လက်ချောင်းနှင့် လက်ဖဝါးဒဏ်ရာများ – အမျိုးအစားများ၊ လက္ခဏာများနှင့် ကုသမှုနည်းလမ်းများ
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စာစောင်များ
လက်ချောင်းနှင့် လက်ဖဝါးဒဏ်ရာများ သည် လက်တွေ့ဆေးကုသမှုနယ်ပယ်တွင် အတွေ့ရအများဆုံးသော ကြွက်သားနှင့် အရိုးအဆစ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများထဲတွင် ပါဝင်ပါသည်။ ယင်းဒဏ်ရာများသည် အရိုးများ၊ အဆစ်များ၊ အရွတ်များ၊ အာရုံကြောများ၊ သွေးကြောများ သို့မဟုတ် အရေပြားတို့နှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်ပြီး၊ ဒဏ်ရာ၏ ပြင်းထန်မှုမှာ သာမန်ရှနာ၊ ပြတ်နာများမှသည် ရှုပ်ထွေးသော အရိုးကျိုးခြင်းနှင့် နူးညံ့သည့် တစ်ရှူးများ ပျက်စီးခြင်းအထိ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ လက်၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ရေရှည်နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဒဏ်ရာအမျိုးအစား၊ ဆက်စပ်လက္ခဏာများကို စောလျင်စွာ သိရှိနားလည်ရန်နှင့် သင့်လျော်သော ကုသမှုခံယူရန်မှာ အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
လက်ချောင်းနှင့် လက်ဖဝါးဒဏ်ရာ အမျိုးအစားများ
လက်ဒဏ်ရာများသည် အရေပြား၊ အရိုးများ၊ အရွတ်များ၊ အာရုံကြောများနှင့် သွေးကြောများကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော ပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ ဤဒဏ်ရာများသည် မတော်တဆမှုကြောင့် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပွားနိုင်သလို ထပ်ခါတလဲလဲ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်း အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။ အဖြစ်များသော လက်ဒဏ်ရာ အမျိုးအစားများနှင့် ထိခိုက်နိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် –
၁။ အရွတ်ဒဏ်ရာများ (Tendon injuries)
အရွတ်များသည် ကြွက်သားနှင့် အရိုးများကို ဆက်သွယ်ပေးထားပြီး လှုပ်ရှားမှုပြုလုပ်နိုင်ရန် ကူညီပေးသော ခိုင်မာသည့် အကြောမျှင်များ ဖြစ်ပါသည်။ အရွတ်ဒဏ်ရာများသည် များသောအားဖြင့် နက်ရှိုင်းသော ရှနာ၊ ပြတ်နာများကြောင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် နှစ်မျိုးရှိပါသည် – လက်ဖဝါးဘက်ခြမ်းရှိ လက်ချောင်းများကို ကွေးပေးသော အရွတ်ဒဏ်ရာ (Flexor tendon injuries) နှင့် လက်ဖမိုးဘက်ခြမ်းရှိ လက်ချောင်းများကို ဆန့်ပေးသော အရွတ်ဒဏ်ရာ (Extensor tendon injuries) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပြင်းထန်သော အရွတ်ဒဏ်ရာကို ကုသမှုမပြုဘဲ ထားရှိပါက လက်၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို အမြဲတမ်း ဆုံးရှုံးသွားစေနိုင်ပါသည်။
၂။ အာရုံကြောဒဏ်ရာများ (Nerve injuries)
အာရုံကြောများသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ လျှပ်စစ်ကြိုးများကဲ့သို့ ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ဦးနှောက်မှတစ်ဆင့် ကြွက်သားများထံသို့ သတင်းစကားများ ပေးပို့ခြင်းနှင့် ခံစားမှုများကို ဦးနှောက်ထံသို့ ပြန်လည်သယ်ဆောင်ပေးခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်သည်။ နက်ရှိုင်းသော ရှနာများ၊ ဖိညှပ်မိခြင်း သို့မဟုတ် အဆက်မပြတ် ဖိအားသက်ရောက်ခြင်းတို့ကြောင့် အာရုံကြောဒဏ်ရာများ ရရှိနိုင်ပါသည်။ လက္ခဏာများအနေဖြင့် ထိခိုက်မိသော နေရာတွင် ထုံကျင်ခြင်း၊ ကျဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြွက်သားအားနည်းခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အာရုံကြောဒဏ်ရာများ ပြန်လည်သက်သာလာစေရန်မှာ များသောအားဖြင့် နှေးကွေးတတ်ပြီး အာရုံခံစားမှုများမှာလည်း ပုံမှန်အတိုင်း အပြည့်အဝ ပြန်လည်မရရှိနိုင်တော့ပါ။
