‘ท้องอืด’ จาก 6 สาเหตุที่คุณอาจไม่เคยรู้

บทความสุขภาพ

เลือกอ่านตามหัวข้อ

  • อาการท้องอืด ทำให้รู้สึกแน่นหรืออึดอัดบริเวณช่องท้อง อาจมีท้องป่อง เรอบ่อย หรือผายลมร่วมด้วย
  • สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ การกินอาหารเร็ว อาหารที่ทำให้เกิดแก๊สในลำไส้ ท้องผูก และภาวะย่อยน้ำตาลบางชนิดผิดปกติ
  • อาการแน่นท้องเรื้อรังอาจเกี่ยวข้องกับโรคทางเดินอาหาร เช่น โรคลำไส้แปรปรวน ภาวะอาหารไม่ย่อย หรือภาวะแบคทีเรียเจริญมากเกินไปในลำไส้เล็ก
  • หากท้องอืดเรื้อรังต่อเนื่องร่วมกับน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ถ่ายเป็นเลือด หรือปวดท้องรุนแรง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

ท้องอืด คืออะไร?

ท้องอืด (Abdominal Bloating) คือ ภาวะที่รู้สึกแน่นหรืออึดอัดบริเวณช่องท้อง คล้ายมีลมอยู่ในท้อง โดยอาจเกิดขึ้นหลังกินอาหารหรือเป็นต่อเนื่องระหว่างวัน บางรายมีหน้าท้องขยายใหญ่ขึ้นจนสังเกตเห็นได้ เรียกว่า ภาวะท้องป่อง (Abdominal Distension)

สาเหตุของภาวะนี้อาจเกี่ยวข้องกับการกลืนอากาศมากเกินไป การสะสมของแก๊สในทางเดินอาหาร หรือการทำงานของกระเพาะอาหารและลำไส้ที่เปลี่ยนแปลงไป นอกจากนี้ บางคนอาจรู้สึกแน่นท้องได้แม้มีแก๊สในปริมาณปกติ เนื่องจากระบบทางเดินอาหารไวต่อความรู้สึกมากกว่าปกติ

อาการท้องอืด มีอะไรบ้าง?

ลักษณะอาการอาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคล โดยมักรู้สึกแน่นหรือไม่สบายท้อง และอาจมีอาการอื่นร่วมด้วย ดังนี้

  • แน่นท้องหรืออึดอัดในช่องท้อง รู้สึกเหมือนมีลมอยู่ในท้อง โดยเฉพาะหลังกินอาหาร
  • ท้องป่องหรือท้องตึง หน้าท้องขยายใหญ่ขึ้นจนสังเกตเห็นได้ในบางราย
  • เรอหรือผายลมบ่อย อาจเกิดร่วมกับความรู้สึกแน่นท้อง
  • ปวดหรือไม่สบายท้อง อาจมีอาการปวดตื้อ ๆ หรือปวดบิดเป็นช่วง ๆ
  • อิ่มเร็วหรือแน่นหลังอาหาร รู้สึกอิ่มแม้รับประทานอาหารเพียงเล็กน้อย ซึ่งอาจสัมพันธ์กับภาวะอาหารไม่ย่อย

ลักษณะและความรุนแรงของอาการขึ้นอยู่กับสาเหตุ โดยบางคนอาจมีอาการเพียงชั่วคราว ขณะที่บางคนมีอาการเป็นซ้ำหรือเป็นต่อเนื่องจนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน

6 สาเหตุที่ทำให้ท้องอืด แน่นท้องบ่อย

ท้องอืดเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งพฤติกรรมการกินอาหาร การย่อยอาหาร และความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร โดยมีสาเหตุสำคัญ ดังนี้

