ရင်သားအကျိတ် ရောဂါ

ရင်သားအကျိတ် ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

ရင်သားအကျိတ်သည် ရင်သားအတွင်း၌ မာကျောသော သို့မဟုတ် ပျော့ပျောင်းသော အလုံးအကျိတ်အဖြစ် ပေါ်လာနိုင်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အထိအတွေ့ အမျိုးမျိုး ရှိနိုင်ပါသည်။ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် တစ်ရှူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး များသောအားဖြင့် ရင်သားအတွင်း သို့မဟုတ် ချိုင်းအောက်ဘက်တွင် ထွက်လာတတ်သည်။ ရင်သားအကျိတ် အများစုသည် ကင်ဆာမဟုတ်သော အကျိတ်ရိုးရိုး (benign) များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုကို ခံယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ရင်သားအကျိတ်များအတွက် ကုသမှုသည် ၎င်းတို့ကို ဖြစ်စေသည့် နောက်ကွယ်က အရင်းခံအကြောင်းရင်းအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားပြီး အချို့သောအခြေအနေများတွင် မည်သည့်ကုသမှုမျှ ခံယူရန် မလိုအပ်ပါ။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ရင်သားတစ်ရှူးများ၏ အထိအတွေ့သည် သဘာဝအတိုင်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီဘဲ ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။ အချို့သူများတွင် အခြားသူများထက် အကျိတ်သဏ္ဌာန် ပိုမိုသိသာနေနိုင်သော်လည်း ရင်သားဝဲယာ နှစ်ဖက်စလုံး ညီမျှနေပါက ပုံမှန်ဟု သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပိုမိုမာကျောလာခြင်း သို့မဟုတ် အထိအတွေ့ သိသိသာသာ ကွဲပြားခြားနားလာခြင်း စသည့် ထင်ရှားသော ပြောင်းလဲမှုတစ်စုံတစ်ရာ ရှိလာပါက သတိပြုပူပန်ဖို့ လိုအပ်ပါသည်။

ပြောင်းလဲမှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်–

• အရေပြားအောက်တွင် မာကျောပြီး အလွယ်တကူ ရွှေ့ရလေ့ရှိသော အကျိတ်ရှိနေခြင်း
• ရင်သားအရေပြားသည် လိမ္မော်သီးခွံကဲ့သို့ ချိုင့်ခွက်ကလေးများ ဖြစ်လာခြင်း
• ရင်သားအကျိတ်သည် မာကျောပြီး ချောမွေ့နေခြင်း
• အကျိတ်သည် စက်ဝိုင်းပုံစံ သို့မဟုတ် ပုံသဏ္ဌာန်မမှန်ဘဲ ဖြစ်နေခြင်း
• နို့သီးခေါင်း ဝင်သွားခြင်း သို့မဟုတ် နို့သီးခေါင်းမှ အရည်များထွက်ခြင်းကဲ့သို့သော နို့သီးခေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ခြင်း
• ရင်သားအရေပြားတွင် အရောင်ပြောင်းလဲခြင်း

မိခင်နို့တိုက်ကျွေးနေစဉ်အတွင်း အကျိတ်ပေါ်လာပါက ၎င်းသည် နို့ရည်စုပုံခြင်း (engorgement) သို့မဟုတ် နို့ပြွန်ပိတ်ခြင်းကို ညွှန်ပြနေနိုင်ပါသည်။ အချို့သူများတွင် ရာသီစက်ဝန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ အချိန်မှန် ရင်သားမအီမသာဖြစ်ခြင်းကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။

ရင်သားအကျိတ်များသည် အကြောင်းရင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အများစုမှာ ကင်ဆာကြောင့် မဟုတ်ပါ။ အကယ်၍ ရင်သား၌ အကျိတ်တစ်ခုခု သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲမှုတစ်စုံတစ်ရာကို သတိပြုမိပါက ၎င်းအကျိတ် အဘယ်ကြောင့် ရှိနေသနည်းနှင့် ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်ပါသလားဟူသည်ကို သိရှိနိုင်ရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် ပြသတိုင်ပင်ပါ။

ရင်သားအကျိတ်သည် အသစ်ပေါ်လာပြီး မာကျောနေလျှင် သို့မဟုတ် တစ်နေရာတည်းတွင် ကပ်ငြိနေလျှင်၊ ရက်သတ္တပတ် ၄ ပတ်မှ ၆ ပတ်အထိ မပျောက်ဘဲ ကြာရှည်နေလျှင်၊ ရင်သားအထိအတွေ့ တည်ဆောက်ပုံ ပြောင်းလဲလာလျှင်နှင့် အကျိတ်သည် ပိုမိုကြီးထွားလာလျှင် ဆရာဝန်နှင့် ပြသရန် အထူးပင် အရေးကြီးပါသည်။

