၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ကမ္ဘာ့အဆုတ်ရောင်ရောဂါနေ့ – သာမန်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါပိုးဝင်ရောက်မှုမှ အသက်အန္တရာယ်ကို ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်သောအခါ

ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စာစောင်များ
ကမ္ဘာ့အဆုတ်ရောင်ရောဂါနေ့

Table of Contents

လူအများစုသည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ၏ ပြင်းထန်မှုကို လျှော့တွက်တတ်ကြသော်လည်း အဆိုပါအဆုတ်ပိုးဝင်ရောက်မှုမှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် အသက်အန္တရာယ်ကို ဆက်လက်ခြိမ်းခြောက်နေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် ဖျားနာခြင်းတို့သည် အစပိုင်းတွင် အန္တရာယ်မရှိဟု ထင်ရသော်လည်း ငယ်ရွယ်သော ကလေးငယ်များ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် နောက်ခံရောဂါအခံ ရှိသူများတွင် အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် အလွန်အမင်း ပြင်းထန်လာနိုင်ပါသည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့အဆုတ်ရောင်ရောဂါနေ့သည် ဤသို့ လျစ်လျူရှုခံရတတ်သော အန္တရာယ်များကို အထူးအာရုံစိုက်စေပြီး ရောဂါလက္ခဏာများကို စောစီးစွာသိရှိခြင်း၊ အချိန်မီ ကုသမှုခံယူခြင်းနှင့် ရောဂါကူးစက်မှုကို ကာကွယ်ခြင်းတို့၏ အရေးပါမှုကို ပုံဖော်ပြသလျက် ရှိပါသည်။

ကမ္ဘာ့အဆုတ်ရောင်ရောဂါနေ့ ကို အဘယ်ကြောင့် ကမ္ဘာ့အသိပညာပေးနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရတာလဲ?

၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်းများ ပူးပေါင်း၍ အာရုံစိုက်မှု အလွန်နည်းပါးနေသေးသော အဓိကပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ပြဿနာတစ်ရပ်ကို ဖြေရှင်းရန် ကမ္ဘာ့အဆုတ်ရောင်ရောဂါနေ့ကို စတင်ဖော်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ ကာကွယ်ဆေးများနှင့် ထိရောက်သော ကုသမှုများသည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါကြောင့် သေဆုံးရမှုများကို လျှော့ချပေးနိုင်ခဲ့သော်လည်း အဆိုပါရောဂါသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူဦးရေသန်းပေါင်းများစွာအပေါ် ဆက်လက်သက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တိုင်းတွင် ကျရောက်သည့် ကမ္ဘာ့အဆုတ်ရောင်ရောဂါနေ့သည် အစိုးရများ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များနှင့် ပြည်သူလူထုများကို စုစည်းပေးကာ ရောဂါကာကွယ်ခြင်းကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကုသမှုများရရှိနိုင်မှုကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ ဤလှုံ့ဆော်မှုသည် အားနည်းသော လူ့အသိုင်းအဝိုင်းများအား အချိန်မီ ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံခြင်း၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်း သို့မဟုတ် ကုသမှုခံယူခြင်းတို့မှ ကင်းဝေးစေသော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု မညီမျှမှုများကိုလည်း မီးမောင်းထိုးပြလျက် ရှိပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ၏ ကမ္ဘာ့သက်ရောက်မှုနောက်ကွယ်မှ ကိန်းဂဏန်းများ

Global Burden of Disease (GBD 2023) ၏ အဆိုအရ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းအောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပိုးဝင်ရောက်မှုများကြောင့် လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၂.၅ သန်း သေဆုံးခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါ ကိန်းဂဏန်းတွင် အဆုတ်ရောင်ရောဂါနှင့် လေပြွန်ငယ်ရောင်ရောဂါတို့ ပါဝင်ပြီး အသက်ငါးနှစ်အောက် ကလေးငယ်များမှာ သေဆုံးမှု၏ ၆၁၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်လျက်ရှိပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါဖြစ်ပွားနေစဉ်အတွင်း အဆုတ်တွင် မည်သို့ဖြစ်ပျက်နေသနည်း။

ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ မှိုပိုးများသည် အဆုတ်အတွင်းပိုင်းနက်ရှိုင်းစွာ ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသည့် ပိုးဝင်ရောက်မှုများကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါသည်။ ဤပိုးဝင်ရောက်မှုများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် သွေးကြောထဲသို့ အောက်ဆီဂျင် ပို့ဆောင်ပေးသော အယ်လ်ဗီယိုလီ (alveoli) ဟုခေါ်သော လေအိတ်ငယ်များကို သက်ရောက်မှု ရှိစေပါသည်။ ကိုယ်ခံအားစနစ်က ပိုးဝင်ရောက်မှုကို တိုက်ထုတ်နေစဉ်အတွင်း ပုံမှန်အသက်ရှူခြင်းကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည့် အပြောင်းအလဲများစွာ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်-

  • ရောင်ရမ်းမှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း – ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ပိုးဝင်ရောက်မှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အဆုတ်အသားများတွင် ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေပါသည်။
  • လေအိတ်များအတွင်း အရည်များ စုပုံလာခြင်း – အယ်လ်ဗီယိုလီ (alveoli) လေအိတ်များအတွင်း အရည်နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ပြည်များ စုပုံလာခြင်းကြောင့် ပုံမှန်ဓာတ်ငွေ့ဖလှယ်ခြင်းကို ပိုမိုခက်ခဲစေပါသည်။
  • ထိရောက်သော အောက်ဆီဂျင်ဖလှယ်မှု နည်းပါးလာခြင်း – အရည်များ စုပုံလာခြင်းကြောင့် အဆုတ်မှ သွေးကြောထဲသို့ အောက်ဆီဂျင် မည်မျှရောက်ရှိနိုင်သည်ကို ကန့်သတ်ခံရစေပါသည်။
  • အသက်ရှူရ ပိုမိုခက်ခဲလာခြင်း – ရောင်ရမ်းမှုနှင့် ထိခိုက်နေသော အောက်ဆီဂျင်ဖလှယ်မှုတို့က ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ရင်ဘတ်မအီမသာဖြစ်ခြင်းနှင့် အသက်ရှူကျပ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

ပိုးဝင်ရောက်မှု ဆက်လက်ဆိုးရွားလာသည်နှင့်အမျှ လမ်းလျှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်ရာမှ ထခြင်းစသည့် ရိုးရှင်းသော လှုပ်ရှားမှုများကပင် လူနာများကို အသက်ရှူကျပ်လာစေနိုင်ပါသည်။ အချို့လူနာများတွင် အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ အန္တရာယ်ရှိလောက်အောင် နည်းပါးသွားကာ အသက်ရှူရန် ဆေးရုံတွင် ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်လာတတ်ပါသည်။

မည်သူတို့သည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါဒဏ်ကို ဆိုးရွားစွာ ခံရနိုင်ခြေ အများဆုံးရှိသနည်း။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် မည်သူ့ကိုမဆို သက်ရောက်နိုင်သော်လည်း အသက်အရွယ်၊ အခြေခံ ကျန်းမာရေးအခြေအနေများနှင့် လူနေမှုပုံစံ အချက်အလက်များက ပိုးဝင်ရောက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာသည့်အခါ အချို့သော အုပ်စုများသည် အထူးသတိထားဆင်ခြင်ရန် လိုအပ်ပါသည်-

  • အသက်ငါးနှစ်အောက် ကလေးငယ်များ – ဖွံ့ဖြိုးဆဲ ကိုယ်ခံအားစနစ်များကြောင့် အချို့သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပိုးဝင်ရောက်မှုများကို တိုက်ထုတ်ရန် ပိုမိုခက်ခဲစေပြီး အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေပါသည်။
  • အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် သက်ကြီးရွယ်အိုများ – ကိုယ်ခံအားစနစ် လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် အသက်အရွယ်အရ ဖြစ်ပေါ်လာသော အပြောင်းအလဲများနှင့် နောက်ခံကျန်းမာရေး အခြေအနေများကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာခြင်းနှင့် ဆေးရုံတင်ရခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေပါသည်။
  • နာတာရှည် ကျန်းမာရေးအခြေအနေရှိသူများ – နှလုံးရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ နာတာရှည် အဆုတ်လေပြွန်ကျဥ်းရောဂါ (COPD) နှင့် အခြားသော ရေရှည်ရောဂါများက အဆုတ်ရောင်ရောဂါနှင့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။
  • ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းနေသူများ – ကင်ဆာကုသမှုခံယူနေသူများ၊ ကိုယ်အင်္ဂါ အစားထိုးကုသမှုခံယူထားသူများ၊ HIV ရောဂါနှင့်အတူ နေထိုင်နေကြသူများနှင့် ကိုယ်ခံအားကျဆင်းစေသော ဆေးဝါးများကို သုံးစွဲနေကြသူများသည် ပိုးဝင်ရောက်မှုများကို ထိရောက်စွာ တိုက်ထုတ်ရန် ရုန်းကန်ရနိုင်ပါသည်။
  • ဆေးလိပ်သောက်သူများနှင့် လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ခံစားနေရသူများ – ဆေးလိပ်ငွေ့နှင့် လေထုအတွင်းရှိ ညစ်ညမ်းပစ္စည်းများသည် အဆုတ်၏ သဘာဝ ကာကွယ်ရေးစနစ်များကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပိုးဝင်ရောက်မှုများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမိုများပြားစေပါသည်။

ဤအုပ်စုများကဲ့သို့သော ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားသူများအတွက် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖျားနာမှုတစ်ခုက ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာစေခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ စောစီးစွာ ဆေးစစ်ဆေးမှုခံယူရန် အထူးအရေးကြီးပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ လက္ခဏာများကို မည်သို့ ခွဲခြားသိရှိနိုင်မည်နည်း။

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ဖျားနာခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့သည် အစပိုင်းတွင် သာမန်တုပ်ကွေး သို့မဟုတ် အအေးမိရောဂါနှင့် ဆင်တူနိုင်ပါသည်။ အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် အဆုတ်ကို ထိခိုက်စေသည်နှင့်အမျှ အချို့လူများတွင် ပိုမိုထင်ရှားသော အသက်ရှူရခက်ခဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပြီး အချို့မှာမူ အသက်အရွယ်နှင့် အထွေထွေကျန်းမာရေးအခြေအနေပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသော လက္ခဏာများကို ခံစားရတတ်ပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ၏ အဖြစ်များသော လက္ခဏာများနှင့် ဆိုးကျိုးများမှာ-

  • ဆက်တိုက်ချောင်းဆိုးခြင်း – ချောင်းခြောက်ဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် အဝါရောင်၊ အစိမ်းရောင် သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ သွေးစများပါဝင်သော ချွဲသလိပ်များထွက်ခြင်း။
  • ဖျားနာခြင်းနှင့် ချမ်းတုန်ခြင်း – ကိုယ်ခံအားစနစ်က ပိုးဝင်ရောက်မှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ကိုယ်အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ချမ်းတုန်ခြင်း။
  • အသက်ရှူကျပ်ခြင်း – လမ်းလျှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် လှေကားထစ်တက်ခြင်းကဲ့သို့သော ပုံမှန်လုပ်ဆောင်မှုများ ပြုလုပ်နေစဉ် အသက်ရှူရန် ခက်ခဲလာခြင်း။ ပြင်းထန်သောအဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် အနားယူနေစဉ်၌ပင် အသက်ရှူကျပ်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
  • ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း – အထူးသဖြင့် အသက်ကို ပြင်းပြင်းရှူသွင်းစဉ် သို့မဟုတ် ချောင်းဆိုးစဉ်တွင် ရင်ဘတ်စူးရှစွာ အောင့်ခြင်း။
  • ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အားနည်းခြင်း – အချို့သူများသည် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အလွန်အမင်း မောပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ခံစားရပြီး ၎င်းတို့၏ ပုံမှန်နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောင်ရွက်ရန် ရုန်းကန်ရတတ်ပါသည်။
  • အသက်ရှူမြန်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း – ခန္ဓာကိုယ်က ဖျားနာမှု၊ ပိုးဝင်ရောက်မှု သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးခြင်းတို့ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အသက်ရှူနှုန်းနှင့် နှလုံးခုန်နှုန်း မြင့်တက်လာနိုင်ပါသည်။

လူတိုင်းတွင် တူညီသော လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည် မဟုတ်ပါ။ သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ပုံမှန်ဖျားနာခြင်းထက် ဇဝေဇဝါခြင်း၊ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ငိုက်မျဉ်းခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်ထက် နိမ့်ကျသော ကိုယ်အပူချိန်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။ ကလေးငယ်များတွင် အသက်ရှူမြန်ခြင်း၊ နို့စို့ရန် ရုန်းကန်ရခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ စိတ်တိုလွယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။