၃။ ဖိညှပ်မိသော ဒဏ်ရာများ (Crush Injuries)
လေးလံသော အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြားတွင် လက်ညှပ်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဖိခြေခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ပြင်းထန်သည့် ဒဏ်ရာများ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဒဏ်ရာများသည် အရေပြား၊ ကြွက်သား၊ အရွတ်၊ အာရုံကြောနှင့် အရိုးစသည့် အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပျက်စီးစေနိုင်ပါသည်။ ဖိညှပ်မိသော ဒဏ်ရာများသည် လက်ကို ကယ်တင်နိုင်ရန်နှင့် ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် ချက်ချင်းဆိုသလို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆေးကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။
၄။ အဆစ်လွဲခြင်းနှင့် အကြောဆွဲခြင်း (Sprains & Strains)
အဆစ်လွဲခြင်း (Sprain) ဆိုသည်မှာ အဆစ်နေရာတွင် အရိုးများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော ခိုင်မာသည့် တစ်ရှူးများ (Ligament) ထိခိုက်မိခြင်း ဖြစ်သည်။ အကြောဆွဲခြင်း (Strain) ဆိုသည်မှာ ကြွက်သား သို့မဟုတ် အရွတ် (Tendon) ထိခိုက်မိခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်တွင်ဖြစ်ပွားသော အဆစ်လွဲခြင်းနှင့် အကြောဆွဲခြင်းများသည် များသောအားဖြင့် ချော်လဲခြင်း သို့မဟုတ် အားကစား မတော်တဆမှုများကဲ့သို့ ရုတ်တရက် လိမ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ရိုက်ခတ်မိခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့သည် အရိုးကျိုးခြင်းထက် ပြင်းထန်မှုနည်းသော်လည်း နာကျင်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် တောင့်တင်းခြင်းတို့ကို သိသိသာသာ ဖြစ်စေနိုင်သဖြင့် ပြန်လည်သက်သာရန် အချိန်ယူရလေ့ရှိပါသည်။
၅။ မီးလောင်ဒဏ်ရာများ (Burns)
လက်တွင်ဖြစ်ပွားသော မီးလောင်ဒဏ်ရာများသည် အပူရှိန်၊ မီးလျှံ၊ ဓာတုပစ္စည်း သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်စီးကြောင်းများနှင့် ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ဒဏ်ရာ၏ ပြင်းထန်မှုမှာ သာမန်အရေပြား ထိခိုက်မှုမှသည် နက်ရှိုင်းသော တစ်ရှူးများ ပျက်စီးခြင်းအထိ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် အမြန်ဆုံး ရှေးဦးသူနာပြုစုခြင်းမှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပြီး၊ ကောင်းမွန်စွာ အနာကျက်စေရန်နှင့် လက်၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အမာရွတ်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် အထူးကု ဆရာဝန်နှင့် ပြသကုသရန် လိုအပ်ပါသည်။
လက်ချောင်းနှင့် လက်ဖဝါးဒဏ်ရာများ ၏ လက္ခဏာများ
နာကျင်ခြင်း – သာမန်ကိုက်ခဲမှုမှသည် ပြင်းထန်ပြီး စူးရှသော နာကျင်မှုအထိ ခံစားရနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ထိခိုက်မိသော အစိတ်အပိုင်းကို လှုပ်ရှားရန် ကြိုးစားသည့်အခါ ပို၍နာကျင်တတ်ပါသည်။
ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အညိုအမည်းစွဲခြင်း – ဒဏ်ရာရရှိထားသော နေရာတစ်ဝိုက် ဖောင်းကြွလာခြင်းနှင့် အရေပြားအရောင် ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
ပုံသဏ္ဌာန်ပျက်ယွင်းခြင်း – လက် သို့မဟုတ် လက်ချောင်းများ ကောက်ကွေးသွားခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော အနေအထား ဖြစ်နေခြင်းတို့မှာ အရိုးကျိုးခြင်း သို့မဟုတ် အဆစ်လွဲခြင်း၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျဉ်ခြင်း – ယင်းသည် အာရုံကြော ထိခိုက်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည့် လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။
