกต์ใช้ในการผ่าตัด ซึ่งเป็นการวางตำแหน่งข้อเข่าเทียมให้เข้ากับแนวแกนกระดูกและสรีระตามธรรมชาติของผู้ป่วยแต่ละรายให้ได้มากที่สุด มีจุดมุ่งหมายเพื่อคืนความรู้สึกและการทำงานของข้อเข่าให้ใกล้เคียงข้อเข่าจริงที่สุด การผ่าตัดด้วยแนวทางนี้ช่วยลดความรู้สึกตึงหรือไม่เป็นธรรมชาติหลังผ่าตัด และเพิ่มความพึงพอใจของผู้ป่วยได้อย่างมาก

ข้อดีของการผ่าตัดด้วยแนวทาง Personalized Alignment

• สามารถคงสภาพรูปทรงและแนวกระดูกตามธรรมชาติของข้อเข่าเดิม ทำให้ข้อเข่าเทียมทำงานใกล้เคียงกับข้อเข่าจริงมากที่สุด
• ช่วยลดการบาดเจ็บต่อเนื้อเยื่อรอบข้าง และลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยจึงฟื้นตัวเร็วและเจ็บน้อยลง
• ผู้ป่วยสามารถเคลื่อนไหวได้ดีขึ้น อัตราความพึงพอใจของผู้ป่วยหลังผ่าตัดจึงเพิ่มขึ้น จากปกติประมาณ 80% เพิ่มขึ้นเป็น 95–98%
• ป่วยสามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันอย่างมั่นใจได้อีกครั้ง และการวางตำแหน่งข้อเทียมที่แม่นยำยังช่วยยืดอายุการใช้งานของข้อเทียมให้ยาวนานขึ้น

VELYS™ เทคโนโลยีหุ่นยนต์ที่ช่วยสร้าง Personalized Alignment

หนึ่งในนวัตกรรมล่าสุดที่ทำให้แนวคิด Personalized Alignment เกิดขึ้นได้จริงคือ VELYS™ Robotic-Assisted Solutions (VRAS) ซึ่ง VELYS™ คือหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดข้อเข่าเทียม Generation 4 ที่ช่วยศัลยแพทย์ในการผ่าตัดข้อเข่าเทียมอย่างแม่นยำ โดยระบบจะช่วยให้ศัลยแพทย์บรรลุเป้าหมายการวางแนวข้อเข่าแบบเฉพาะบุคคล ผ่านคุณสมบัติเด่นดังนี้

• สร้างแบบจำลองข้อเข่า 3 มิติ (3D model) ช่วยให้ศัลยแพทย์เห็นภาพข้อเข่าของผู้ป่วยที่แตกต่างกัน และประเมินสภาพความผิดปกติของข้อเข่า (Preoperative evaluation) ได้อย่างละเอียด
• ตรวจสอบข้อมูลแบบ Real-Time หุ่นยนต์จะแสดงผลตำแหน่งการผ่าตัดและตรวจสอบแนวขา ความมั่นคงของข้อเข่า แบบ Real-Time บนหน้าจอคอมพิวเตอร์ตลอดเวลา
• เพิ่มความแม่นยำและควบคุมการผ่าตัด หุ่นยนต์จะช่วยควบคุมการเคลื่อนไหวของอุปกรณ์ไม่ให้ออกนอกจุดที่กำหนดไว้ ทำให้ศัลยแพทย์สามารถวางข้อเข่าเทียมได้อย่างแม่นยำสูงสุดตามแผนที่วางไว้

การดูแลตนเองและข้อเข่าเทียมหลังผ่าตัด

เพื่อให้ข้อเข่าเทียมสามารถใช้งานได้ดีและยาวนานที่สุด ผู้ป่วยควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์และนักกายภาพบำบัดอย่างเคร่งครัด ซึ่งโดยทั่วไปจะเน้นการบริหารกล้ามเนื้อรอบข้อเข่าให้แข็งแรง การควบคุมน้ำหนักตัวไม่ให้มากเกินไป ผู้ป่วยสามารถกลับไปใช้ชีวิตใกล้เคียงปกติให้ได้มากที่สุด ออกกำลังกายและทำกิจวัตรประจำวันตามที่ต้องการได้ ( ขึ้นอยู่กับการฝึกและความต้องการของคนไข้แต่ละคน) 