အကယ်၍ လူတစ်ဦးဦးတွင် ပြင်းထန်သော အသက်ရှူခက်ခဲမှုများ၊ နှုတ်ခမ်းပြာခြင်း၊ ရုတ်တရက် ဇဝေဇဝါခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်မေ့မျောခြင်းစသည့် အခြေအနေများ ကြုံတွေ့ရပါက အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုကို ချက်ချင်းခံယူပါ။ ဤလက္ခဏာများသည် အန္တရာယ်ရှိလောက်အောင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးနေခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော ပြင်းထန်သည့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ညွှန်ပြနေခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ဆရာဝန်များသည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို မည်သို့ ရောဂါရှာဖွေကြသနည်း။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို ရောဂါရှာဖွေခြင်းတွင် အဆုတ်ပိုးဝင်ရောက်မှုကို ဖော်ထုတ်ခြင်းသာမကပါ။ ဆရာဝန်များသည် ပိုးဝင်ရောက်မှုက အသက်ရှူခြင်းအပေါ် မည်မျှပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်မှုရှိနေသည်နှင့် လူနာအား ဆေးရုံတင်ကုသရန် လိုအပ်ခြင်း ရှိမရှိတို့ကိုလည်း အကဲဖြတ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်စစ်ဆေးခြင်း၊ ရောဂါရာဇဝင်နှင့် ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်စစ်ဆေးမှုတို့က ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူပြုပြီး ထပ်ဆောင်းစစ်ဆေးမှုများက လူနာ၏ အခြေအနေကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ သိရှိစေရန် အထောက်အကူ ဖြစ်စေပါသည်။

လက်တွေ့တွေ့ရှိချက်များအပေါ် မူတည်၍ ဆရာဝန်များသည် အောက်ပါတို့ဖြင့် စစ်ဆေးရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်-

  • ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန် (Chest X-ray) – ရောင်ရမ်းနေသောနေရာများ သို့မဟုတ် အရည်စုပုံနေခြင်းကဲ့သို့သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို ညွှန်ပြသည့် အဆုတ်အတွင်း ပြောင်းလဲမှုများကို ဖော်ထုတ်ပေးရန် ကူညီပေးပါသည်။
  • သွေးစစ်ဆေးမှုများ – ပိုးဝင်ရောက်မှု လက္ခဏာများကို စစ်ဆေးရန်နှင့် လူနာ၏ အထွေထွေကျန်းမာရေး အခြေအနေကို အကဲဖြတ်ရန် ကူညီပေးပါသည်။
  • သွေးတွင်းအောက်ဆီဂျင်တိုင်းတာခြင်း (Pulse oximetry) – လူနာတွင် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့ လိုအပ်နိုင်ခြင်း ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ရန် အောက်ဆီဂျင် ပမာဏကို တိုင်းတာပေးပါသည်။
  • ချွဲသလိပ် စစ်ဆေးခြင်း (Sputum tests) – ပိုးဝင်ရောက်မှုအတွက် သက်ဆိုင်ရာ ဘက်တီးရီးယား သို့မဟုတ် အခြားသော ရောဂါပိုးမွှားများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကူညီပေးပါသည်။
  • ရင်ဘတ် ကွန်ပြူတာ ဓာတ်မှန် (Chest CT scan) – နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို သံသယရှိသောအခါ သို့မဟုတ် မသေချာသော ဓာတ်မှန်တွေ့ရှိချက်များကို စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သောအခါ ပိုမိုအသေးစိတ်ကျသော ပုံရိပ်များကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ကုသမှုသည် ရောဂါဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းအပေါ် မည်သို့ မူတည်သနည်း။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းကို ဖော်ထုတ်ခြင်းက ဆရာဝန်များအနေဖြင့် မှန်ကန်သော ကုသမှုကို ရွေးချယ်ရန် ကူညီပေးပါသည်။ ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ရောက်မှုများအတွက် ပဋိဇီဝဆေးများ မကြာခဏ လိုအပ်ပြီး ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် မှိုပိုးဝင်ရောက်မှုများအတွက်မူ ကွဲပြားခြားနားသော ဆေးဝါးများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ဆရာဝန်များသည် လူနာများ အိမ်တွင် ပြန်လည်သက်သာနိုင်ခြင်း ရှိမရှိ သို့မဟုတ် ဆေးရုံတင်ကုသရန် လိုအပ်ခြင်း ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ရန်အတွက် ရောဂါပြင်းထန်မှု၊ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏနှင့် နောက်ခံကျန်းမာရေး အခြေအနေများကိုလည်း အကဲဖြတ်ကြပါသည်။

