ဆံပင်နှင့်အမွှေးအမျှင်များကိုအတင်းအဓမ္မ ဆွဲနုတ်သည့်ရောဂါ

ဆံပင်နှင့် အမွှေးအမျှင်များကို အတင်းအဓမ္မ ဆွဲနုတ်သည့်ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

Trichotillomania (ဆံပင်နှင့် အမွှေးအမျှင်များကို အတင်းအဓမ္မ ဆွဲနုတ်သည့်ရောဂါ) ကို Hair-pulling disorder ဟုလည်း သိကြပြီး၊ ၎င်းသည် မိမိ၏ ဦးရေပြား၊ မျက်ခုံး၊ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားနေရာများမှ ဆံပင်နှင့် အမွှေးအမျှင်များကို ဆွဲနုတ်လိုစိတ် ပြင်းပြင်းပြပြနှင့် မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် မထိန်းချုပ်နိုင်သည့် စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ ဆံပင်နုတ်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း ဤရောဂါရှိသူများသည် ထိုစိတ်ဆန္ဒကို တွန်းလှန်ရန် မဖြစ်နိုင်သလောက် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို အခြေခံ၍ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်တတ်သော အပြုအမူများ (body-focused repetitive behaviors) အမျိုးအစားထဲတွင် ပါဝင်ပါသည်။

ဤဝေဒနာခံစားနေရသူများသည် အကွက်လိုက် ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းကို သိသာထင်ရှားစွာ ကြုံတွေ့ရနိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပြင်းထန်သော စိတ်သောကကို ဖြစ်စေသည့်အပြင် လူမှုရေး၊ ပညာရေးနှင့် လုပ်ငန်းခွင်ဘဝတို့ကိုပါ ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့သည် ဆံပင်မရှိသော ကွက်လပ်များကို ဖုံးကွယ်ရန်အတွက် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကို အသုံးချ၍ အပြင်းအထန် ကြိုးစားကြရလေ့ရှိသည်။

Trichotillomania ၏ ပြင်းထန်မှုအဆင့်မှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီဘဲ ကွဲပြားနိုင်ပါသည်၊၊ အချို့သူများသည် မိမိတို့၏ လက္ခဏာများကို ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်သော်လည်း၊ အချို့မှာမူ ဤကဲ့သို့ အတင်းအဓမ္မပြုလုပ်မိသော အပြုအမူများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရိုက်ခတ်မှုများကို ပြင်းထန်စွာ ရုန်းကန်ရလေ့ရှိသည်။ ဆံပင်ဆွဲနုတ်လိုသော စိတ်ဆန္ဒကို လျော့ပါးစေရန် သို့မဟုတ် ပျောက်ကင်းသွားစေရန် ကူညီပေးနိုင်သည့် ကုသမှုနည်းလမ်း အမျိုးမျိုး ရှိနေပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

Trichotillomania ၏ ရောဂါလက္ခဏာရပ်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

• သတိရှိရှိဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သတိမထားမိဘဲဖြစ်စေ မိမိ၏ ဦးရေပြား၊ မျက်ခုံး သို့မဟုတ် မျက်တောင်များမှ ဆံပင်နှင့် အမွှေးအမျှင်များကို အစဉ်တစိုက် ဆွဲနုတ်ခြင်း။ ရံဖန်ရံခါတွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားသော အစိတ်အပိုင်းများမှလည်း အမွှေးအမျှင်များကို ဆွဲနုတ်တတ်ခြင်း။
• ဆံပင်ဆွဲနုတ်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် ကြိုးစားသည့်အချိန် အတောအတွင်း၌ သို့မဟုတ် မရပ်တန့်မီ စိတ်လှုပ်ရှား တောင့်တင်းမှု ပိုမိုဖြစ်ပေါ်လာခြင်း။
• ဆံပင်ကို ဆွဲနုတ်ပြီးသွားသည့်အခါ ကျေနပ်ပီတိဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်သက်သာရာရသွားခြင်း။
• ဦးရေပြား သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများတွင် ဆံပင်တိုနေခြင်း သို့မဟုတ် ထိပ်ပြောင်သည့် အကွက်များဖြစ်ခြင်းကဲ့သို့သော သိသာထင်ရှားသည့် ဆံပင်ကျွတ်ခြင်း လက္ခဏာများ တွေ့ရခြင်း။ ၎င်းတွင် မျက်ခုံး သို့မဟုတ် မျက်တောင်များ ပါးလွှာသွားခြင်း သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိတော့ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ခြင်း။
• ဆံပင်နုတ်ရာတွင် သတ်မှတ်ထားသော ဆံပင်အမျိုးအစားများကို ရွေးနုတ်ခြင်း၊ အကြိမ်တိုင်းတွင် တူညီသော လုပ်ငန်းစဉ်အတိုင်း လုပ်ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသော ပုံစံများအတိုင်း နုတ်ခြင်းစသည့် အဆင့်ဆင့်သော အလေ့အထများ ရှိနေခြင်း။
• နုတ်ယူလိုက်သော ဆံပင်များကို ကစားခြင်း၊ ပါးစပ်ထဲထည့်ခြင်း၊ ဝါးခြင်း သို့မဟုတ် ကိုက်ခြင်း။
• ဆံပင်ဆွဲနုတ်သည့် အချိန်ပမာဏကို လျှော့ချရန် အစဉ်တစိုက် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခြင်း။
• ဆံပင်ဆွဲနုတ်မိခြင်းကြောင့် လုပ်ငန်းခွင်၊ ကျောင်း သို့မဟုတ် လူမှုရေး အခြေအနေများတွင် ပြင်းထန်စွာ စိတ်သောကရောက်ရခြင်း သို့မဟုတ် ပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်ရခြင်း။

