Crohn’s ရောဂါဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာများ – ရောဂါလက္ခဏာများ၊ လှုံ့ဆော်သည့်အချက်များနှင့် ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းတို့အပေါ် မူတည်၍ ထိရောက်သော ကုသစောင့်ရှောက်မှုကို ဖော်ဆောင်ခြင်း
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စာစောင်များ
Crohn’s ရောဂါ သည် အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်သော နာတာရှည် အူလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ အချိန်မီ ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိပါက သို့မဟုတ် စနစ်တကျ ကုသမှုမခံယူပါက လူနေမှုဘဝအရည်အသွေးကို များစွာထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။
Crohn’s ရောဂါ ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။ Crohn’s ရောဂါသည် အစာခြေလမ်းကြောင်းတွင် ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသည့် နာတာရှည်ရောဂါ ဖြစ်ပါသည်။ ခံတွင်းမှသည် စအိုအထိ အစာခြေလမ်းကြောင်း (Gastrointestinal tract) ၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အူသိမ်အဆုံးပိုင်းနှင့် အူမကြီးအစပြုရာနေရာတို့တွင် အဖြစ်အများဆုံး ဖြစ်ပါသည်။
Crohn’s ရောဂါ နှင့် အူမကြီးအနာဖြစ်ပြီး ရောင်ရမ်းခြင်းရောဂါ ( Ulcerative Colitis) တို့၏ ကွာခြားချက် Crohn’s ရောဂါ နှင့် အူမကြီးအနာဖြစ်ပြီး ရောင်ရမ်းခြင်းရောဂါ (Ulcerative Colitis) တို့သည် အူလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါ (Inflammatory Bowel Disease – IBD) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း တူညီမှုမရှိပါ။ Crohn’s ရောဂါသည် အစာခြေလမ်းကြောင်း၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး အူနံရံ၏ အလွှာအသီးသီးကို ထိခိုက်စေနိုင်သော်လည်း အူမကြီးအနာဖြစ်ပြီး ရောင်ရမ်းခြင်းရောဂါသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အူမကြီးနှင့် စအိုလမ်းကြောင်း၏ အတွင်းဘက်ဆုံးအလွှာကိုသာ ထိခိုက်စေပါသည်။ ထို့ကြောင့်Crohn’s ရောဂါသည် ပိုမိုစုံလင်ပြီး ကျယ်ပြန့်သော ရောဂါလက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။
Crohn’s ရောဂါ ၏ လက္ခဏာများ Crohn’s ရောဂါ ၏ လက္ခဏာများသည် အစာခြေလမ်းကြောင်း၏ မည်သည့်အစိတ်အပိုင်းတွင် ထိခိုက်မှုဖြစ်ပွားသနည်းဟူသည့်အချက်အပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် တရွေ့ရွေ့နှင့် တိုးပွားလာတတ်သော်လည်း အချို့သော အခြေအနေများတွင် ရုတ်တရက်လည်း ပေါ်ပေါက်လာတတ်ပါသည်။ အတွေ့ရများသော လက္ခဏာများမှာ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ဗိုက်နာခြင်းနှင့် ဗိုက်ရစ်ခြင်း၊ ဝမ်းတွင် သွေးပါခြင်း၊ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ကျဆင်းခြင်းနှင့် အစာစားချင်စိတ် ကုန်ခမ်းခြင်းတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။
အခြားဆက်စပ်နိုင်သော လက္ခဏာများမှာ ဖျားခြင်း၊ သွေးအားနည်းခြင်း၊ ခံတွင်းအနာဖြစ်ခြင်း၊ စအိုတစ်ဝိုက် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြည်တည်ခြင်းနှင့် အရေပြား၊ မျက်စိ သို့မဟုတ် အဆစ်အမြစ်များကဲ့သို့သော အခြားခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ ကရုန်းရောဂါ၏ လက္ခဏာများသည် အခြားသော ကျန်းမာရေးပြဿနာများနှင့် ဆင်တူနိုင်သဖြင့် မိမိဘာသာ ရောဂါအဖြေရှာခြင်းမပြုဘဲ ကျွမ်းကျင်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပညာရှင်များနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အရေးကြီးပါသည်။ အစာခြေလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ စွဲမြဲစွာ ခံစားနေရပါက စနစ်တကျ စစ်ဆေးမှုခံယူရန် ရက်ချိန်းရယူသင့်ပါသည်။
ဤရောဂါ လက္ခဏာများကို စောစီးစွာ သိရှိရလေလေ ကုသမှုကို အမြန်ဆုံး စတင်နိုင်လေလေ ဖြစ်ပါသည်။ စောစီးစွာ ကုသမှုခံယူခြင်းသည် ရောဂါပိုးဝင်၍ ပြည်တည်ခြင်း (Abscesses)၊ အူလမ်းကြောင်း ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ပေါက်ထွက်ခြင်း (Fistulas) နှင့် နာတာရှည်ရောင်ရမ်းမှုနှင့် အနာကျက်ခြင်းဖြစ်စဉ်များကြောင့် အမာရွတ်တစ်ရှူးများဖြစ်ပေါ်ကာ အူလမ်းကြောင်းကျဉ်းမြောင်းသွားခြင်း (Strictures) ကဲ့သို့သော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို လျော့နည်းစေပါသည်။ ထို့အပြင် အူလမ်းကြောင်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ပြီး ကုသမှုရလဒ်များကိုလည်း ပိုမိုကောင်းမွန်စေပါသည်။
