သွေးလွှတ်ကြောနှင့်သွေးပြန်ကြောတိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်နေသောသွေးကြောမူမမှန်ခြင်း
သွေးလွှတ်ကြောနှင့် သွေးပြန်ကြော တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်နေသော သွေးကြောမူမမှန်ခြင်း အကြောင်း သိကောင်းစရာ
Arteriovenous malformations (AVM) ဆိုသည်မှာ သွေးလွှတ်ကြောများနှင့် သွေးပြန်ကြောများအကြား ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ချိတ်ဆက်နေပြီး သွေးကြောများ ရှုပ်ထွေးနေသည့် သွေးကြောမူမမှန်ခြင်း အခြေအနေဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ခန္ဓာကိုယ်၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို တွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးမကြီးတို့တွင် အဖြစ်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ AVM ရှိသူအချို့တွင် လက္ခဏာများ ခံစားရတတ်ပြီး အချို့မှာမူ ဦးနှောက်သွေးယိုစီးမှု သို့မဟုတ် အခြားဖြစ်ရပ်တစ်ခုခု ဖြစ်ပွားပြီးမှသာ မိမိတွင် ထိုရောဂါရှိမှန်း သိရှိလာကြသည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်ဆီဂျင် ကြွယ်ဝသောသွေးများသည် သွေးလွှတ်ကြောများမှတစ်ဆင့် ကျောရိုးမကြီးသို့ ဝင်ရောက်ပြီး သွေးကြောမျှင်များ (capillaries) ထဲသို့ စီးဆင်းသည်။ ကျောရိုးမကြီးသည် သွေးထဲမှ အောက်ဆီဂျင်ကို အသုံးပြုပြီးနောက် သွေးပြန်ကြောများမှတစ်ဆင့် နှလုံးနှင့် အဆုတ်ဆီသို့ ပြန်လည်စီးဆင်းသွားသည်။ သို့သော် ကျောရိုးမကြီး AVM တွင်မူ သွေးများသည် သွေးကြောမျှင်များကို ကျော်လွန်၍ သွေးလွှတ်ကြောများမှ သွေးပြန်ကြောများသို့ တိုက်ရိုက်စီးဆင်းသည်။ ဤအခြေအနေက ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဆဲလ်များသို့ အောက်ဆီဂျင် ရောက်ရှိမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး တစ်ရှူးများ ပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် ဆဲလ်များ သေဆုံးခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။
အောက်ဆီဂျင် မရောက်ရှိခြင်းအပြင် ကျောရိုးမကြီး AVM ၏ ရှုပ်ထွေးနေသော သွေးလွှတ်ကြောနှင့် သွေးပြန်ကြောများသည် ပေါက်ကွဲပြီး ကျောရိုးမကြီးတွင် သွေးယိုစီးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ AVM သည် ကြီးထွားလာနိုင်ပြီး သွေးစီးဆင်းမှု ပိုမိုများပြားလာကာ ကျောရိုးမကြီးကို ဖိအားပေးခြင်းဖြင့် မသန်စွမ်းမှုနှင့် အခြားနောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ လူအချို့တွင် လက္ခဏာများ မပြသော်လည်း ကျောရိုးမကြီး AVM ကို ရောဂါကြောင့်ဖြစ်သော ပျက်စီးမှုများကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေရန် ခွဲစိတ်ကုသမှုဖြင့် ကုသနိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ကျောရိုးမကြီး AVM လက္ခဏာများသည် Arteriovenous malformation ၏ တည်နေရာနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ကွဲပြားနိုင်သည်။ အချို့သူများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ လက္ခဏာမပြဘဲ နေထိုင်နိုင်သလို ရောဂါရှိမှန်း လုံးဝမသိရှိသူများလည်း ရှိသည်။ သို့သော် အချို့သူများအတွက်မူ လက္ခဏာများသည် ပြင်းထန်ပြီး အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရနိုင်သည်။ လူအများစုသည် အသက် နှစ်ဆယ်ကျော်အရွယ်တွင် လက္ခဏာများ စတင်ပြသတတ်သော်လည်း ကျောရိုးမကြီး AVM ရှိသူများ၏ ၂၀% ခန့်မှာ အသက် ၁၆ နှစ်အောက်များ ဖြစ်ကြသည်။
လက္ခဏာများသည် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပေါ်လာနိုင်သလို ရုတ်တရက်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –
- ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ ခါးနာခြင်း
- ခန္ဓာကိုယ်၏ ထိခိုက်သော အာရုံကြောများတွင် အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် လေဖြတ်ခြင်း
- လမ်းလျှောက်ရာတွင် သို့မဟုတ် လှေကားတက်ရာတွင် အခက်အခဲရှိခြင်း
- ခြေထောက်များတွင် ထုံကျင်ခြင်း၊ ဆူးနှင့်ထိုးသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် နာကျင်ခြင်း
