မျက်လုံးနဲ့ပါးစပ်ကိုခြောက်သွေ့စေတဲ့ကိုယ်ခံအားစနစ်ရောဂါတစ်မျိုး
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်မျက်လုံးနဲ့ ပါးစပ်ကို ခြောက်သွေ့စေတဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ်ရောဂါတစ်မျိုး အကြောင်း သိကောင်းစရာ
ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ် ကမောက်ကမဖြစ်သော ဝေဒနာတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အဖြစ်အများဆုံး လက္ခဏာရပ်နှစ်ခုမှာ မျက်စိခြောက်ခြင်းနှင့် ခံတွင်းခြောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤရောဂါကို ဦးစွာပထမ ဖော်ပြခဲ့သော ဆွီဒင်နိုင်ငံသား မျက်စိအထူးကုဆရာဝန်ကြီး ဟင်နရစ် ရှိုဂရင် (Henrik Sjögren) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု ဖြစ်ပွားသည့်အခါ ပုံမှန်အားဖြင့် ခံတွင်းနှင့် မျက်စိတို့တွင် အစိုဓာတ်ထုတ်လုပ်ပေးသော ချွဲမြှေးနံရံများနှင့် ဂလင်းများ (Glands) သည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် ပထမဆုံး ထိခိုက်မှုကို ခံစားရလေ့ရှိပြီး ယင်းက တံတွေးနှင့် မျက်ရည် ထွက်ရှိမှုကို လျော့နည်းသွားစေသည်။ လူးပတ်စ်ရောဂါ (Lupus) နှင့် ရူမတွိုက် အဆစ်ရောင်ရောဂါ (Rheumatoid arthritis) ကဲ့သို့သော အခြားကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်ဆိုင်ရာ ရောဂါဝေဒနာများသည်လည်း ဤရောဂါအခြေအနေနှင့်အတူ မကြာခဏ ပူးတွဲ၍ ရှိနေတတ်သည်။
ရှိုဂရင်လက္ခဏာစုသည် မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ဖြစ်ပွားသူအများစုမှာ အသက် လေးဆယ်ကျော် အရွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများတွင် ဤရောဂါဖြစ်ပွားရန် ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ကုသမှု၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ ရောဂါလက္ခဏာများကို သက်သာစေရန် ဖြစ်သည်။
ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု အမျိုးအစား နှစ်မျိုး (Two types of Sjögren’s syndrome)
- မူလအဆင့် ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု (Primary Sjögren’s syndrome): အခြားသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရောဂါအခြေအနေတစ်ခုခုကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ၎င်းအလိုအလျောက် သီးခြားဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
- ဆင့်ပွားအဆင့် ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု (Secondary Sjögren’s syndrome): လူးပတ်စ်ရောဂါ၊ ဆိုရီရေးစစ် အဆစ်ရောင်ရောဂါ (Psoriatic arthritis) နှင့် ရူမတွိုက် အဆစ်ရောင်ရောဂါ အပါအဝင် အခြားသော ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ် ချို့ယွင်းသည့် ရောဂါများ (Autoimmune conditions) နှင့် ပူးတွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ရှိုဂရင်လက္ခဏာစုသည် အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ လက္ခဏာနှစ်ခုကို ပြသတတ်သည်။
- မျက်စိခြောက်ခြင်း။ မျက်စိထဲတွင် စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်း၊ ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် သဲပွင့်များ ဝင်နေသကဲ့သို့ ခံစားရနိုင်ပါသည်။
- ခံတွင်းခြောက်ခြင်း။ သင့်ခံတွင်းထဲတွင် ဂွမ်းဖတ်များ ပြည့်နေသကဲ့သို့ ခံစားရနိုင်သောကြောင့် အစာမျိုချရန် သို့မဟုတ် စကားပြောရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။
အချို့သော ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု ဝေဒနာရှင်များတွင် အောက်ပါအခြေအနေများထဲမှ တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍လည်း ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။
- နုံးခွေခြင်း
- ချောင်းခြောက်ဆိုးခြင်း
- သွားကျိုးခြင်း သို့မဟုတ် သွားပိုးစားခြင်း
- တံတွေးဂလင်းများ ရောင်ရမ်းခြင်း — အထူးသဖြင့် မေးရိုးအောက်နှင့် နားရွက်အရှေ့ဘက်တွင် ရှိသော ဂလင်းအုပ်စုများ ဖြစ်သည်