သတိပြုရမည့် အခြားသော လက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်–

• နို့သီးခေါင်းသည် မကြာသေးမီကမှ အတွင်းဘက်သို့ ချိုင့်ဝင်သွားခြင်း
• ရင်သားအရေပြားတွင် အရောင်ပြောင်းခြင်း၊ အဖတ်များကွာခြင်း၊ ချိုင့်ဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် တွန့်ရှုံ့ခြင်းကဲ့သို့သော အရေပြားဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်လာခြင်း
• နို့သီးခေါင်းမှ အရည်များ ရုတ်တရက် ထွက်လာခြင်း (အထူးသဖြင့် သွေးပါသော အရည်ဖြစ်ပါက ပို၍သတိပြုရန် လိုအပ်သည်)

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

ရင်သားအကျိတ်များကို အောက်ပါအချက်များကြောင့် ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်–

• ရင်သားအရည်အိတ်များ (Breast cysts)– ဤအရည်အိတ်များသည် များသောအားဖြင့် ရာသီလာခါနီးအချိန်တွင် လျင်မြန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးလာတတ်ပြီး သွေးဆုံးခြင်းမရှိသေးသူများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။ ရင်သားအရည်အိတ်သည် မီလီမီတာအနည်းငယ်မျှသာ ရှိနိုင်သလို လိမ္မော်သီးတစ်လုံးခန့် အရွယ်အစားအထိလည်း ကြီးထွားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရင်သားအတွင်းရှိ အရည်များ ပြည့်နေသော မာကျော၊ လုံးဝန်းပြီး ချောမွေ့သည့် အိတ်ကလေးများ ဖြစ်ကြသည်။
• ရင်သားအသားလုံးအကျိတ်များ (Fibroadenomas)– ၎င်းတို့သည် အသက် ၂၀ ကျော်နှင့် ၃၀ ကျော်အရွယ် အမျိုးသမီးငယ်များတွင် အဖြစ်များသည်။ ၎င်းတို့သည် အထူးသဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်၊ ဟော်မုန်းကုထုံး ခံယူနေစဉ် သို့မဟုတ် ရာသီစက်ဝန်းအတွင်း၌ ကျုံ့သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကြီးလာခြင်းမျိုး ရှိနိုင်ပါသည်။ ဤအကျိတ်များသည် ကင်ဆာမဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့သည် အထိအတွေ့ ချောမွေ့ပြီး အရေပြားအောက်တွင် အလွယ်တကူ ရွှေ့လျားနိုင်သည်။
• ရင်သားအကျိတ်နှင့် အရည်အိတ် တွဲလျက်ဖြစ်သော ပြောင်းလဲမှုများ (Fibrocystic breast changes)– ရာသီစက်ဝန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ရင်သားတွင် အကျိတ်နှင့်အရည်အိတ်တွဲလျက် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သာမန်ပင် ဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် ရာသီလာပြီးနောက်တွင် လက္ခဏာများ ပြန်လည်သက်သာသွားတတ်သည်။ ရင်သားများ ပိုမိုတင်းပြည့်ပြီး နာကျင်ခြင်း၊ အရည်ပြည့်နေသော အိတ်ငယ်လေးများနှင့် ရာဘာကဲ့သို့သော တစ်ရှူးများကြောင့် အကျိတ်ရှိနေသကဲ့သို့ ခံစားရစေနိုင်သော်လည်း ၎င်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် စိုးရိမ်စရာ မဟုတ်ပါ။
• နို့ပြွန်အတွင်း အသားပိုပေါက်ခြင်း (Intraductal papilloma)– အာထရာဆောင်းရိုက်ရာတွင် အများအားဖြင့် တွေ့မြင်ရလေ့ရှိပြီး ဤအသားပိုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် နာကျင်မှုမရှိသော်လည်း နို့သီးခေါင်းမှ ကြည်လင်သော အရည် သို့မဟုတ် သွေးရည်များ ထွက်လာခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ နို့ပြွန်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဤဖွံ့ဖြိုးမှုသည် အရေပြားပေါ်ရှိ အသားပိုသဏ္ဌာန်နှင့် တူညီသည်။
• အဆီကျိတ် (Lipoma)– ၎င်းသည် အများအားဖြင့် စိုးရိမ်စရာ အကြောင်းရင်း မဟုတ်ပါ။ ဤအကျိတ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် ပျော့ပျောင်းပြီး ရင်သားအတွင်းရှိ အဆီတစ်ရှူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
• ပိုးဝင်ခြင်း (Infections)– ရင်သားတွင် ပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် တစ်ရှူးများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို မာကျောသွားစေနိုင်သည်။ အရေပြားဖောရောင်ခြင်း၊ ရင်သားတစ်ဝိုက် နီရဲခြင်းနှင့် ရင်သားနာကျင်ကိုက်ခဲခြင်းတို့သည် အဆိုပါအကျိတ်နှင့် အတူ ဒွန်တွဲဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အကျိတ်သည် ရင်သားတစ်ရှူးအတွင်း ရောဂါပိုးဝင်၍ ပြည်တည်ခြင်း (abscess) ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။
• ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုအပြီးဖြစ်ခြင်း (Injury or post-surgery)– ‘အဆီတစ်ရှူးပုပ်ခြင်း’ (fat necrosis) ဟုလည်း လူသိများသော ဤရင်သားအကျိတ်သည် ရင်သားတစ်ရှူးတွင် ပြင်းထန်သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းကြောင့် သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုအပြီး နောက်ဆက်တွဲပြဿနာတစ်ခုခုကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
• ရင်သားကင်ဆာ (Breast cancer)– ရင်သားတစ်ရှူးအတွင်း ကင်ဆာအကျိတ် ကြီးထွားလာခြင်းကြောင့် ရင်သားတွင် အကျိတ်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အကျိတ်ပေါ်ရှိ အရေပြားသည် ထူထဲလာခြင်း၊ အရောင်ပြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် နီရဲလာခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ အခြားသော လက္ခဏာများတွင် အရေပြားချိုင့်ဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အပေါက်ငယ်လေးများ ဖြစ်လာခြင်း၊ ရင်သားအရွယ်အစား သို့မဟုတ် ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲခြင်း၊ နို့သီးခေါင်းမှ အရည်ထွက်ခြင်း၊ နို့သီးခေါင်းအတွင်းသို့ ချိုင့်ဝင်ခြင်းနှင့် ချိုင်းကြား သို့မဟုတ် ညှပ်ရိုးအနီးရှိ ပြန်ရည်ကျိတ်များ ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ရင်သားတွင် နာကျင်မှုမရှိဘဲ အနားသတ်များ မညီမညာဖြစ်နေသော မာကျောသည့်အကျိတ် ရှိနေခြင်းသည် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နေသည်ကို ညွှန်ပြနေနိုင်ပါသည်။