- ဆီးသွားရန် သို့မဟုတ် ဝမ်းသွားရန် အခက်အခဲရှိခြင်း
- ခေါင်းကိုက်ခြင်း
- လည်ပင်း တောင့်တင်းခြင်း
- အလင်းရောင်ကို မခံနိုင်ခြင်း
ကျောရိုးမကြီး AVM ၏ မည်သည့်လက္ခဏာမျိုးကိုမဆို ခံစားနေရပါက ဆေးကုသမှု ခံယူရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
Arteriovenous malformations (AVM) သည် မွေးရာပါဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ရပြီး ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ တိကျသော အကြောင်းရင်းကိုမူ မသိရှိရသေးပါ။ ရှားပါးသော အခြေအနေများတွင် ဦးခေါင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါအချို့နှင့် ဆက်စပ်နေသော်လည်း AVM အများစုသည် မည်သည့် အန္တရာယ်အချက်များနှင့်မျှ ဆက်စပ်မှု မရှိပါ။ ထို့အပြင် မျိုးရိုးလိုက်ခြင်းမှာ အလွန်နည်းပါးပြီး AVM သည် မိသားစုဝင်များအတွင်း ပုံမှန်အားဖြင့် မျိုးရိုးလိုက်လေ့ မရှိပါ။
Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)
ကျောရိုးမကြီး Arteriovenous malformation (AVM) အတွက် တိကျသော အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည့် အချက်များကို ရှာမတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း၊ ဤရောဂါသည် အသက် ၂၀ မှ ၄၀ ကြားရှိ လူငယ်များတွင် အဖြစ်များပြီး အသက် ၄၀ မှ ၅၀ ကြားရှိသူများတွင် လက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
ကျောရိုးမကြီး AVM (spinal arteriovenous malformations) ၏ လက္ခဏာများသည် ကျောရိုးမကြီး ကျဉ်းခြင်း (spinal stenosis)၊ စကလဲရိုးစစ်ရောဂါ (multiple sclerosis)၊ ကျောရိုးမကြီး ဒူရယ် အာတီရီယိုဗီးနပ်စ် ဖစ်စတူလာ (spinal dural arteriovenous fistula) နှင့် ကျောရိုးမကြီး အကျိတ်များကဲ့သို့သော အခြားသော ကျောရိုးမကြီးဆိုင်ရာ ရောဂါများနှင့် ဆင်တူနေသောကြောင့် ရောဂါရှာဖွေရန် ခက်ခဲနိုင်သည်။
- ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း: ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ပြီး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် AVM ကြောင့် သွေးလွှတ်ကြောများနှင့် သွေးပြန်ကြောများတွင် သွေးစီးဆင်းမှု မြန်ဆန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အသံ (bruit) ကို နားထောင်ခြင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။
- ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ:
- သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (MRI): ပြင်းထန်သော သံလိုက်များနှင့် ရေဒီယိုလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ကျောရိုးမကြီး၏ တိကျသော ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးပေးနိုင်ပြီး ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ချိတ်ဆက်နေသည့် သွေးကြောများပါဝင်သော AVM နှင့် ဆက်စပ်သည့် အကျိတ်ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရာတွင် ကူညီပေးနိုင်သည်။
- သွေးကြောရိုက်ခြင်း (Angiography): အန်ဂျီယိုဂရပ်ဖီ ပြုလုပ်စဉ်အတွင်း အပ်ချည်ပြွန်ငယ် (catheter) တစ်ခုကို ပေါင်ခြံရှိ သွေးလွှတ်ကြောထဲသို့ ထည့်သွင်းပြီး ကျောရိုးမကြီးဆီသို့ ဦးတည်စေသည်။ X-ray ရိုက်စဉ်အတွင်း ကျောရိုးမကြီးရှိ သွေးကြောများကို မြင်သာစေရန်အတွက် ၎င်းတို့ထဲသို့ ဆေးရည် ထိုးသွင်းသည်။ အန်ဂျီယိုဂရပ်ဖီကို AVM ဖြစ်စေသော သွေးကြောများကို တည်နေရာရှာဖွေရန်နှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများကို ဖော်ထုတ်ရန် အသုံးပြုသည်။
- အာလ်ထရာဆောင်း (Ultrasound): ပုံရိပ်များ ဖန်တီးရန်အတွက် အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြုသည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
