နာတာရှည် အဆုတ်အအောင့်ရောဂါ သို့မဟုတ် စီအိုပီဒီ

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

စီအိုပီဒီ ရောဂါရှိသူ အများအပြားသည် ရောဂါအခြေအနေ အဆင့်မြင့်မားလာသည့်တိုင်အောင် တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုကို မခံယူရဘဲ ရှိနေတတ်သည်။

စီအိုပီဒီကို ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများသည် လူနာ၏ လက္ခဏာများနှင့် ဝေဒနာများကို ဆန်းစစ်ခြင်း၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရောဂါရာဇဝင်နှင့် မိသားစုရာဇဝင်များကို မေးမြန်းခြင်း၊ စီးကရက်မီးခိုးငွေ့ကဲ့သို့သော အဆုတ်ကို စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည့် အရာများနှင့် ထိတွေ့မှုရှိမရှိ စသည့် အချက်အလက်များကို စုဆောင်းခြင်းတို့ ပြုလုပ်မည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေရန် အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကိုလည်း ပြုလုပ်ရန် လမ်းညွှန်နိုင်ပါသည် –

• အဆုတ်လုပ်ဆောင်ချက် စစ်ဆေးမှုများ (Lung function tests) – ဤစစ်ဆေးမှုများသည် လူနာ၏ အသက်ရှူသွင်း၊ ရှူထုတ်နိုင်စွမ်းနှင့် သွေးထဲသို့ လုံလောက်သော အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်စွမ်း ရှိမရှိတို့ကို စစ်ဆေးပေးသည်။ အဆုတ်က လေကို မည်မျှထိ ထိန်းထားနိုင်သည်နှင့် လေကို မည်မျှမြန်မြန် ရှူထုတ်နိုင်သည်ကို သိရှိရန် “စပိုင်ရိုမက်ထရီ” (spirometry) ဟုခေါ်သော အသုံးအများဆုံး စစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်ရသည်။ ၎င်းစစ်ဆေးမှုတွင် လူနာသည် စက်အသေးစားလေးနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော ပြွန်ကြီးတစ်ခုအတွင်းသို့ လေပြင်းပြင်း မှုတ်သွင်းရသည်။ အခြားသော စစ်ဆေးမှုများတွင် အဆုတ်၏ လေပမာဏ ဆန့်ဆံ့မှု (lung volumes) နှင့် ဓာတ်ငွေ့ပျံ့နှံ့နိုင်စွမ်း (diffusing capacity) တို့ကို ဆန်းစစ်ခြင်း၊ ၆ မိနစ် လမ်းလျှောက်ခြင်း စစ်ဆေးမှု (six-minute walk test) နှင့် သွေးတွင်းအောက်ဆီဂျင် တိုင်းတာခြင်း (pulse oximetry) တို့ ပါဝင်သည်။
• ရင်ဘတ် အိပ်စ်ရေး ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Chest X-ray) – စီအိုပီဒီ ဖြစ်ပွားရသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သော လေအိတ်ငယ်များ ပျက်စီးခြင်း (emphysema) ကို ရင်ဘတ်အိပ်စ်ရေးဓာတ်မှန်တွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ထို့အပြင် နှလုံးပျက်စီးခြင်း (heart failure) သို့မဟုတ် အခြားသော အဆုတ်ပြဿနာများ ရှိမရှိကိုလည်း ဤဓာတ်မှန်ဖြင့် ခွဲခြားသိရှိနိုင်သည်။
• ကွန်ပျူတာ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT scan) – အဆုတ်ကို ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်းဖြင့် လေအိတ်ငယ်များ ပျက်စီးခြင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ပြီး စီအိုပီဒီအတွက် ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်မလိုအပ် ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ဆရာဝန်များကို အထောက်အကူပြုသည်။ ထို့အပြင် အဆုတ်ကင်ဆာ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန်အတွက်လည်း ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
• လွှတ်ကြောသွင်း ဓာတ်ငွေ့ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Arterial blood gas analysis) – ဤသွေးစစ်ဆေးမှုသည် အဆုတ်က သွေးထဲမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို မည်မျှကောင်းမွန်စွာ ဖယ်ရှားပေးနိုင်ပြီး အောက်ဆီဂျင်ကို မည်မျှထိ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည်ကို ဆန်းစစ်ပေးသည်။
• ဓာတ်ခွဲခန်း စစ်ဆေးမှုများ – ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှုများကို စီအိုပီဒီ ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် တိုက်ရိုက်အသုံးမပြုသော်လည်း လက္ခဏာများ ဖြစ်ပွားရသည့် အခြေခံအကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန် သို့မဟုတ် အခြားသောရောဂါများကို ဖယ်ထုတ်ရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အချို့သောအခြေအနေများတွင် စီအိုပီဒီ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်နိုင်သော အယ်လ်ဖာ-၁ အန်တီထရစ်ပဆင် ချို့တဲ့ခြင်း (alpha-1-antitrypsin deficiency) ဟူသော မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါ လူနာတွင် ရှိမရှိကို ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှုများဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုကို မိသားစုအတွင်း စီအိုပီဒီ ရောဂါရာဇဝင်ရှိလျှင် သို့မဟုတ် လူနာသည် အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် ရောဂါဖြစ်ပွားပါက ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါအခြေအနေ အဆင့်များ