Risk factors

(အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

ရင်သားအကျိတ်အများစုသည် ကင်ဆာမဟုတ်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ရင်သားကင်ဆာ၏ လက္ခဏာတစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အချက်အမျိုးမျိုးသည် ရင်သားအကျိတ် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပြီး အချို့သောအချက်များသည် ကင်ဆာအကျိတ်များနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး အချို့မှာမူ ကင်ဆာမဟုတ်သော အချက်များ ဖြစ်ကြသည်။

ကင်ဆာမဟုတ်သော ဖြစ်နိုင်ခြေအန္တရာယ်များ (Non-cancerous risk factors)

• အသက်အရွယ်– ဖိုင်ဘရိုအဒီနိုးမား (fibroadenomas) နှင့် ဖိုင်ဘရိုစစ်တစ် (fibrocystic) ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ဖြစ်သော ရင်သားအကျိတ်များသည် အသက် ၃၀ ကျော်နှင့် ၄၀ ကျော်အရွယ် အမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်သည်။
• ရာသီစက်ဝန်း– ရာသီလာစဉ် သို့မဟုတ် ရာသီမလာမီ ရင်သားတွင် အရည်များ လွန်ကဲစွာ စုပုံခြင်းကြောင့် အကျိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း– ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း မိခင်နို့ရည်ထုတ်လုပ်ပေးသည့် ဂလင်းများ အဆမတန် တိုးပွားလာပြီး ကြီးထွားလာခြင်းကြောင့် ရင်သား၌ အကျိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။
• သွေးမဆုံးမီကာလ– သွေးဆုံးခါနီးအချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဟော်မုန်းအပြောင်းအလဲများကြောင့် ရင်သားများသည် ပိုမိုထိခိုက်လွယ်ပြီး အကျိတ်သဏ္ဌာန်များ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။

ရင်သားကင်ဆာနှင့် ဆက်စပ်သော ဖြစ်နိုင်ခြေအန္တရာယ်များ (Breast cancer-related risk factors)