ကုသသည့် နည်းလမ်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

  • ပိုးသတ်ဆေးများ (Antibiotics) – ဆရာဝန်များသည် သံသယရှိသော ဘက်တီးရီးယား၊ ပိုးဝင်ရောက်မှု ပြင်းထန်မှုနှင့် လူနာ၏ ရောဂါရာဇဝင်တို့အပေါ် မူတည်၍ ဆေးဝါးများကို ရွေးချယ်ကာ ဘက်တီးရီးယားကြောင့်ဖြစ်သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို ကုသရန် ပိုးသတ်ဆေးများကို အသုံးပြုကြပါသည်။
  • ဗိုင်းရပ်စ် တိုက်ဖျက်ရေးဆေးဝါးများ (Antiviral medications) – အထူးသဖြင့် လူနာများသည် ရောဂါစတင်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ကုသမှုခံယူသည့်အခါ တုပ်ကွေးကဲ့သို့သော အချို့သော ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဝင်ရောက်မှုများအတွက် ဆရာဝန်များသည် ဗိုင်းရပ်စ်တိုက်ဖျက်ရေးဆေးများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
  • မှိုပိုးသတ်ဆေးဝါးများ (Antifungal medications) – အထူးသဖြင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသူများတွင် မှိုကြောင့်ဖြစ်သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို ကုသရန် သီးသန့်မှိုပိုးသတ်ဆေးများက ကူညီပေးပါသည်။
  • အထောက်အကူပြု ကုသမှု (Supportive care) – အနားယူခြင်း၊ ရေဓာတ် လုံလောက်စွာ ဖြည့်တင်းခြင်းနှင့် အဖျားသက်သာဆေးဝါးများသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရန် ကူညီပေးပါသည်။ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ နိမ့်ကျနေသော လူနာများသည် အပိုအောက်ဆီဂျင် ပံ့ပိုးမှုလည်း လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
  • ဆေးရုံတင် ကုသခြင်း (Hospital care) – ပြင်းထန်သော ပိုးဝင်ရောက်မှုများအတွက် သွေးကြောတွင်း ဆေးဝါးများသွင်းခြင်း၊ အောက်ဆီဂျင်ကုထုံး သို့မဟုတ် အနီးကပ်စောင့်ကြည့်ကုသမှုများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ချို့ယွင်းနေသော လူနာများသည် စက်ဖြင့်အသက်ရှူသွင်းခြင်း သို့မဟုတ် အထူးကြပ်မတ်ကုသမှု (ICU) လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ပိုးဝင်ရောက်မှုကို ထိန်းချုပ်ရန် ကုသမှုစတင်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်ပင် ပြန်လည်သက်သာလာရန် ရက်သတ္တပတ်ချီ အချိန်ယူရနိုင်ပါသည်။ အချို့လူနာများသည် ရက်ပိုင်းအတွင်း သက်သာလာကြသော်လည်း သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် နာတာရှည်ရောဂါရှိသူများမှာမူ အားအပြည့်အဝ ပြန်လည်ပြည့်ဝလာရန် အချိန်ပိုကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။ ဆရာဝန်များသည် ကုသမှုအပေါ် တုံ့ပြန်မှုကို စောင့်ကြည့်ကြပြီး ရောဂါလက္ခဏာများ ဆက်လက်တည်ရှိနေပါက သို့မဟုတ် ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက ကုသမှုကို လိုအပ်သလို ချိန်ညှိဆောင်ရွက်ပေးပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ကာကွယ်မှုသည် မှန်ကန်သောကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုဖြင့် စတင်ပါသည်

ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ငယ်ရွယ်သောကလေးငယ်များ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် နောက်ခံကျန်းမာရေးအခြေအနေရှိသူများတွင် အချို့သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါအမျိုးအစားများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်သည့် အထိရောက်ဆုံးနည်းလမ်းများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ကာကွယ်ဆေးများသည် ဖြစ်ပွားမှုတိုင်းကို လုံးဝမကာကွယ်နိုင်သော်လည်း အကြံပြုထားသော ကာကွယ်ဆေးများကို ကာကွယ်ရေး အလေ့အထများနှင့် ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေနှင့် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါမှ ကာကွယ်ရန် အောက်ပါအချက်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်-

  • ကာကွယ်ဆေးများကို အချိန်မီထိုးနှံပါ: နူမိုကော့ကယ် (Pneumococcal)၊ တုပ်ကွေး (Influenza)၊ ကိုဗစ်-၁၉ (COVID-19) နှင့် အခြား အကြံပြုထားသော ကာကွယ်ဆေးများသည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်ပွားစေနိုင်သော ပိုးဝင်ရောက်မှုများကို ကာကွယ်ပေးပါသည်။ ဆရာဝန်ကြီးများသည် အသက်အရွယ်၊ ရောဂါရာဇဝင်နှင့် တစ်ဦးချင်းစီ၏ ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ အကြောင်းရင်းများအပေါ် မူတည်၍ သင့်လျော်သော ကာကွယ်ဆေးများကို အကြံပြုပေးကြပါသည်။
  • လက်ကို သန့်စင်အောင် ဆေးကြောပါ: အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါပိုးများ ကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုကို လျှော့ချရန် လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့် ရေဖြင့် (သို့မဟုတ်) အရက်ပြန်ပါဝင်သော လက်သန့်စင်ဆေးရည်ဖြင့် ပုံမှန်ဆေးကြောပါ။
  • ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် ဆေးလိပ်ငွေ့ရှူရှိုက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ: ဆေးလိပ်ငွေ့သည် အဆုတ်၏ သဘာဝ ကာကွယ်ရေးစနစ်များကို ပျက်စီးစေပြီး အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါပိုးဝင်ရောက်မှုကို ပိုမိုဖြစ်ပွားလွယ်စေပါသည်။
  • နာတာရှည်ကျန်းမာရေး အခြေအနေများကို ထိန်းသိမ်းကုသပါ: ဆီးချိုရောဂါ၊ နှလုံးရောဂါနှင့် နာတာရှည်အဆုတ်ရောဂါများကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်ကုသခြင်းဖြင့် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်လာပါက ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။
  • အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါပိုးများနှင့် ထိတွေ့မှုကို ကန့်သတ်ပါ: အိမ်တွင်းလေဝင်လေထွက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ပါ၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများ ခံစားနေရသူများနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မှုကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ကြဉ်ပြီး လူစည်ကားသော (သို့မဟုတ်) ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေများသော နေရာများတွင် နှာခေါင်းစည်း (Mask) တပ်ဆင်ရန် စဉ်းစားပါ။
  • ခံတွင်းသန့်ရှင်းရေးကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းပါ: သွားနှင့်ခံတွင်းကို ပုံမှန်တိုက်ပေးခြင်းနှင့် စောင့်ရှောက်မှုပေးခြင်းဖြင့် ခံတွင်းအတွင်းရှိ အန္တရာယ်ရှိသော ဘက်တီးရီးယားများကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ ဤအချက်သည် အထူးသဖြင့် အစာမျိုချရခက်ခဲသူများနှင့် အစာသီးပြီး အဆုတ်ရောင်ခြင်း (Aspiration pneumonia) ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသော သက်ကြီးရွယ်အိုများအတွက် ပိုမိုအရေးကြီးပါသည်။

ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားသူများသည် အကြံပြုထားသော ကာကွယ်ဆေးများနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများနှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်သင့်ပါသည်။ မှန်ကန်သော ကာကွယ်မှု ပေါင်းစပ်စောင့်ရှောက်မှုသည် ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာနိုင်ခြေကိုလည်း လျော့ပါးစေနိုင်ပါသည်။

ဝေ့ဌာနီ နိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီးတွင် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ကာကွယ်ရေးကို အလေးထားလုပ်ဆောင်ခြင်း