ကျောရိုးမကြီး AVM အတွက် ကုသမှုသည် ချဉ်းကပ်မှု နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် လက္ခဏာများကို လျော့ကျစေရန်နှင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ကုသမှုရွေးချယ်မှုသည် ကျောရိုးမကြီး AVM ၏ အရွယ်အစား၊ တည်နေရာနှင့် သွေးစီးဆင်းမှု၊ အာရုံကြောစစ်ဆေးမှု ရလဒ်များနှင့် လူနာ၏ အလုံးစုံ ကျန်းမာရေး အခြေအနေကဲ့သို့သော အချက်များအပေါ် မူတည်သည်။ ကုသမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သွေးယိုစီးနိုင်ခြေကို လျော့ကျစေရန်နှင့် ကျောရိုးမကြီး AVM နှင့် ဆက်စပ်သည့် မသန်စွမ်းမှုနှင့် အခြားလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် သို့မဟုတ် ကာကွယ်ရန် ဖြစ်သည်။
- ဆေးဝါးကုသခြင်း: ကျောရိုးနာကျင်ခြင်းနှင့် တောင့်တင်းခြင်း အပါအဝင် လက္ခဏာများကို သက်သာစေရန်အတွက် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း၊ ကျောရိုးမကြီး AVM အများစုအတွက် နောက်ဆုံးတွင် ခွဲစိတ်မှု လိုအပ်နိုင်သည်။
- ခွဲစိတ်ကုသခြင်း: ကျောရိုးမကြီး AVM ဖြစ်ပွားသည့်ကိစ္စများတွင် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ရှူးများကို ရယူရန်အတွက် ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်း လိုအပ်သည်။ ကျောရိုးအတွင်းရှိ AVM များကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် နည်းလမ်း သုံးမျိုးရှိသည် –
- သာမန်ခွဲစိတ်မှု (Conventional surgery): ဤခွဲစိတ်မှုတွင် ကျောရိုးမကြီးနှင့် အနီးအနားရှိ တည်ဆောက်ပုံများ မပျက်စီးစေရန် သေချာစေရင်း AVM ကို ဖယ်ရှားရန် အရေပြားကို ခွဲစိတ်ခြင်း ပါဝင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့်၊ ခွဲစိတ်မှုကို ကျောရိုးမကြီး၏ အလွယ်တကူ လက်လှမ်းမီနိုင်သော နေရာများတွင် တည်ရှိသည့် AVM အသေးစားများအတွက် ပြုလုပ်သည်။
- သွေးကြောအတွင်း ပိတ်ဆို့ကုသခြင်း (Endovascular embolization): Endovascular embolization သည် ကျောရိုးမကြီး AVM များနှင့် ဆက်စပ်သည့် သွေးယိုစီးမှုနှင့် အခြားနောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ရေဒီယိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ AVM သို့ သွေးထောက်ပံ့ပေးနေသည့် ကျောရိုးမကြီးရှိ သွေးလွှတ်ကြောထဲသို့ ကော်ကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထု၏ အမှုန်ငယ်များကို ထည့်သွင်းရန်အတွက် အပ်ချည်ပြွန်ကို အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် သွေးလွှတ်ကြောကို ပိတ်ဆို့ပြီး AVM အတွင်းသို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို လျော့ကျစေသော်လည်း ၎င်းကို အပြီးတိုင် ဖျက်ဆီးခြင်း မဟုတ်ပါ။ ဆရာဝန်များသည် ခွဲစိတ်စဉ်အတွင်း သွေးယိုစီးနိုင်ခြေကို လျော့ကျစေရန် သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှု၏ ထိရောက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် AVM ကို ကျုံ့သွားစေရန် အခြားခွဲစိတ်မှု အမျိုးအစားများမတိုင်မီ Endovascular embolization ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုနိုင်သည်။
- ရေဒီယိုခွဲစိတ်မှု (Radiosurgery): ၎င်းတွင် သွေးကြောများကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် Arteriovenous malformation (AVM) သို့ တိုက်ရိုက် ရည်မှန်းထားသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ လှိုင်းများကို အသုံးပြုခြင်း ပါဝင်သည်။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် ထိခိုက်နေသော သွေးကြောများသည် ပြိုကွဲသွားပြီး ပိတ်သွားသည်။ ဤနည်းပညာကို များသောအားဖြင့် အရွယ်အစားသေးငယ်ပြီး မပေါက်ကွဲသေးသော AVM များကို စီမံခန့်ခွဲရန် အသုံးပြုသည်။
ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့သည် AVM ဖယ်ရှားခြင်း ခွဲစိတ်မှု၏ အားသာချက်နှင့် အားနည်းချက်များကို လူနာနှင့် ဆွေးနွေးသည်။ AVM သည် ကျောရိုးမကြီးနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိနေသောကြောင့်၊ ကျောရိုးမကြီး AVM ခွဲစိတ်မှုသည် နည်းပညာအရ တောင်းဆိုမှုများရှိပြီး ရှုပ်ထွေးသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဖြစ်ကာ အတွေ့အကြုံရှိသော အာရုံကြောခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကသာ ပြုလုပ်သင့်သည်။