ပစ္စည်းများကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ခက်ခဲခြင်း – အရာဝတ္ထုများကို ကိုင်တွယ်ရန် ကြိုးစားသည့်အခါ အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်းတို့ ခံစားရတတ်ပါသည်။
လှုပ်ရှားရခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှား၍မရခြင်း – လက်ချောင်း သို့မဟုတ် လက်ကို လှုပ်ရှား၍မရခြင်းမှာ အရွတ်၊ အာရုံကြော သို့မဟုတ် အဆစ်များ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
လက်ချောင်းနှင့် လက်ဖဝါးဒဏ်ရာများ ကို ကုသနည်းများ
ရှေးဦးသူနာပြုစုခြင်း – သာမန်ဒဏ်ရာများအတွက် ဒဏ်ရာကို သန့်စင်ပြီး ပိုးသတ်ထားသော ပတ်တီးဖြင့် စည်းပေးပါ။ ပိုမိုပြင်းထန်သော ဒဏ်ရာများအတွက် ရောင်ရမ်းမှုကို လျော့ကျစေရန် လက်ကို မြှင့်ထားပေးပါ၊ ထို့နောက် အဝတ်ဖြင့်ပတ်ထားသော ရေခဲဖြင့် ဒဏ်ရာရရှိသည့်နေရာကို အုပ်ပေးပါ။
လှုပ်ရှားမှု မပြုနိုင်ရန် ထိန်းထားခြင်း – လက် သို့မဟုတ် လက်ချောင်းများ လှုပ်ရှားမှုမရှိစေရန် အထိန်းကိရိယာ သို့မဟုတ် ကျောက်ပတ်တီးကို အသုံးပြုပါ။ ယင်းသည် အရိုးကျိုးခြင်း၊ အဆစ်လွဲခြင်း သို့မဟုတ် အရွတ်ဒဏ်ရာများကို ကောင်းမွန်စွာ အနာကျက်စေရန် ကူညီပေးပါသည်။
ဆေးဝါးဖြင့် ကုသခြင်း – အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများသည် နာကျင်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းကို သက်သာစေနိုင်သည်။ ပိုးဝင်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပါက ဆရာဝန်မှ ပဋိဇီဝဆေးများကို ညွှန်ကြားပေးပါလိမ့်မည်။
ကာယကုထုံးနှင့် လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာ ကုထုံးများ – ဒဏ်ရာများ အနာကျက်ပြီးနောက် လက်၏ သန်မာမှု၊ လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်းနှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းများ ပြန်လည်ရရှိစေရန်အတွက် ဤကုထုံးများသည် အရေးကြီးပါသည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း – အခြားနည်းလမ်းဖြင့် ကုသ၍မရနိုင်သော ပြင်းထန်သည့် အရိုးကျိုးခြင်း၊ အရွတ်ပြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အာရုံကြော ထိခိုက်ခြင်းများအတွက် ခွဲစိတ်မှု လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ခွဲစိတ်မှု နည်းပညာကို ဒဏ်ရာ၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် အမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ ရွေးချယ်ရပါသည် –
ဒဏ်ရာအနည်းဆုံး ခွဲစိတ်မှု (ဥပမာ – မှန်ပြောင်းကြည့်ခွဲစိတ်ခြင်း) – ဤခေတ်မီနည်းပညာသည် သေးငယ်သော အပေါက်ငယ်လေးများမှတစ်ဆင့် ခွဲစိတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သေးငယ်သော ကင်မရာ (Arthroscope) နှင့် အထူးပြုလုပ်ထားသော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အထူးသဖြင့် လက်ကောက်ဝတ် အဆစ်အတွင်းရှိ တည်ဆောက်ပုံများကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှု ကုသနိုင်ပါသည်။ ဤနည်းလမ်းသည် အဆစ်နှင့်ပတ်သက်သော ပြဿနာများကို တိကျစွာ ရောဂါရှာဖွေ ကုသပေးနိုင်ပြီး နာကျင်မှုနည်းခြင်း၊ အမာရွတ်သေးငယ်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်နာလန်ထူမှု မြန်ဆန်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါသည်။
ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာကြီးဖြင့် ကုသခြင်း ( Open Surgery) – ဤနည်းလမ်းသည် ရှုပ်ထွေးနက်ရှိုင်းသော တည်ဆောက်ပုံများကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့ ကုသနိုင်ရန်အတွက် ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာကို စနစ်တကျ ပြုလုပ်၍ ခွဲစိတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါကဲ့သို့သော တိကျမှု အလွန်လိုအပ်သည့် ပြင်းထန် သို့မဟုတ် ရှုပ်ထွေးသော ကုသမှုများအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါသည် –