ข้อเข่าเทียม จะอยู่ได้นานกี่ปี

อายุการใช้งานของข้อเข่าเทียมขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งชนิดของข้อเข่าเทียม เทคนิคการผ่าตัด กิจกรรมการใช้งาน และการดูแลตนเองของผู้ป่วย โดยทั่วไปแล้วข้อเข่าเทียมมีอายุการใช้งานเฉลี่ยประมาณ 15-20 ปี หากดูแลตัวเองดีจะส่งผลให้ข้อเข่าเทียมมีอายุยาวนานขึ้น

ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมทั้งสองข้างพร้อมกันได้ไหม

ผู้ป่วยสามารถผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าทั้งสองข้างพร้อมกันได้ ขึ้นอยู่กับการประเมินสภาพร่างกายโดยรวมโดยแพทย์

หลังผ่าตัดข้อเข่าเทียม ต้องรอแค่ไหนถึงจะสามารถใช้งานได้ปกติ

ระยะเวลาในการฟื้นตัวจะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล โดยทั่วไปหลังการผ่าตัด ผู้ป่วยจะสามารถเริ่มฝึกเดินโดยใช้อุปกรณ์ช่วยพยุงได้ภายใน 12 – 24 ชั่วโมง และจะใช้เวลาประมาณ 2-4 สัปดาห์ จึงจะกลับไปใช้งานได้ใกล้เคียงปกติ

ข้อเข่าเทียมสามารถเล่นกีฬาได้หรือไม่

หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม ผู้ป่วยสามารถกลับไปเล่นกีฬาได้

ก้าวใหม่ของผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อม เริ่มต้นได้ด้วยการผ่าตัดข้อเข่าเทียม

การตัดสินใจผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเป็นการรักษาที่มีประสิทธิภาพเพื่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว ที่โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชั่นแนล พร้อมด้วยทีมศัลยแพทย์ชำนาญการด้านการผ่าตัดข้อเข่ามากประสบการณ์ พร้อมเทคโนโลยีการผ่าตัดที่ทันสมัย เช่น หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด ที่ช่วยให้การวางตำแหน่งข้อเข่าเทียมเป็นไปอย่างแม่นยำตามแนวคิด Personalized Alignment หากคุณกำลังเผชิญกับปัญหาข้อเข่าเสื่อม สามารถเข้ามาปรึกษาทีมแพทย์ได้ที่ศูนย์ข้อสะโพกและข้อเข่า เพื่อรับการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาเพื่อคืนการเคลื่อนไหวที่มั่นใจอีกครั้ง