စီအိုပီဒီ ရောဂါသည် တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာတတ်သည်။ ရောဂါအခြေအနေသည် ပေါ့ပါးသောအဆင့်မှ ပြင်းထန်သောအဆင့်သို့ မည်မျှမြန်မြန် ကူးပြောင်းသွားသည်ဆိုခြင်းမှာ လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသည်။

• အဆင့် ၁ (ပေါ့ပါးသော သို့မဟုတ် ကနဦးအဆင့်) – လှေကားတက်ခြင်းကဲ့သို့သော ရိုးရှင်းသည့် လေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ချိန်တွင် အသက်ရှူမဝခြင်းကို ခံစားရခြင်းသည် စီအိုပီဒီ၏ ပထမဆုံးသော ကနဦးလက္ခဏာ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ လူအများစုသည် ဤလက္ခဏာကို အသက်ကြီးလာခြင်းကြောင့် သို့မဟုတ် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းပြီး လူဝလာခြင်းကြောင့်ဟု ထင်မှတ်တတ်ကြသဖြင့် မိမိတို့တွင် စီအိုပီဒီ ရောဂါရှိနေသည်ကို မသိရှိကြပါ။
• အဆင့် ၂-၃ (အလယ်အလတ်မှ ပြင်းထန်သောအဆင့်) – စီအိုပီဒီ ရောဂါ ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်နှင့်အမျှ အသက်ရှူမဝခြင်း လက္ခဏာသည် ပိုမိုထင်ရှားလာသည်။ လူနာသည် နေ့စဉ်ပုံမှန်လုပ်ငန်းဆောင်တာများ လုပ်ဆောင်နေချိန်တွင်ပင် အသက်ရှူမဝခြင်းကို ခံစားရနိုင်သည်။ စီအိုပီဒီ အဆင့်မြင့်မားသူများတွင် ရောဂါအခြေအနေ ရုတ်တရက် ဆိုးရွားလာခြင်း (exacerbations) ကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေ ပိုများပြီး ထိုသို့ဖြစ်ပွားပါက သလိပ်များ ပိုမိုထွက်ခြင်း၊ သလိပ်အရောင်ပြောင်းခြင်းနှင့် အသက်ရှူမဝခြင်းတို့ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ထို့ပြင် လူနာတွင် နူမိုနီးယား (အဆုတ်ရောင်ရောဂါ) နှင့် လေပြွန်ရောင်ခြင်းကဲ့သို့သော အဆုတ်ပိုးဝင်ခြင်းများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေလည်း ပိုမိုမြင့်မားလာသည်။
• အဆင့် ၄ (အလွန်ပြင်းထန်သောအဆင့်) – သင့်တွင် စီအိုပီဒီ ရောဂါ အလွန်ပြင်းထန်နေပါက မည်သည့်အရာကိုမဆို လုပ်ဆောင်ခြင်းက သင့်အား အသက်ရှူမဝခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ လှုပ်ရှားသွားလာမှု အလွန်အမင်း ကန့်သတ်ခံရပြီး လူနာအတွက် သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော အောက်ဆီဂျင်ဘူး (portable oxygen tank) အမြဲတမ်း လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ကုသခြင်း

