ကျောရိုးမကြီးတွင်း အရည်လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ

ကျောရိုးမကြီးတွင်း အရည်လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

ကျောရိုးမကြီးတွင်း အရည်လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ (Spinal headache) ဆိုသည်မှာ ဦးနှောက်ကို ဝန်းရံထားသည့် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောမကြီး အရည် (Cerebrospinal fluid – CSF) ပမာဏ လျော့နည်းသွားသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော အလွန်ပြင်းထန်သည့် ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ အရည်ပမာဏ လျော့နည်းခြင်းသည် ခါးရိုးဆစ်အတွင်းမှ အရည်ထုတ်ယူစစ်ဆေးခြင်း (Spinal tap သို့မဟုတ် Lumbar puncture) ကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းစဉ်များအပြီးတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သလို၊ ခါးရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီးကို ဖုံးအုပ်ထားသည့် အကာအကွယ်အမြှေးပါးများ (Meninges) တွင် စုတ်ပြဲခြင်း သို့မဟုတ် အရည်အိတ်တည်ခြင်းတို့ကြောင့် CSF အရည်များ ယိုစိမ့်မှုကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ၎င်း CSF အရည်အလွှာသည် ဦးနှောက်နှင့် ခါးရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီးကို ရုတ်တရက်လှုပ်ရှားမှုများဒဏ်မှ ကြားခံကာကွယ်ပေးရန်နှင့် လိုအပ်သော အာဟာရဓာတ်များကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် အကာအကွယ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။

ခါးရိုးဆစ်အတွင်းမှ အရည်ထုတ်ယူစစ်ဆေးခြင်း (Spinal tap) တွင် ခါးရိုးဆစ်ပိုက်လိုင်းအတွင်းမှ CSF အရည်နမူနာ အနည်းငယ်ကို ထုတ်ယူခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ ခါးရိုးဆစ်ထုံဆေးပေးခြင်း (Spinal anesthesia) တွင်မူ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်း အာရုံကြောများကို ထုံသွားစေရန် ၎င်းပိုက်လိုင်းအတွင်းသို့ ဆေးထိုးသွင်းခြင်း ပါဝင်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းအပ်စိုက်ခဲ့သည့် နေရာမှတစ်ဆင့် ခါးရိုးဆစ်အရည်များ ယိုစိမ့်ပါက ခါးရိုးဆစ်တွင်း အရည်လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို စတင်ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။ ဤခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများကို ခါးရိုးဆစ်အမြှေးပါး ဖောက်ပြီးနောက်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ (Post–dural puncture headaches) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး များသောအားဖြင့် ခါးရိုးဆစ်ဆိုင်ရာ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် ဆက်စပ်နေတတ်သည်။ ၎င်းကို အပီဒူရယ် (Epidural) ကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ သို့မဟုတ် ဖိအားနည်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ (Low–pressure headaches) ဟုလည်း လူသိများသည်။

အခြေအနေအများစုတွင် ဤခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများသည် ကုသမှုခံယူရန် မလိုဘဲ အလိုအလျောက် ပြန်လည်သက်သာသွားလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ပြင်းထန်ပြီး ၂၄ နာရီ သို့မဟုတ် ၎င်းထက်ပို၍ ကြာမြင့်စွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်နေသော အခြေအနေမျိုးတွင်မူ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှု ခံယူရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ အရေးကြီးသော အာရုံကြောတည်ဆောက်ပုံများ ပတ်လည်တွင် CSF အရည်၏ ကြားခံကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း လျော့နည်းသွားခြင်းကြောင့် ဤခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများသည် အထူးသဖြင့် ပိုမိုခံရခက်စေနိုင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ခါးရိုးဆစ်တွင်း အရည်လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ၏ လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

• မထင်မှတ်လောက်အောင် အနည်းငယ် ကိုက်ခဲခြင်းမှသည် အလွန်အမင်း ပြင်းထန်စွာ ကိုက်ခဲခြင်းအထိ ရှိနိုင်သော ကိုက်ခဲတုန်လှုပ်သည့် ဝေဒနာ (A dull, throbbing pain)။
• ပုံမှန်အားဖြင့် မတ်တပ်ရပ်သည့်အခါ သို့မဟုတ် ထိုင်လိုက်သည့်အခါတွင် ကိုက်ခဲမှု ပိုမိုဆိုးရွားလာပြီး၊ လှဲလျောင်းနေသည့်အခါတွင်မူ ကိုက်ခဲမှု လျော့နည်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း။