Trichotillomania သည် အရေပြားကို ဆိတ်ခြင်း (skin picking)၊ လက်သည်းကိုက်ခြင်း (nail biting) သို့မဟုတ် နှုတ်ခမ်းကိုက်ခြင်း (lip chewing) စသည့် အခြားသောအလေ့အထများနှင့်လည်း ဒွန်တွဲ၍ ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ ရံဖန်ရံခါတွင် နောက်ခံစိတ်ကျန်းမာရေး ဝေဒနာရှိသူများသည် အရုပ်များ၊ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ သို့မဟုတ် အိမ်သုံးပစ္စည်းများမှ အမွှေးအမျှင်များကို ဖယ်ရှားပစ်သည့် အပြုအမူများကိုလည်း ပြသတတ်ကြသည်။ ဆံပင်ဆွဲနုတ်ခြင်းကို များသောအားဖြင့် လူကွယ်ရာတွင် သီးသန့်ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး၊ တစ်ကြိမ်နှင့်တစ်ကြိမ်အကြား စက္ကန့်ပိုင်းမှသည် နာရီပေါင်းများစွာအထိ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။ ဤဝေဒနာခံစားနေရသူ အများစုသည် ၎င်းတို့၏ ရောဂါအခြေအနေကို လျှို့ဝှက်ထားရန် အပြင်းအထန် ကြိုးစားကြသည်။

အကယ်၍ သင်သည် ဆံပင်ဆွဲနုတ်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် ခက်ခဲနေပြီး မိမိ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သွင်ပြင်လက္ခဏာအပေါ် သက်ရောက်မှုများကြောင့် ရှက်ရွံ့ခြင်း သို့မဟုတ် အားတုံ့အားနာဖြစ်ခြင်းတို့ကို ခံစားနေရပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူထံမှ အကူအညီရယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ Trichotillomania သည် ရိုးရှင်းသော အလေ့အထတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်ဘဲ စိတ်ကျန်းမာရေး ချို့ယွင်းမှု ဝေဒနာတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ စနစ်တကျ ကုသမှု မခံယူပါက အလိုအလျောက် ပြန်လည်သက်သာလာရန် အလားအလာ အလွန်နည်းပါးပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

Trichotillomania ကို ဘာကြောင့် ဖြစ်ပွားရသလဲဆိုသည်ကို တိတိကျကျ မသိရသေးပါ။ သို့သော်လည်း ရှုပ်ထွေးသော အခြားရောဂါဝေဒနာများကဲ့သို့ပင်၊ Trichotillomania သည် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ပေါင်းစပ်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ အလွန်များပါသည်-