စီအိုပီဒီအတွက် ထိရောက်သော ကုသမှုများသည် ရောဂါအဆင့်မြင့်မားသော အခြေအနေများတွင်ပင် ရောဂါလက္ခဏာများကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ရောဂါတိုးတက်မှုကို လျှော့ချပေးခြင်း၊ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများနှင့် ရောဂါရုတ်တရက်ဆိုးရွားလာနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးခြင်းတို့အပြင် အထွေထွေ လူနေမှုဘဝ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။ ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းသည် စီအိုပီဒီကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင် အရေးအကြီးဆုံး အဆင့်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ရောဂါအခြေအနေ ပေါ့ပါးသော လူနာအများစုအတွက်မူ အခြားသော ထပ်တိုးကုသမှုများ ခံယူရန် မလိုအပ်နိုင်ပါ။

ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်း

ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကို လုံးဝရပ်တန့်လိုက်ခြင်းသည် မည်သည့် စီအိုပီဒီ ကုသမှုစီမံချက်တွင်မဆို အရေးအကြီးဆုံးသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းသည် စီအိုပီဒီ ရောဂါ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပြီး သင်၏ အဆုတ်လုပ်ဆောင်ချက်ကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သည့်အတွက် အသက်ရှူနိုင်စွမ်း ကျဆင်းလာခြင်းကို လျှော့ချပေးသည်။ ဆေးလိပ်ဖြတ်ရန်မှာ မလွယ်ကူပါ။ ဆေးဝါးများနှင့် နီကိုတင်း အစားထိုးကုထုံးများ (nicotine replacement therapies) အတွက် သင်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီး ဆေးလိပ်ပြန်မသောက်မိစေရန် ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းများအတွက် အကြံဉာဏ်ရယူပါ။ ဆေးလိပ်ဖြတ်လိုသူများအတွက် အထူးရည်ရွယ်၍ ဖွဲ့စည်းထားသော ပံ့ပိုးကူညီရေးအဖွဲ့များသို့ ဝင်ရောက်ရန်လည်း ၎င်းတို့က လမ်းညွှန်နိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် တစ်ဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့များနှင့် ထိတွေ့မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် ဖုန်မှုန့်၊ မီးခိုး၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် မနှစ်မြို့ဖွယ် အနံ့အသက်များရှိသော လေထုအရည်အသွေး မကောင်းသည့် ပတ်ဝန်းကျင်များကို ရှောင်ကြဉ်ရန် အရေးကြီးသည်။ ဤအစီအမံများကို လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် စီအိုပီဒီ ရောဂါကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်ရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း

စီအိုပီဒီ၏ လက္ခဏာများနှင့် ဝေဒနာများကို ကုသရန်အတွက် မတူညီသော ဆေးဝါးအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကြသည်။ အချို့သော ဆေးဝါးများကို လူနာက ပုံမှန်သောက်သုံးရပြီး အချို့ကိုမူ လိုအပ်မှသာ သောက်သုံးရသည်။