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်ပွားလာသည့်အခါ အထူးသဖြင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် နောက်ခံကျန်းမာရေးအခြေအနေရှိသူများအတွက် စောစီးစွာ ဆေးကုသမှုခံယူခြင်းက သိသာထင်ရှားသော အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ ဝေ့ဌာနီ နိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီးတွင် လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေအပေါ် မူတည်၍ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်း၊ ရောဂါရှာဖွေစမ်းသပ်ခြင်းနှင့် ကုသမှုခံယူခြင်းတို့အတွက် အထူးကုဆရာဝန်ကြီးများနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့အဆုတ်ရောင်ရောဂါနေ့ (World Pneumonia Day 2026) က ကျွန်ုပ်တို့အား သတိပေးထားသည့်အတိုင်း ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေများကို သိရှိနားလည်ခြင်းနှင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့သည် အဆုတ်ကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ပြီး ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

ကမ္ဘာ့အဆုတ်ရောင်ရောဂါနေ့ နှင့်ပတ်သက်၍ အမေးများသော မေးခွန်းများ

အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည် ကူးစက်တတ်ပါသလား?

အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို ဖြစ်စေသော အချို့သော ရောဂါပိုးများသည် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ နှာချေခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် ထွက်ပေါ်လာသော အမှုန်အမွှားများမှတစ်ဆင့် လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်ပါသည်။ သို့သော် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ အမျိုးအစားတိုင်းသည် ကူးစက်တတ်သည် မဟုတ်ပါ။ ကူးစက်နိုင်ခြေရှိမရှိသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး၊ ဘက်တီးရီးယားပိုး သို့မဟုတ် အဆုတ်ထဲသို့ အစားအစာ/အရည်ဝင်ရောက်ခြင်း (Aspiration) စသည့် ရောဂါဖြစ်ပွားစေသော အရင်းခံအကြောင်းရင်းအပေါ် မူတည်ပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်ပါသလား?

ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံခြင်း၊ လက်သန့်ရှင်းရေးကို ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့် နာတာရှည်ကျန်းမာရေး အခြေအနေများကို ထိန်းသိမ်းကုသခြင်းတို့သည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ မည်သည့်ကာကွယ်မှုနည်းလမ်းတစ်ခုတည်းကမျှ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုတိုင်းကို လုံးဝမကာကွယ်နိုင်သော်လည်း နူမိုကော့ကယ် (Pneumococcal)၊ တုပ်ကွေး (Influenza) နှင့် အခြား အကြံပြုထားသော ကာကွယ်ဆေးများသည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်စေနိုင်သော အချို့သော ရောဂါပိုးများကို ထိရောက်စွာ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါသည်။

အဆုတ်ရောင်ရောဂါနှင့် တုပ်ကွေးရောဂါ (Flu) တို့ မည်သို့ကွာခြားပါသနည်း?

တုပ်ကွေးရောဂါ (Influenza သို့မဟုတ် Flu) သည် အများအားဖြင့် အထက်ပိုင်း အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကို ထိခိုက်စေသည့် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်မှုတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဖျားနာခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ကြွက်သားများကိုက်ခဲခြင်းနှင့် မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေလေ့ရှိပါသည်။ အဆုတ်ရောင်ရောဂါမှာမူ အဆုတ်အတွင်းရှိ လေအိတ်ငယ်များ ရောင်ရမ်းစေသော ရောဂါပိုးဝင်ရောက်မှုဖြစ်ပြီး ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် မှိုပိုးများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ တုပ်ကွေးရောဂါသည် အထူးသဖြင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် ကိုယ်ခံအားနည်းသူများတွင် နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် အဆုတ်ရောင်ရောဂါသို့ ကူးပြောင်းဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါသည်။

အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ထပ်မံသိရှိလိုပါက ဆက်သွယ်ရန်-
အထွေထွေရောဂါအထူးကုဌာန၊ ဝေ့ဌာနီ နိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီး
ဖုန်းနံပါတ်: (+66)2-734-0000 လိုင်းခွဲ 2200, 2272
မြန်မာဘာသာ ဟော့လိုင်း – (+66)63-853-2447

Medically Reviewed by

DR. TANAKORN TASSANEYASIN
DR. TANAKORN TASSANEYASIN

Internal Medicine

Pulmonary Medicine and Pulmonary Critical Care

Readers’ Rating

0.0 out of 5 stars (based on 0 reviews)