• မျိုးရိုးဗီဇ: ဤရောဂါကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည့် DNA မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှု (mutations) အချို့ ရှိနေနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ၎င်းကို အတည်ပြုရန်အတွက် နောက်ထပ် သုတေသနပြုမှုများ လိုအပ်ပါသေးသည်။
• ဦးနှောက်၏ ဓာတုဗေဒ သို့မဟုတ် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ: ဤရောဂါ ခံစားနေရသူများတွင် ဦးနှောက်၏ သတ်မှတ်ထားသော အစိတ်အပိုင်းများ ပြောင်းလဲနေခြင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်တွင်း ဓာတုပစ္စည်းများ ပြောင်းလဲနေခြင်းတို့ကို မကြာခဏ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
• စိတ်ဖိစီးမှုအပေါ် တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ ယန္တရား (Coping mechanism): ဤရောဂါဝေဒနာရှင် အများစုက ၎င်းတို့၏ ဘဝတွင် ပြင်းထန်သော စိတ်ဖိစီးမှုများကို ကြုံတွေ့ရပြီးနောက်တွင် ဤဝေဒနာ စတင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ အချို့ကမူ ပျင်းရိငြီးငွေ့ခြင်းကြောင့် ဆံပင်များကို စတင်ဆွဲနုတ်ခဲ့ရာမှ နောက်ပိုင်းတွင် စွဲလမ်းသောအလေ့အထတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြသည်။

Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

အောက်ပါအချက်များ ရှိနေပါက Trichotillomania ဖြစ်ပွားရန် အလားအလာ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။

• အသက်အရွယ်: ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အသက် ၁၀ နှစ်နှင့် ၁၃ နှစ်ကြား (သို့မဟုတ်) ဆယ်ကျော်သက်အရွယ် ကနဦးပိုင်းတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လေ့ရှိသည်။ နို့စို့ကလေးငယ်များတွင်လည်း ဆံပင်ဆွဲနုတ်ခြင်းကို အဖြစ်များလေ့ရှိသော်လည်း၊ ၎င်းမှာ အပျော့စားဖြစ်ပြီး ဆေးကုသမှု ခံယူစရာမလိုဘဲ အလိုအလျောက် ပြန်လည်ပျောက်ကင်းသွားတတ်သည်။
• ပတ်ဝန်းကျင်: ပျင်းရိခြင်း၊ အထီးကျန်ခြင်းနှင့် တစ်ဦးတည်း အထီးကျန်စွာ နေထိုင်ခြင်းတို့သည် ဆံပင်ဆွဲနုတ်မိမည့် အလားအလာကို မကြာခဏ မြင့်တက်စေပါသည်။
• မိသားစုရာဇဝင်: Trichotillomania ဖြစ်ပွားရခြင်းသည် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သက်ဆိုင်နိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ မိမိ၏ နီးစပ်သော မိသားစုဝင်တစ်ဦးတွင် ဤရောဂါရှိနေပါက မိမိတွင်လည်း ဤဝေဒနာ ဖြစ်ပွားလာနိုင်ခြေ မြင့်တက်သွားနိုင်ပါသည်။
• ကျန်းမာရေး အခြေအနေများ: အချို့သူများသည် အရေပြား သို့မဟုတ် ဆံသားဆိုင်ရာ ပြဿနာများကြောင့် မသက်မသာ ခံစားရနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် ၎င်းတို့၏ အာရုံကို ဦးရေပြားဆီသို့ ရောက်ရှိသွားစေကာ ဆံပင်များကို ဆွဲနုတ်မိစေရန် တွန်းအားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
• အခြားသော စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေများ: Trichotillomania သည် သောကရောက်ခြင်း (anxiety)၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (depression) သို့မဟုတ် စွဲလမ်းစိတ်လွန်ကဲခြင်းရောဂါ (OCD) ကဲ့သို့သော အခြားသော စိတ်ကျန်းမာရေး ဝေဒနာများနှင့်လည်း ဒွန်တွဲ၍ ရှိနေနိုင်ပါသည်။
• စိတ်ဖိစီးမှု: အချို့သော လူပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် အလွန်အမင်း စိတ်ဖိစီးမှုဖြစ်စေသော အခြေအနေများ သို့မဟုတ် လူမှုဘဝဖြစ်ရပ်များသည် Trichotillomania ဖြစ်ပွားခြင်းသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်ပါသည်။

အမျိုးသားများသည် အမျိုးသမီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဤရောဂါအတွက် ဆေးကုသမှု ခံယူမှုနှုန်း သိသာထင်ရှားစွာ နည်းပါးသော်လည်း၊ ၎င်းမှာ အမျိုးသမီးများက ဆေးကုသမှု ပိုမိုခံယူလိုကြသော အလေ့အထရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ကလေးဘဝ အစောပိုင်းတွင်မူ ယောက်ျားလေးများနှင့် မိန်းကလေးများ နှစ်ဦးစလုံးတွင် ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း တူညီစွာ ရှိကြပါသည်။