1. การกินอาหารเร็วหรือกลืนอากาศมากเกินไป

การกินอาหารเร็ว พูดคุยขณะเคี้ยวอาหาร หรือเคี้ยวหมากฝรั่ง อาจทำให้กลืนอากาศเข้าสู่กระเพาะอาหารมากขึ้น ส่งผลให้รู้สึกแน่นท้องหรือเรอบ่อย นอกจากนี้ การรับประทานอาหารปริมาณมากในมื้อเดียวอาจทำให้กระเพาะอาหารขยายตัว จนเกิดความรู้สึกอึดอัดหลังอาหารได้เช่นกัน

2. การกินอาหารที่ทำให้เกิดแก๊สในลำไส้

อาหารบางชนิดมีคาร์โบไฮเดรตที่ร่างกายย่อยหรือดูดซึมได้ไม่หมด เมื่อเข้าสู่ลำไส้ใหญ่ แบคทีเรียจะย่อยสลายอาหารเหล่านี้และสร้างแก๊สขึ้น ส่งผลให้แน่นท้องหรือผายลมมากขึ้น

อาหารและเครื่องดื่มที่อาจกระตุ้นอาการ ได้แก่

  • ถั่วและธัญพืชบางชนิด มีใยอาหารและคาร์โบไฮเดรตที่อาจทำให้เกิดแก๊ส
  • ผักบางประเภท เช่น กะหล่ำปลี บรอกโคลี และหัวหอม
  • เครื่องดื่มอัดลม ซึ่งเพิ่มแก๊สเข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร
  • อาหารที่มีสารให้ความหวานบางชนิด เช่น ซอร์บิทอล ซึ่งอาจทำให้แน่นท้องหรือถ่ายเหลว

อย่างไรก็ตาม อาหารแต่ละชนิดไม่ได้กระตุ้นอาการในทุกคน จึงควรสังเกตชนิดและปริมาณอาหารที่สัมพันธ์กับอาการของตนเอง

3. ภาวะท้องผูก

เมื่ออุจจาระเคลื่อนผ่านลำไส้ช้าหรือขับถ่ายได้ยาก อาจทำให้รู้สึกแน่นท้อง ท้องป่อง และไม่สบายท้องร่วมด้วย ผู้ที่มีภาวะท้องผูกมักถ่ายอุจจาระน้อยกว่าปกติ อุจจาระแข็ง หรือต้องออกแรงเบ่งมาก

สาเหตุอาจเกี่ยวข้องกับการดื่มน้ำน้อย กินอาหารที่มีใยอาหารไม่เพียงพอ ขาดการออกกำลังกาย หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิด

4. ภาวะย่อยน้ำตาลบางชนิดผิดปกติ

บางคนไม่สามารถย่อยหรือดูดซึมน้ำตาลบางชนิดได้ตามปกติ เช่น ภาวะย่อยน้ำตาลแลคโตสผิดปกติ (Lactose Intolerance) ซึ่งเกิดจากร่างกายมีเอนไซม์สำหรับย่อยน้ำตาลในนมไม่เพียงพอ

เมื่อดื่มนมหรือรับประทานผลิตภัณฑ์จากนม อาจทำให้แน่นท้อง ปวดบิด ผายลมบ่อย หรือท้องเสีย นอกจากนี้ บางรายอาจมีปัญหาการดูดซึมน้ำตาลฟรุกโตส ซึ่งพบในผลไม้และอาหารบางชนิดได้เช่นกัน

5. โรคหรือความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร

ผู้ที่มีอาการแน่นท้องบ่อยหรือเป็นเรื้อรัง อาจมีโรคในระบบทางเดินอาหารที่เกี่ยวข้อง ได้แก่