အရိုးကျိုးခြင်းကို ကုသခြင်း – ပြင်းထန်စွာ ကျိုးသွားသော အရိုးများကို နေရာပြန်တည့်စေပြီး အနာကျက်နေစဉ်အတွင်း အရိုးတည်ငြိမ်မှုရှိစေရန် သံပြား သို့မဟုတ် ဝက်အူများကဲ့သို့သော အထောက်အကူပြု ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုပြင်ကုသခြင်း။
အရွတ်နှင့် အာရုံကြောများကို ပြုပြင်ခြင်း – ပြတ်တောက်သွားသော အာရုံကြောများ သို့မဟုတ် အရွတ်များကို တိုက်ရိုက်ပြန်လည် ဆက်ပေးခြင်း (Primary Repair) သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားနေရာမှ တစ်ရှူးများကို အသုံးပြု၍ ပြုပြင်ခြင်း (Secondary Repairs) တို့ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း။
အဆစ်အစားထိုးခြင်း ( Arthroplasty) – ပြင်းထန်သော အဆစ်ရောင်ရောဂါကြောင့် ပျက်စီးသွားသည့် အဆစ်နေရာတွင် ပိုင်ရိုကာဗွန် (Pyro carbon)၊ တိုက်တေနီယမ် (Titanium) သို့မဟုတ် လူနာ၏ ကိုယ်ပိုင်တစ်ရှူးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အဆစ်တုကို တိကျစွာ အစားထိုးခြင်း။
လက်ဒဏ်ရာများ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်နည်းများ
အကာအကွယ်ပစ္စည်းများ အသုံးပြုပါ – လွှစက် သို့မဟုတ် အခြားစက်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်အခါ အကာအကွယ်အဖုံးများ တပ်ဆင်အသုံးပြုပြီး လက်အိတ်ကို အမြဲဝတ်ဆင်ပါ။
ဂရုတစိုက် ဆောင်ရွက်ပါ – ထက်ရှသော ကိရိယာများကို အသုံးပြုသည့်အခါ သို့မဟုတ် အထူးဂရုစိုက်ရမည့် အလုပ်များကို လုပ်ဆောင်သည့်အခါ အာရုံစူးစိုက်မှု အပြည့်ထားပါ။
မေးခိုင်ကာကွယ်ဆေး ထိုးထားပါ – ရှနာ၊ ပြတ်နာများမှတစ်ဆင့် ပိုးဝင်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန်အတွက် သင်၏ မေးခိုင်ကာကွယ်ဆေးကို သတ်မှတ်ချက်အတိုင်း အမြဲရှိနေပါစေ။
ဆရာဝန်နှင့် မည်သည့်အချိန်တွင် ပြသသင့်သနည်း
သင်၏ လက်ဒဏ်ရာတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ရှိနေပါက ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူရန် အရေးကြီးပါသည် –
ပြင်းထန်စွာ ရောင်ရမ်းခြင်း။
သွေးထွက်မရပ်ခြင်း။
ပုံသဏ္ဌာန် သိသိသာသာ ပျက်ယွင်းသွားခြင်း။
ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်ချောင်းများ အေးစက်လာခြင်း။
လက် သို့မဟုတ် လက်ချောင်းများကို လှုပ်ရှား၍မရခြင်း။
အကယ်၍ နက်ရှိုင်းသော ရှနာအတွင်းမှ အရိုး သို့မဟုတ် အရွတ်များကို မြင်တွေ့နေရပါက အရေးပေါ်ဌာနသို့ ချက်ချင်းသွားရောက်သင့်ပါသည်။ အားကစားကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ဒဏ်ရာများမှာ တစ်ပတ် သို့မဟုတ် နှစ်ပတ်ကြာသည်အထိ သက်သာလာခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်နာကျင်နေပါက လက်နှင့်ပတ်သက်သော အထူးကုဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်ပါသည်။ မှန်ကန်သော ကုသမှုကို အချိန်မီခံယူခြင်းသည် ဒဏ်ရာအပြည့်အဝ ပျောက်ကင်းစေရန်နှင့် ရေရှည်နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန်အတွက် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။
အသေးစိတ် အချက်အလက်များ သိရှိလိုပါက ဆက်သွယ်ရန် – အရိုးအထူးကုဌာန ၊ ဝေ့ဌာနီနိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီး ဖုန်း – (+66) 2-734-0000 (လိုင်းခွဲ 2298) မြန်မာဘာသာ Hotline – (+66)63-853-2447
Medically Reviewed by
ASSOC.PROF. Kawee Pataradool
Orthopedics
Hand Surgery
Readers’ Rating
1.0 out of 5 stars (based on 1 review)