• လေပြွန်ကျယ်ဆေးများ (Bronchodilators) – များသောအားဖြင့် ရှူဆေးဗူး (inhalers) ပုံစံဖြင့် လာတတ်ပြီး လေပြွန်တစ်ဝိုက်ရှိ ကြွက်သားများကို ပြေလျော့စေသည်။ ၎င်းသည် ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် အသက်ရှူမဝခြင်းတို့ကို လျှော့ချပေးခြင်းဖြင့် အသက်ရှူရ ပိုမိုလွယ်ကူစေသည်။ ရောဂါပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ လူနာသည် လှုပ်ရှားမှုများမပြုလုပ်မီ သက်ရောက်မှုမြန်သော (short-acting) လေပြွန်ကျယ်ဆေးကို သုံးစွဲရန် လိုအပ်နိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် နေ့စဉ်အသုံးပြုရသော သက်ရောက်မှုကြာရှည်သော (long-acting) လေပြွန်ကျယ်ဆေးကို သုံးစွဲရနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးကို တွဲဖက်အသုံးပြုရနိုင်ပါသည်။
  • သက်ရောက်မှုမြန်သော လေပြွန်ကျယ်ဆေးများတွင် လီဗာဘူထရိုး (levalbuterol)၊ အိုင်ပရာထရိုပီယမ် (ipratropium) နှင့် အယ်လ်ဘူထရိုး (albuterol) တို့ ပါဝင်သည်။
  • သက်ရောက်မှုကြာရှည်သော လေပြွန်ကျယ်ဆေးများတွင် အက်ကလစ်ဒီနီယမ် (Aclidinium)၊ အာဖော်မိုထရိုး (Arformoterol)၊ ဖော်မိုထရိုး (Formoterol)၊ အင်ဒါကတ်ထရိုး (Indacaterol)၊ တိုင်အိုထရိုပီယမ် (Tiotropium)၊ ဆာမီထရိုး (Salmeterol) နှင့် ယူမီကလစ်ဒီနီယမ် (Umeclidinium) တို့ ပါဝင်သည်။
• ရှူရသော စတီးရွိုက်ဆေးများ (Inhaled steroid) – ရှူသွင်းရသော စတီးရွိုက်ဆေးများသည် လေပြွန်ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး ရောဂါအခြေအနေ ရုတ်တရက် ဆိုးရွားလာခြင်းကို ကာကွယ်ပေးသည်။ အသံဝင်ခြင်း၊ ခံတွင်းပိုးဝင်ခြင်းနှင့် အရေပြားညိုမည်းစွဲခြင်းတို့သည် ဖြစ်ပွားနိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ စီအိုပီဒီ ရောဂါ ခဏခဏဆိုးရွားလာတတ်သူများအတွက် ဤဆေးဝါးများသည် အသုံးဝင်သည်။ ရှူရသော စတီးရွိုက်ဆေးများ၏ ဥပမာများမှာ ဖလူတီကာဆုန်း (Fluticasone) နှင့် ဗျူဒီဆိုနိုက် (Budesonide) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
• တွဲဖက်ရှူဆေးများ (Combination inhalers) – အချို့သော ရှူဆေးများတွင် ရှူရသော စတီးရွိုက်ဆေးများနှင့် လေပြွန်ကျယ်ဆေးများကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းထားသည်။ ၎င်းတို့၏ ဥပမာအချို့မှာ ဖော်မိုထရိုးနှင့် ဗျူဒီဆိုနိုက် (Symbicort)၊ ဖလူတီကာဆုန်းနှင့် ဗီလန်တာရိုး (Breo Ellipta)၊ ဖလူတီကာဆုန်း၊ ယူမီကလစ်ဒီနီယမ်နှင့် ဗီလန်တာရိုး (Trelegy Ellipta)၊ ဆာမီထရိုးနှင့် ဖလူတီကာဆုန်း (Advair HFA, AirDuo Digihaler စသည်ဖြင့်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