บทความที่เกี่ยวข้อง

See All

Antioxidant คืออะไร รู้จักสารต้านอนุมูลอิสระ และประโยชน์

ท่ามกลางไลฟ์สไตล์ที่เร่งรีบและสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยมลภาวะ ร่างกายของเราต้องเผชิญกับปัจจัยทำร้ายเซลล์ต่าง ๆ อยู่ตลอดเวลา หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า “Antioxidant” หรือ “สารต้านอนุมูลอิสระ” ผ่านผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพและความงาม แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า Antioxidant คืออะไร และมีความสำคัญต่อร่างกายของเราอย่างไร มาทำความเข้าใจไปพร้อมกันในบทความนี้ รู้จัก “อนุมูลอิสระ” (Free Radicals) ตัวร้ายทำลายเซลล์ ก่อนจะเข้าใจว่า Antioxidant คืออะไร เราต้องรู้จักกับ “อนุมูลอิสระ” เสียก่อน อนุมูลอิสระคือโมเลกุลที่ไม่เสถียรซึ่งเกิดขึ้นตามธรรมชาติในร่างกายจากกระบวนการเผาผลาญพลังงาน ความไม่เสถียรนี้ทำให้อนุมูลอิสระพยายามไปแย่งชิงอิเล็กตรอนจากเซลล์ปกติในร่างกาย ทำให้เกิดความเสียหายต่อเซลล์ที่สูญเสียอิเล็กตรอนไป เมื่ออนุมูลอิสระมากเกินกว่าที่ร่างกายจัดการได้ จะเกิดภาวะที่เรียกว่า “Oxidative Stress” หรือความเครียดออกซิเดชั่น เกิดขึ้นเมื่อร่างกายเสียสมดุลระหว่างอนุมูลอิสระ (Free Radicals) และสารต้านอนุมูลอิสระ (Antioxidants) ภาวะนี้จะกระตุ้นให้เซลล์อักเสบและถูกทำลาย เมื่อเซลล์อักเสบและเสียหายติดต่อกันเป็นเวลานาน อาจเพิ่มความเสี่ยงของโรคบางอย่างได้ สารต้านอนุมูลอิสระ (Antioxidant) คืออะไร สารต้านอนุมูลอิสระ หรือ Antioxidant คือโมเลกุลที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อต่อสู้และกำจัดอนุมูลอิสระ โดยการให้ไฮโดรเจนหรืออิเล็กตรอนแก่อนุมูลอิสระ ทำให้อนุมูลอิสระมีความเสถียรมากขึ้น จึงช่วยยับยั้งหรือชะลอการเกิดปฏิกิริยาออกซิเดชันกับสารต่าง ๆ ในร่างกาย ร่างกายของเราสามารถสร้างสารต้านอนุมูลอิสระขึ้นมาได้เอง แต่บางครั้งร่างกายอาจมีอนุมูลอิสระมากจนเกินกว่าความสามารถของสารต้านอนุมูลอิสระที่สร้างเองได้ […]

บทความสุขภาพ

ตรวจสุขภาพประจำปี เช็กความเสี่ยงก่อนสายเกินไป

เหตุผลที่การตรวจสุขภาพประจำปีสำคัญ  โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ภาวะไขมันในเลือดสูง โรคหัวใจ และมะเร็งบางชนิด มักไม่แสดงอาการตั้งแต่ระยะแรก ผู้ป่วยหลายคนอาจยังรู้สึกแข็งแรง แต่ร่างกายมีความเสี่ยงสะสมต่อโรคเหล่านี้ การตรวจสุขภาพประจำปีจึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการ: โปรแกรมตรวจสุขภาพตามช่วงอายุและเพศ โปรแกรมตรวจสุขภาพ ที่เหมาะสมอาจแตกต่างกันไปตามอายุ เพศ และปัจจัยเสี่ยงของแต่ละบุคคล การเลือกตรวจให้สอดคล้องกับความเสี่ยงในแต่ละช่วงอายุจะช่วยเพิ่มโอกาสในการค้นหาความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และนำไปสู่การวางแผนดูแลสุขภาพได้อย่างเหมาะสม ช่วงอายุ รายการตรวจสำคัญ จุดเด่น / ความเสี่ยงเฉพาะโรค 15–35 ปี – ตรวจวัดความดันโลหิต– ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC)– ตรวจอัลตราซาวนด์ช่องท้อง  (Ultrasound whole abdomen)– ตรวจระดับไขมันในเลือด (HDL, LDL, Cholesterol, Triglyceride)– ตรวจการทำงานของตับและไต (Liver & Kidney function test) คัดกรองโรคเบาหวาน, ไขมันในเลือดสูง, ความดันโลหิตสูง, โรคตับ, โรคไต 35–50 ปี ตรวจพื้นฐานเช่นเดียวกับช่วง 15–35 ปี– […]

บทความสุขภาพ