  • โรคลำไส้แปรปรวน (Irritable Bowel Syndrome: IBS) ทำให้ปวดท้องสัมพันธ์กับการขับถ่ายที่เปลี่ยนแปลงไป เช่น ท้องผูก ท้องเสีย หรือมีทั้งสองอาการสลับกัน โดยอาจมีท้องอืดร่วมด้วย
  • ภาวะอาหารไม่ย่อยชนิดไม่พบสาเหตุทางโครงสร้าง (Functional Dyspepsia) ทำให้รู้สึกอิ่มเร็ว แน่นบริเวณลิ้นปี่ หรืออิ่มแน่นหลังอาหาร แม้รับประทานเพียงเล็กน้อย
  • โรคกระเพาะอาหารอักเสบหรือแผลในกระเพาะอาหาร อาจทำให้ปวดหรือไม่สบายท้องส่วนบน คลื่นไส้ และแน่นท้องร่วมด้วย
  • ภาวะกระเพาะอาหารเคลื่อนไหวช้า (Gastroparesis) ทำให้อาหารเคลื่อนออกจากกระเพาะช้ากว่าปกติ ส่งผลให้อิ่มเร็ว แน่นท้อง คลื่นไส้ หรืออาเจียน

เนื่องจากโรคเหล่านี้มีอาการบางส่วนคล้ายกัน จึงจำเป็นต้องอาศัยการซักประวัติและตรวจร่างกายเพื่อแยกสาเหตุ ไม่สามารถวินิจฉัยจากอาการแน่นท้องเพียงอย่างเดียวได้

6. ภาวะแบคทีเรียเจริญมากเกินไปในลำไส้เล็ก (SIBO)

ภาวะแบคทีเรียเจริญมากเกินไปในลำไส้เล็ก (Small Intestinal Bacterial Overgrowth: SIBO) เป็นภาวะที่มีจำนวนแบคทีเรียเพิ่มขึ้นหรือมีชนิดของแบคทีเรียในลำไส้เล็กเปลี่ยนแปลงไป ทำให้เกิดการหมักอาหารและสร้างแก๊สมากขึ้น

ผู้ที่มีภาวะนี้อาจแน่นท้อง ปวดท้อง ผายลมบ่อย หรือท้องเสีย บางรายอาจมีปัญหาการดูดซึมสารอาหารและน้ำหนักลดร่วมด้วย โดยพบได้ในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น ความผิดปกติของการเคลื่อนไหวลำไส้ หรือเคยผ่าตัดระบบทางเดินอาหารบางประเภท

อย่างไรก็ตาม การท้องอืดหรือมีแก๊สมากไม่ได้หมายความว่าเป็น SIBO เสมอไป แพทย์จำเป็นต้องประเมินอาการและพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

ท้องอืดแบบไหนที่ควรพบแพทย์?

แม้ท้องอืดส่วนใหญ่มักไม่รุนแรงและสามารถดีขึ้นได้เอง แต่หากมีอาการต่อเนื่อง เป็นซ้ำบ่อย หรือมีความผิดปกติอื่นร่วมด้วย อาจเป็นสัญญาณของโรคที่ควรได้รับการตรวจเพิ่มเติม

อาการที่ควรพบแพทย์ ได้แก่

  • ท้องอืดบ่อยหรือเป็นต่อเนื่อง แม้ปรับพฤติกรรมการกินแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น
  • น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือเบื่ออาหารมากผิดปกติ
  • ถ่ายเป็นเลือด หรืออุจจาระมีสีดำคล้ายยางมะตอย
  • คลื่นไส้ อาเจียนบ่อย หรือกลืนอาหารลำบาก
  • การขับถ่ายเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม เช่น ท้องผูกหรือท้องเสียต่อเนื่อง
  • ปวดท้องบ่อย หรือมีอาการปวดรุนแรงขึ้น
  • ท้องป่องมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง หรือคลำพบก้อนในช่องท้อง

หากมีอาการปวดท้องรุนแรงเฉียบพลัน อาเจียนเป็นเลือด หรือท้องบวมตึงร่วมกับอาเจียนและไม่สามารถถ่ายอุจจาระหรือผายลมได้ ควรไปโรงพยาบาลทันที เนื่องจากอาจเป็นสัญญาณของภาวะฉุกเฉิน เช่น ลำไส้อุดตันหรือเลือดออกในระบบทางเดินอาหาร

การตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุของอาการท้องอืด

แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติเกี่ยวกับระยะเวลาที่มีอาการ การกินอาหาร พฤติกรรมการขับถ่าย โรคประจำตัว และยาที่ใช้อยู่ ร่วมกับการตรวจร่างกาย เพื่อประเมินสาเหตุเบื้องต้น หากพบความผิดปกติหรือสงสัยโรคบางชนิด อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม ดังนี้

1. การตรวจลมหายใจ (Breath Test)

เป็นการตรวจวัดแก๊สบางชนิดในลมหายใจ เช่น ก๊าซไฮโดรเจนหรือก๊าซมีเทน หลังรับสารทดสอบ เพื่อช่วยประเมินภาวะย่อยน้ำตาลแลคโตสผิดปกติ หรือภาวะแบคทีเรียเจริญมากเกินไปในลำไส้เล็ก (SIBO) ในผู้ที่มีข้อบ่งชี้

การตรวจนี้มีข้อจำกัดและไม่ได้จำเป็นสำหรับผู้ที่มีอาการแน่นท้องทุกราย โดยแพทย์จะพิจารณาผลตรวจร่วมกับประวัติและอาการของผู้ป่วย

2. การส่องกล้องทางเดินอาหาร

แพทย์อาจพิจารณาส่องกล้องเพื่อตรวจหาความผิดปกติภายในระบบทางเดินอาหาร โดยแบ่งเป็น

  • การส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนต้น เพื่อตรวจหลอดอาหาร กระเพาะอาหาร และลำไส้เล็กส่วนต้น เช่น เมื่อสงสัยแผลในกระเพาะอาหาร หรือมีสัญญาณเตือนที่จำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติม
  • การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ อาจพิจารณาในผู้ที่ถ่ายเป็นเลือด มีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก หรือมีปัจจัยเสี่ยงต่อโรคของลำไส้ใหญ่

3. การตรวจอื่น ๆ ตามความจำเป็น

ในบางราย แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจเลือด ตรวจอุจจาระ หรือการตรวจภาพทางการแพทย์ เช่น อัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) เมื่อสงสัยความผิดปกติที่จำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติม โดยไม่ใช่การตรวจที่ผู้ป่วยทุกรายต้องได้รับ

การประเมินผู้ป่วยที่มีอาการท้องอืดเรื้อรังโดย ศูนย์โรคระบบทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนล ให้ความสำคัญกับการซักประวัติ การตรวจร่างกาย และการพิจารณาตรวจเฉพาะทางตามความจำเป็น เพื่อช่วยค้นหาสาเหตุและวางแผนการดูแลรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

5 วิธีบรรเทาอาการท้องอืดเบื้องต้น

สำหรับผู้ที่มีอาการไม่รุนแรงและไม่มีสัญญาณอันตราย การปรับพฤติกรรมการกินอาหารและการใช้ชีวิตประจำวันอาจช่วยลดความรู้สึกแน่นท้องได้ โดยมีแนวทางดังนี้

1. การกินอาหารช้าลงและแบ่งเป็นมื้อเล็ก

ควรเคี้ยวอาหารให้ละเอียด กินช้าลง และหลีกเลี่ยงการกินอาหารปริมาณมากในมื้อเดียว เพราะอาจทำให้กลืนอากาศมากขึ้นหรือรู้สึกแน่นท้องหลังอาหาร หากมีอาการเมื่อกินอาหารมื้อใหญ่ อาจลองแบ่งเป็นมื้อเล็กลงเพื่อช่วยลดความอึดอัด

2. หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นอาการ

ควรสังเกตว่าอาหารชนิดใดทำให้แน่นท้อง เช่น ถั่ว ผักบางประเภท เครื่องดื่มอัดลม หรือผลิตภัณฑ์จากนมในผู้ที่ย่อยน้ำตาลแลคโตสไม่ได้ โดยอาจจดบันทึกอาหารที่รับประทานและอาการที่เกิดขึ้นเพื่อหาความสัมพันธ์

ไม่ควรงดอาหารหลายประเภทพร้อมกันโดยไม่จำเป็น เพราะอาจทำให้ได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ หากต้องจำกัดอาหารหลายกลุ่ม ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร

3. ป้องกันอาการท้องผูก

ควรดื่มน้ำให้เพียงพอ รับประทานอาหารที่มีใยอาหารในปริมาณเหมาะสม และฝึกขับถ่ายให้เป็นเวลา หากต้องการเพิ่มใยอาหาร ควรค่อย ๆ เพิ่มปริมาณ เพราะการรับประทานใยอาหารมากขึ้นอย่างรวดเร็วอาจทำให้เกิดแก๊สและแน่นท้องมากกว่าเดิม

4. ออกกำลังกายและเคลื่อนไหวร่างกายสม่ำเสมอ

การเดินเบา ๆ หลังรับประทานอาหารหรือออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ อาจช่วยกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ ลดปัญหาท้องผูก และบรรเทาความรู้สึกแน่นท้องในบางราย

5. ใช้ยาบรรเทาอาการอย่างเหมาะสม

ยาบรรเทาแก๊สในทางเดินอาหาร เช่น ซิเมทิโคน (Simethicone) อาจช่วยลดความไม่สบายท้องในบางราย แต่ไม่ได้รักษาสาเหตุทั้งหมดของภาวะท้องอืด

หากมีอาการบ่อยหรือไม่ดีขึ้นหลังปรับพฤติกรรม ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาที่เหมาะสม ไม่ควรใช้ยาบรรเทาอาการต่อเนื่องโดยไม่ทราบสาเหตุ

คำถามที่พบบ่อย

ท้องอืดบ่อย ๆ เป็นโรคอะไรได้บ้าง?

อาจเกิดจากพฤติกรรมการรับประทานอาหาร ท้องผูก ภาวะย่อยน้ำตาลแลคโตสผิดปกติ โรคลำไส้แปรปรวน หรือภาวะอาหารไม่ย่อย หากเป็นบ่อยหรือไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

ท้องอืดหลังรับประทานอาหารเกิดจากอะไร?

อาจเกิดจากการรับประทานอาหารเร็วเกินไป อาหารปริมาณมาก เครื่องดื่มอัดลม หรืออาหารที่ทำให้เกิดแก๊สในลำไส้ บางรายอาจเกี่ยวข้องกับภาวะอาหารไม่ย่อยหรือการเคลื่อนไหวของกระเพาะอาหารผิดปกติ

ท้องอืดเรื้อรังเสี่ยงเป็นมะเร็งหรือไม่?

อาการแน่นท้องเพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็ง แต่หากมีอาการต่อเนื่องร่วมกับน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ถ่ายเป็นเลือด เบื่ออาหาร หรือท้องป่องมากขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและแยกโรคที่อาจเกี่ยวข้อง

ท้องอืดควรกินอะไรเพื่อช่วยบรรเทาอาการ?

ควรรับประทานอาหารในปริมาณพอเหมาะ เคี้ยวให้ละเอียด และดื่มน้ำให้เพียงพอ หากมีภาวะท้องผูกอาจเพิ่มใยอาหารอย่างค่อยเป็นค่อยไป รวมถึงหลีกเลี่ยงอาหารที่สังเกตแล้วว่ากระตุ้นอาการของตนเอง

ท้องอืดนานแค่ไหนจึงควรพบแพทย์?

ไม่มีระยะเวลาตายตัว หากท้องอืดเป็นประจำ ต่อเนื่อง ไม่ดีขึ้นหลังปรับพฤติกรรม หรือรบกวนชีวิตประจำวัน ควรพบแพทย์โดยไม่จำเป็นต้องรอให้มีอาการรุนแรง หากมีสัญญาณอันตรายควรเข้ารับการตรวจทันที

Medically Reviewed by

นพ. สุขประเสริฐ จุฑากอเกียรติ
นพ. สุขประเสริฐ จุฑากอเกียรติ

อายุรศาสตร์

อายุรศาสตร์โรคระบบทางเดินอาหาร

Readers’ Rating

2.4 out of 5 stars (based on 112 reviews)