• ထို့အပြင် လေပြွန်ကျယ်ဆေး အမျိုးအစားအမျိုးမျိုးကို ပေါင်းစပ်ထားသော တွဲဖက်ရှူဆေးများလည်း ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့၏ ဥပမာအချို့မှာ ဖော်မိုထရိုးနှင့် ဂလိုင်ကိုပီရိုလိတ် (Bevespi Aerosphere)၊ ဂလိုင်ကိုပီရိုလိတ်နှင့် အင်ဒါကတ်ထရိုး (Utibron)၊ အိုလိုဒါထရိုးနှင့် တိုင်အိုထရိုပီယမ် (Stiolto Respimat)၊ ယူမီကလစ်ဒီနီယမ်နှင့် ဗီလန်တာရိုး (Anoro Ellipta) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
• သောက်ဆေး စတီးရွိုက်များ (Oral steroids) – စီအိုပီဒီ ရောဂါအခြေအနေ အလယ်အလတ် သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာ ရုတ်တရက် ဆိုးရွားလာသူများအတွက် စတီးရွိုက်သောက်ဆေးများကို ကာလတို (ဥပမာ – ၅ ရက်ခန့်) သောက်သုံးခြင်းဖြင့် ရောဂါအခြေအနေ ထပ်မံဆိုးရွားမလာစေရန် ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ဤဆေးဝါးများကို ရေရှည်စွဲသောက်ပါက ကိုယ်အလေးချိန်တက်ခြင်း၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ အရိုးပွရောဂါ၊ အတွင်းတိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ပိုးဝင်နိုင်ခြေ မြင့်မားခြင်းကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
• Phosphodiesterase-4 inhibitors – ရိုဖလူမီလတ် (Roflumilast) ဟုခေါ်သော ဆေးဝါးသည် ပြင်းထန်သော စီအိုပီဒီနှင့် နာတာရှည်လေပြွန်ရောင်ခြင်း လက္ခဏာများရှိသည့် လူကြီးများအတွက် ခွင့်ပြုထားသော ဆေးဝါးဖြစ်သည်။ ဤဆေးသည် လေပြွန်ကို ပြေလျော့စေပြီး လေပြွန်ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးသည်။
• သီအိုဖီလင်း (Theophylline) – အခြားသော ကုသမှုနည်းလမ်းများ ထိရောက်မှုမရှိသည့်အခါ သီအိုဖီလင်းကဲ့သို့သော ဈေးနှုန်းသက်သာသည့် ဆေးဝါးသည် အသက်ရှူခြင်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် ကူညီပေးနိုင်ပြီး စီအိုပီဒီ ရောဂါအခြေအနေ ဆိုးရွားလာမည့် အပိုင်းအစများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။
• ပိုးသတ်ဆေးများ (Antibiotics) – တုပ်ကွေး၊ နူမိုနီးယား (အဆုတ်ရောင်ခြင်း) နှင့် ပြင်းထန် လေပြွန်ရောင်ခြင်းကဲ့သို့သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပိုးဝင်ခြင်းများသည် စီအိုပီဒီ လက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည်။ ပိုးသတ်ဆေးများကို ရောဂါကာကွယ်ရန်အတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် လမ်းမညွှန်သော်လည်း စီအိုပီဒီ ရောဂါအခြေအနေ ဆိုးရွားလာသော အပိုင်းအစများကို ကုသရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။ အချို့သောလေ့လာမှုများအရ အဇစ်သရိုမိုင်စင် (Azithromycin) ဆေးသည် စီအိုပီဒီ ရောဂါအခြေအနေ ဆိုးရွားလာခြင်းကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း ၎င်းကိုအသုံးပြုခြင်းသည် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများနှင့် ပိုးသတ်ဆေးယဉ်ပါးမှု (antibiotic resistance) တို့ကြောင့် ကန့်သတ်ချက်များ ရှိနိုင်ပါသည်။