• အရက်သောက်သုံးခြင်း– အရက်သောက်သုံးမှု ပိုမိုများပြားလာခြင်းနှင့်အတူ ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားလာသည်။
• အမျိုးသမီးဖြစ်ခြင်း– ရင်သားကင်ဆာသည် အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးများတွင် အလွန်အမင်း ပိုမိုအဖြစ်များသည်။
• သားသမီးနောက်ကျမှရခြင်း သို့မဟုတ် သားသမီးမရဖူးခြင်း– အသက် ၃၀ ကျော်မှ ပထမဆုံး ကလေးမွေးဖွားသူ သို့မဟုတ် သားသမီးမရဖူးသော အမျိုးသမီးများတွင် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ် ပိုမြင့်မားနိုင်သည်။
• ရင်သားတစ်ရှူးသိပ်သည်းခြင်း (Dense breasts)– ရင်သားတစ်ရှူး ထူထဲသိပ်သည်းလွန်းခြင်းသည် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။ ၎င်းတို့တွင် များသောအားဖြင့် အဆီတစ်ရှူး နည်းပါးပြီး ဂလင်းနှင့် အမျှင်တစ်ရှူးများ ပိုမိုပါဝင်နေတတ်သည်။
• ရာသီစောစီးစွာလာခြင်း သို့မဟုတ် သွေးနောက်ကျမှဆုံးခြင်း– အသက် ၅၅ နှစ်ကျော်မှ သွေးဆုံးခြင်းသည် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ အနည်းငယ် မြင့်တက်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အလားတူပင် အသက် ၁၂ နှစ်မတိုင်မီ ရာသီ စတင်လာသော မိန်းကလေးများတွင်လည်း ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်သည်။
• မျိုးရိုးဗီဇ– မျိုးရိုးလိုက်တတ်သော ရင်သားကင်ဆာကို ဖြစ်စေသည့် အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းမှာ BRCA1 သို့မဟုတ် BRCA2 ဂျီန် ဗီဇပြောင်းလဲမှု (mutation) ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများသည် မိဘများထံမှတစ်ဆင့် သားသမီးများထံသို့ လက်ဆင့်ကမ်း မျိုးရိုးလိုက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
• အသက်ကြီးလာခြင်း– စစ်ဆေးမှုများအရ ရင်သားကင်ဆာကို အသက် ၅၅ နှစ်နှင့် ထိုထက်ကြီးသော လူကြီးများတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေအန္တရာယ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အသက်အရွယ်နှင့်အတူ တိုးမြင့်လာသည်။
• မိသားစုအတွင်း ရင်သားကင်ဆာရာဇဝင်ရှိခြင်း– အကယ်၍ မိဘ သို့မဟုတ် မောင်နှမ သို့မဟုတ် အခြားသော သွေးချင်းနီးစပ်သူတစ်ဦးဦးတွင် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ဖူးသော ရာဇဝင်ရှိပါက ဤရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• ကင်ဆာမဟုတ်သော ရင်သားဝေဒနာများ ရှိဖူးခြင်း– နို့ပြွန်အတွင်းကျန် ကင်ဆာဆဲလ်အကြိုအဆင့် (lobular carcinoma in situ – LCIS)၊ ပုံမှန်မဟုတ်သော နို့ပြွန်ဆဲလ်ပွားခြင်း (atypical ductal hyperplasia) နှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော နို့အိတ်ဆဲလ်ပွားခြင်း (atypical lobular hyperplasia) ကဲ့သို့သော ကင်ဆာမဟုတ်သည့် ရင်သားဝေဒနာများ ရှိဖူးသူများတွင် ရင်သားကင်ဆာ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာနိုင်သည်။
• ဟော်မုန်းပါသော သားဆက်ခြားဆေးများ အသုံးပြုခြင်း– သားဆက်ခြားသောက်ဆေးများ၊ ထိုးဆေးများနှင့် သားအိမ်တွင်းထည့်ပစ္စည်း (IUD) ကဲ့သို့သော အချို့သော ဟော်မုန်းပါဝင်သည့် သားဆက်ခြားနည်းလမ်းများသည် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို အနည်းငယ် မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။
• ဟော်မုန်းကုထုံးခံယူခြင်း– ဟော်မုန်းအစားထိုးကုထုံးကို အထူးသဖြင့် အီစထရိုဂျင်နှင့် ပရိုဂျက်စတီရုန်း တွဲဖက်ထားသော ကုထုံးကို ကာလရှည်ကြာ ခံယူခဲ့ဖူးသော အမျိုးသမီးများတွင် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ဆောင်မှု နည်းပါးခြင်း– ပုံမှန်ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ခြင်း မရှိပါက ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်လာသည်။
• မိခင်နို့မတိုက်ကျွေးခြင်း– မိခင်နို့ တိုက်ကျွေးခြင်းသည် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည့် အာနိသင် ရှိသည်။ မိခင်နို့ တိုက်ကျွေးခြင်းမရှိသော အမျိုးသမီးများသည် နို့တိုက်ကျွေးသော အမျိုးသမီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ် ပိုမိုမြင့်မားနိုင်သည်။
• အဝလွန်ခြင်း– သွေးဆုံးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကိုယ်အလေးချိန် လွန်ကဲသော အမျိုးသမီးများသည် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။