၎င်းခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများနှင့်အတူ အောက်ပါတို့လည်း မကြာခဏ တွဲဖက်ဖြစ်ပွားတတ်သည် –

• ခေါင်းမူးခြင်း
• ပျို့အန်ခြင်း
• အန်ခြင်း
• အတက်ရောဂါ ဖြစ်ခြင်း/တက်ခြင်း
• ဇာတ်တောင့်ခြင်း
• လည်ပင်းနာခြင်း
• နားထဲတွင် အသံမြည်ခြင်း (Tinnitus)
• မျက်စိ ပြဿနာများ (အရာဝတ္ထုများကို နှစ်ထပ်မြင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝေဝါးစွာ မြင်ခြင်း)
• အကြားအာရုံ ချို့တဲ့သွားခြင်း
• အလင်းရောင် မခံနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အလင်းစူးခြင်းကို အာရုံခံစားလွယ်ခြင်း (Photophobia)

အကယ်၍ သင်သည် ခါးရိုးဆစ်အတွင်းမှ အရည်ထုတ်ယူစစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် ခါးရိုးဆစ်ထုံဆေးပေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို ခံစားရပါက၊ အထူးသဖြင့် ထိုင်လိုက်သည့်အခါ သို့မဟုတ် မတ်တပ်ရပ်သည့်အခါ ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက မိမိ၏ ဆရာဝန်ကို ချက်ချင်း အသိပေးပြောကြားပါ။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

ခါးရိုးဆစ်တွင်း အရည်လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာသည် ခါးရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး၏ အကာအကွယ်အမြှေးပါး (Dura mater) တွင် အပေါက်ဖြစ်သွားခြင်းကြောင့် ခါးရိုးဆစ်အရည်များ ယိုစိမ့်ရာမှ ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ယိုစိမ့်မှုကြောင့် ဦးနှောက်နှင့် ခါးရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီးပေါ်ရှိ ခါးရိုးဆစ်အရည်၏ ဖိအားကို လျော့နည်းသွားစေပြီး ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို ဦးတည်စေသည်။ ဤခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများသည် များသောအားဖြင့် ခါးရိုးဆစ်အတွင်းမှ အရည်ထုတ်ယူစစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် ခါးရိုးဆစ်ထုံဆေးပေးခြင်း ပြုလုပ်ပြီးနောက် ၄၈ နာရီမှ ၇၂ နာရီအတွင်း ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ခါးရိုးဆစ်အမြှေးပါး၏ အပြင်ဘက်နားလေးတွင်သာ ဆေးထိုးသွင်းရသော အပီဒူရယ် (Epidural) ထုံဆေးပေးခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွင်လည်း အကာအကွယ်အမြှေးပါးကို မတော်တဆ ထိုးမိသွားပါက ဤကဲ့သို့သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်

Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

အောက်ပါတို့မှာ ခါးရိုးဆစ်တွင်း အရည်လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများစေသည့် အချက်များ ဖြစ်ကြသည် –

• အသက်အရွယ် – အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၃၀ နှစ်ကြား ရှိသူများ။
• ကျား/မ သဘာဝ – အမျိုးသမီးဖြစ်ခြင်း။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း – ကိုယ်ဝန်ရှိနေခြင်း။
• ခေါင်းကိုက်ဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိခြင်း – ခဏခဏ ခေါင်းကိုက်တတ်သည့် ရာဇဝင်ရှိခြင်း။
• ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များ – ခါးရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး ပတ်လည်ရှိ အမြှေးပါးတွင် အပ်အကြီးစားများကို အသုံးပြုရသော သို့မဟုတ် အကြိမ်ကြိမ် အပေါက်ဖောက်ရသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များကို ခံယူရခြင်း။
• ခန္ဓာကိုယ် အရွယ်အစား – ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်ထုထည် (Body mass) သေးငယ်သူများ။