အဆုတ်ဆိုင်ရာ ကုထုံးများ

အလယ်အလတ်မှ ပြင်းထန်သော စီအိုပီဒီ လူနာများအတွက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများသည် အောက်ပါထပ်တိုးကုသမှုများကို မကြာခဏ အသုံးပြုလေ့ရှိသည် –

• အောက်ဆီဂျင်ကုထုံး (Oxygen therapy) – သွေးထဲတွင် အောက်ဆီဂျင် ပမာဏ လုံလောက်စွာမရှိပါက ထပ်တိုးအောက်ဆီဂျင် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ လူနာများသည် အဆုတ်ထံသို့ အောက်ဆီဂျင် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ရန် အခြားသော ကိရိယာများအပြင် ပေါ့ပါးပြီး သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော အောက်ဆီဂျင်ဘူးများကို မိမိတို့နှင့်အတူ ယူဆောင်သွားနိုင်ပါသည်။ စီအိုပီဒီ ရှိသူအချို့သည် အောက်ဆီဂျင်ကို အချို့သော လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ချိန် သို့မဟုတ် အိပ်စက်ချိန်တွင်သာ အသုံးပြုကြသည်။ အချို့မှာမူ အောက်ဆီဂျင်ကို ပုံမှန်အမြဲတမ်း အသုံးပြုကြသည်။ အောက်ဆီဂျင်ကုထုံး တစ်မျိုးတည်းသာလျှင် အသက်အန္တရာယ်ကို ကျော်လွန်စေပြီး သက်တမ်းကို ရှည်စေနိုင်ကြောင်း သက်သေပြထားပြီး စီအိုပီဒီ လူနာများ၏ လူနေမှုဘဝ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။
• အဆုတ်ပြန်လည်သန်စွမ်းရေး အစီအစဉ် (Pulmonary rehabilitation) – ဤအစီအစဉ်များတွင် များသောအားဖြင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ခြင်း၊ ပညာပေးခြင်း၊ ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်မှု လမ်းညွှန်ခြင်းနှင့် အာဟာရဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကျွမ်းကျင်သူအမျိုးမျိုးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ပြီး လူနာ၏ လိုအပ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြန်လည်သန်စွမ်းရေးအစီအစဉ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည်။ စီအိုပီဒီ ရောဂါအခြေအနေ ဆိုးရွားလာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အဆုတ်ပြန်လည်သန်စွမ်းရေး အစီအစဉ်ကို လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ဆေးရုံသို့ ထပ်မံတက်ရောက်ရမည့် လိုအပ်ချက်ကို လျှော့ချပေးနိုင်ခြင်း၊ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းနှင့် လူနေမှုဘဝ အရည်အသွေးကို တိုးတက်စေခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။
• နေအိမ်တွင်း စက်ပစ္စည်းဖြင့် အသက်ရှူကူညီခြင်းကုထုံး (In-home noninvasive ventilation therapy) – ဥပမာအားဖြင့် BiPAP (Bilevel positive airway pressure) စက်ကို ဆေးရုံများတွင် အသုံးပြုခြင်းသည် ထိရောက်မှုရှိကြောင်း သက်သေပြချက်များ ရှိထားပြီးဖြစ်သော်လည်း လတ်တလော လေ့လာမှုအသစ်အချို့အရ ၎င်းကို နေအိမ်တွင် အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း အကျိုးကျေးဇူးရှိနိုင်ကြောင်း ပြသနေသည်။ မျက်နှာဖုံး (mask) ပါရှိသော စက်ပစ္စည်းဖြင့် အသက်ရှူကူညီခြင်းစနစ်သည် အသက်ရှူခြင်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ် ကျန်ရှိနေခြင်း (hypercapnia) ကို လျှော့ချပေးသည်။ ဤသို့ကျန်ရှိနေခြင်းသည် ပြင်းထန် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းပျက်စီးခြင်း (acute respiratory failure) နှင့် ဆေးရုံတက်ရခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ရောဂါအခြေအနေ ရုတ်တရက် ဆိုးရွားလာခြင်းကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း

လူနာသည် ဆက်တိုက်ကုသမှု ခံယူနေသည့်တိုင်အောင် ရောဂါလက္ခဏာများ ရက်ပိုင်း သို့မဟုတ် သီတင်းပတ်အနည်းငယ်ခန့် ပိုမိုဆိုးရွားလာသည့် အခြေအနေများကို တစ်ခါတစ်ရံ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ ၎င်းကို ပြင်းထန် ရုတ်တရက် ဆိုးရွားလာခြင်း (acute exacerbation) ဟုခေါ်ဆိုပြီး ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု မခံယူပါက အဆုတ်ပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ရောဂါအခြေအနေ ရုတ်တရက် ဆိုးရွားလာရခြင်းသည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိုးဝင်ခြင်း၊ လေထုညစ်ညမ်းခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော ရောင်ရမ်းမှုကို လှုံ့ဆော်သည့် အရာများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အကြောင်းရင်း မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ချောင်းဆိုးခြင်း ဆက်တိုက်တိုးလာခြင်း၊ သလိပ်အရောင်ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့ရပါက ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။

ရောဂါအခြေအနေ ရုတ်တရက်ဆိုးရွားလာပါက လူနာအနေဖြင့် ထပ်တိုးဆေးဝါးများ (ဥပမာ – ပိုးသတ်ဆေးများ၊ စတီးရွိုက်များ သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံး) သောက်သုံးရန် လိုအပ်နိုင်သည်၊ ထပ်တိုးအောက်ဆီဂျင် လိုအပ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ဆေးရုံတွင် ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ လူနာ၏ လက္ခဏာများ သက်သာလာပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ရောဂါပြန်မကြွလာစေရန် ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းများကို ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်၊ ၎င်းတို့တွင် ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်း၊ သက်ရောက်မှုကြာရှည်သော လေပြွန်ကျယ်ဆေးများ၊ ရှူရသော စတီးရွိုက်များ သို့မဟုတ် အခြားသော ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုခြင်း၊ နှစ်စဉ် တုပ်ကွေးကာကွယ်ဆေး ထိုးခြင်းနှင့် ဖြစ်နိုင်သမျှ လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