Crohn’s ရောဂါ လက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည့် အချက်များ Crohn’s ရောဂါ လက္ခဏာများကို အောက်ပါအချက်များက လှုံ့ဆော်ပေးနိုင် သို့မဟုတ် ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပါသည်။
စားသောက်မှုပုံစံ – အဆီများသော အစားအစာများ သို့မဟုတ် စပ်သောအစားအစာများကဲ့သို့သော အချို့သော အစားအသောက်များသည် ရောင်ရမ်းမှုကို ပိုမိုပြင်းထန်စေနိုင်ပါသည်။စိတ်ဖိစီးမှု – စိတ်ဖိစီးမှုသည် ရောဂါကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပွားစေခြင်း မဟုတ်သော်လည်း ဦးနှောက်နှင့် အူလမ်းကြောင်း ဆက်သွယ်မှုစနစ် (Brain-gut axis) ကို သက်ရောက်မှုရှိစေကာ အူလမ်းကြောင်းလှုပ်ရှားမှုမမှန်သည့်ရောဂါ (IBS) ကဲ့သို့သော တွဲဖက်ရောဂါများကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ပြီး ရောဂါလက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပါသည်။ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း – ဆေးလိပ်သောက်သည့် အလေ့အထသည် ရောဂါ ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။စတီးရွိုက်မဟုတ်သော အရောင်ကျဆေးများ ( NSAIDs) – အိုင်ဗျူပရိုဖန် (Ibuprofen) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများသည် အစာခြေလမ်းကြောင်းကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ရောဂါလက္ခဏာများကို ပေါ်ပေါက်စေနိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သော အချက်များကို ထိန်းချုပ်ခြင်းသည် ကုသမှု၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘက်စုံကုသစောင့်ရှောက်မှု အစီအစဉ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် နေထိုင်မှုပုံစံကို ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ခြင်းများ ပါဝင်ပါသည်။
Crohn’s ရောဂါ ကို မည်သို့ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ပါသနည်း။ Crohn’s ရောဂါ ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်အတွက် အခြားသော ရောဂါအခြေအနေများကို ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန်နှင့် ရောင်ရမ်းမှုအတိုင်းအတာကို ကွဲပြားစွာ သိရှိနိုင်ရန် စစ်ဆေးမှုများကို ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်ရပါမည်။ လူနာများအနေဖြင့် ပိုးဝင်ခြင်း၊ သွေးအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကို စစ်ဆေးရန် သွေးစစ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ရနိုင်သလို၊ ပိုးဝင်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းအပြင် သွေးပါခြင်းတို့ကို သိရှိနိုင်ရန် ဝမ်းစစ်ဆေးခြင်းများကိုလည်း ပြုလုပ်ရနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် အစာခြေလမ်းကြောင်းကို အနီးကပ်ကြည့်ရှုစစ်ဆေးရန်နှင့် အသားစယူရန်အတွက် အူသိမ်မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Small bowel endoscopy) သို့မဟုတ် အူမကြီးမှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Colonoscopy) တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ပြီး၊ ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT enterography) သို့မဟုတ် သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI enterography) တို့ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အထူးကုဆရာဝန်ကြီးများသည် တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် သင့်လျော်သော ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ချမှတ်ရန်အတွက် ဤနည်းလမ်းများကို အသုံးပြုပါသည်။
ထိရောက်သော ကုသမှုဗျူဟာများနှင့် နည်းလမ်းများ Crohn’s ရောဂါ ကို အမြစ်ပြတ်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သော နည်းလမ်းမရှိသေးသော်လည်း မှန်ကန်သော ကုသမှုနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် လူနာအများစုသည် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး ပုံမှန်လူနေမှုဘဝကို လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်ပါကုသမှုများ ပါဝင်သော ဘက်စုံကုသမှုနည်းလမ်းကို အသုံးပြုကြပါသည်။