ခွဲစိတ်ကုသခြင်း

ပြင်းထန်သော လေအိတ်ငယ်များ ပျက်စီးခြင်း (severe emphysema) အချို့သော ပုံစံများတွင် ဆေးဝါးတစ်ခုတည်းဖြင့် ကုသရန် မလုံလောက်သည့်အခါ ခွဲစိတ်မှုသည် ရွေးချယ်စရာ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သည်။ အောက်ပါ ခွဲစိတ်မှုပုံစံများ ရှိပါသည် –

• အဆုတ်ပမာဏ လျှော့ချသည့် ခွဲစိတ်မှု (Lung volume reduction surgery) – ဤခွဲစိတ်မှုအတွင်း ခွဲစိတ်ဆရာဝန်သည် အဆုတ်အပေါ်ပိုင်းရှိ ပျက်စီးနေသော အဆုတ်တစ်ရှူး အစိတ်ပိုင်းအနည်းငယ်ကို ဖြတ်ထုတ်ပစ်သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ရင်ဘတ်အတွင်းပိုင်းတွင် နေရာလွတ် ပိုမိုရရှိသွားသဖြင့် ရင်ဝမ်းခြားကြွက်သား (diaphragm) ကို ပိုမိုထိရောက်စွာ အလုပ်လုပ်စေနိုင်ပြီး ကျန်ရှိနေသော ပိုမိုကျန်းမာသည့် အဆုတ်တစ်ရှူးများကို ပြန့်ကားလာစေသည်။ ဤခွဲစိတ်မှုသည် အချို့သော လူနာများတွင် လူနေမှုဘဝ အရည်အသွေးကို တိုးတက်စေပြီး သက်တမ်းကို ရှည်စေနိုင်ပါသည်။
• လတ်တလောတွင် အမေရိကန် အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန (U.S. FDA) သည် စီအိုပီဒီကို ကုသရန်အတွက် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ထိခိုက်မှုအနည်းဆုံးဖြစ်စေသော မှန်ပြောင်းသုံး အဆုတ်ပမာဏ လျှော့ချခြင်း (endoscopic lung volume reduction) နည်းလမ်းကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ပိုမိုကျန်းမာသော အဆုတ်အစိတ်အပိုင်းကို ဖွံ့ဖြိုးရန်နှင့် အလုပ်လုပ်ရန် နေရာပိုပေးနိုင်ရန်အတွက် အဆုတ်အတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းတစ်ခုတည်းသွား မှန်ပြောင်းသုံး လေပြွန်အဆို့ရှင် (one-way endobronchial valve) အသေးစားလေးကို ထည့်သွင်းပေးခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ပိုမိုပျက်စီးနေသော အဆုတ်အမြှောင့်ကို ကျုံ့သွားစေသည်။
• Bullectomy (လေအိတ်ကြီး ဖြတ်ထုတ်ခြင်း ခွဲစိတ်မှု) – လေအိတ်ငယ် နံရံများ ပျက်စီးသွားသည့်အခါ အဆုတ်အတွင်း၌ လေအိတ်ကြီးများ (bullae ဟုခေါ်သည်) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤလေအိတ်ကြီးများ အရွယ်အစား ကြီးမားလာသည်နှင့်အမျှ အသက်ရှူခြင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ လေစီးဆင်းမှုကို မြှင့်တင်ပေးရန်အတွက် ဆရာဝန်များသည် အဆုတ်အတွင်းရှိ လေအိတ်ကြီးများကို ဖြတ်ထုတ်သည့် ခွဲစိတ်မှုကို ပြုလုပ်ကြသည်။
• အဆုတ်အစားထိုး ကုသခြင်း (Lung transplant) – သတ်မှတ်ထားသော အချက်အလက်များနှင့် ကိုက်ညီသည့် အချို့သော လူနာများအတွက် အဆုတ်အစားထိုးခြင်းသည် ရွေးချယ်စရာ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အဆုတ်အစားထိုးခြင်းဖြင့် အသက်ရှူနိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း လူနာများသည် တစ်သက်တာလုံး ကိုယ်ခံအားကျဆင်းစေသော ဆေးဝါးများကို သောက်သုံးရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်ပြီး ဤခွဲစိတ်မှုတွင် ခန္ဓာကိုယ်မှ လက်မခံဘဲ ငြင်းပယ်ခြင်း (organ rejection) ကဲ့သို့သော စွန့်စားရမှု ဘေးအန္တရာယ်များစွာ ရှိနေပါသည်။

Doctors who treat this condition