ဆေးဝါးဖြင့် ကုသမှုလုပ်ငန်းစဉ်များ –
ပိုးသတ်ဆေးများ – ပိုးဝင်ခြင်းများ သို့မဟုတ် ပြည်တည်ခြင်းနှင့် အူလမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်းကဲ့သို့သော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို ကုသရန် အသုံးပြုပါသည်။အရောင်ကျဆေးများ – ကော်တီကိုစတီးရွိုက် (Corticosteroids) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများ ပါဝင်ပါသည်။ကိုယ်ခံအားစနစ် ထိန်းညှိဆေးများ – ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ထိန်းညှိပေးသော ဆေးဝါးများ ဖြစ်ပါသည်။ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ကုသမှုများ ( Biologic therapies) – ရောင်ရမ်းမှုဖြစ်စဉ်တွင် ပါဝင်သော သတ်မှတ်ပရိုတင်းများကို ဦးတည်ချက်ထား ကုသခြင်းဖြစ်ပြီး အခြားကုသမှုများနှင့် မသက်သာသော လူနာများအတွက် ရွေးချယ်စရာ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ
လူနာများအနေဖြင့် မိမိနှင့်မတည့်သော၊ ရောဂါကြွစေသော အစားအစာများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့် အာဟာရဓာတ်ချို့တဲ့မှုရှိပါက အာဟာရဖြည့်စွက်စာများ မှီဝဲခြင်းဖြင့် နေထိုင်မှုပုံစံကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် တရားထိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ခြင်း (Counseling) ကဲ့သို့သော စိတ်ဖိစီးမှုလျှော့ချရေး နည်းလမ်းများကို လေ့ကျင့်ရန်လည်း တိုက်တွန်းပါသည်။ အကယ်၍ နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ ကြုံတွေ့ရပါက သို့မဟုတ် ဆေးဝါးဖြင့်ကုသမှုသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို မထိန်းချုပ်နိုင်ပါက ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အတွေ့ရများသော ခွဲစိတ်မှုများမှာ ပျက်စီးသွားသော အူလမ်းကြောင်းအပိုင်းကို ဖြတ်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျဉ်းမြောင်းသွားသော အူလမ်းကြောင်းကို ပြုပြင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ ဝေ့ဌာနီအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဆေးရုံကြီးတွင် နာလန်ထူချိန်ကို လျှော့ချပေးနိုင်သည့် ဒဏ်ရာအသေးဆုံး ခွဲစိတ်ကုသမှုနည်းပညာ (Minimally invasive surgical techniques) များကို အသုံးပြု၍ ကုသပေးလျက်ရှိပါသည်။
ဝေ့ဌာနီနိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီးနှင့်အတူ ရောဂါလက္ခဏာများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း ဝေ့ဌာနီနိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီးတွင် အူလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါ (IBD) ကုသမှု၌ အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်သော အထူးကုဆရာဝန်ကြီးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အထူးကုအဖွဲ့ ရှိပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ခေတ်မီဆန်းသစ်သော ဆေးရုံအင်္ဂါရပ်များတွင် တစ်ဦးချင်းစီနှင့် ကိုက်ညီမည့် ကုသမှုအစီအစဉ်များကို ဖော်ဆောင်ပေးနိုင်ရန်နှင့် လူနာကို ဗဟိုပြုသော အရည်အသွေးမြင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှုများ ပေးအပ်နိုင်ရန်အတွက် နောက်ဆုံးပေါ် ရောဂါရှာဖွေရေးကိရိယာများနှင့် ကုသမှုနည်းပညာများ ပါဝင်ပါသည်။
Crohn’s ရောဂါ သည် ရှုပ်ထွေးသော ရောဂါအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သော်လည်း မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် အဆင့်မြင့်ကုသမှုများဖြင့် သင်၏ နေထိုင်မှုဘဝအရည်အသွေးကို ပြန်လည်ရယူနိုင်ပါသည်။ ဝေ့ဌာနီနိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီးရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ အထူးကုအဖွဲ့နှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်နိုင်ပါသည်။
အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို စုံစမ်းမေးမြန်းရန် အစာအိမ်၊ အူလမ်းကြောင်းနှင့် အသည်းရောဂါစင်တာ ၊ ဝေ့ဌာနီနိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီး
Readers’ Rating
3.3 out of 5 stars (based on 4 reviews)