- အစားအသောက် အရသာခံစားမှု ပြောင်းလဲခြင်း
- အဆစ်များ တောင့်တင်းခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် နာကျင်ခြင်း
- မိန်းမကိုယ် ခြောက်သွေ့ခြင်း
- အရေပြား ခြောက်သွေ့ခြင်း သို့မဟုတ် အနီစကွက်များ ထွက်ခြင်း
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
ရှိုဂရင်လက္ခဏာစုသည် ခန္ဓာကိုယ်ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်က ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သော အခြေအနေ (Autoimmune response) တစ်ရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝေဒနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သင့်ခန္ဓာကိုယ်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆဲလ်များနှင့် တစ်ရှူးများကို သင့်ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်က မှားယွင်းစွာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အချို့သော လူနာများတွင် ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု အဘယ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားရသည်ကို သိပ္ပံပညာရှင်များအနေဖြင့် အတိအကျ မသိရသေးပါ။ ဤရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသော အချို့သော မျိုးရိုးဗီဇများအပြင်၊ သီးသန့်ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီးယားပိုး ကူးစက်ခံရခြင်းကဲ့သို့သော ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို စတင်လှုံ့ဆော်ပေးသည့် ယန္တရားတစ်ခုခု လိုအပ်သည်ဟု ယူဆရသည်။
သင့်တွင် ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု ရှိနေသည့်အခါ သင့်ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်သည် တံတွေးနှင့် မျက်ရည် ထုတ်လုပ်ပေးသော ဂလင်းများကို ပထမဆုံး ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်သည်။ သို့သော် ယင်းသည် သိုင်းရွိုက်ဂလင်း၊ အဆုတ်၊ အသည်း၊ ကျောက်ကပ်၊ အရေပြား၊ အဆစ်များနှင့် အာရုံကြောများ အပါအဝင် သင့်ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားသော အစိတ်အပိုင်းများကိုလည်း ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်စွမ်း ရှိပါသည်။
Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)
ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု ရှိသူအများစုတွင် အောက်ပါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များထဲမှ တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ တွေ့ရတတ်သည်။
- အသက်အရွယ်။ ရှိုဂရင်လက္ခဏာစုကို ပုံမှန်အားဖြင့် အသက် လေးဆယ်ကျော်လွန်သော လူနာများတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိလေ့ရှိသည်။
- လိင်သဘာဝ။ ရှိုဂရင်လက္ခဏာစုသည် အမျိုးသမီးများတွင် သိသိသာသာ ပိုမိုအဖြစ်များသည်။
- အဆစ်အမြစ် ကိုက်ခဲသော ရောဂါများ (Rheumatic disease)။ ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု ဝေဒနာရှင်များတွင် လူးပတ်စ်ရောဂါ သို့မဟုတ် ရူမတွိုက် အဆစ်ရောင်ရောဂါကဲ့သို့သော အဆစ်အမြစ်နှင့် ဆက်စပ်သည့် ရောဂါဝေဒနာများ မကြာခဏ အခံရှိနေတတ်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု၏ လက္ခဏာများနှင့် ပြသမှုများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီဘဲ ကွဲပြားတတ်သည့်အပြင်၊ တစ်ခါတစ်ရံ အခြားသော ရောဂါအခြေအနေများနှင့် ဆင်တူနေတတ်သောကြောင့် ရောဂါရှာဖွေရန် စိန်ခေါ်မှု ရှိနိုင်ပါသည်။ ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု၏ အချို့သော ရောဂါလက္ခဏာများသည် အမျိုးမျိုးသော ဆေးဝါးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများနှင့်လည်း မှားယွင်းတတ်ပါသည်။
စစ်ဆေးမှုများသည် အခြားသော ရောဂါဝေဒနာများကို ဖယ်ထုတ်ရန်နှင့် ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု၏ ရောဂါရှာဖွေမှုကို တိကျစွာ ဖော်ထုတ်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။
သွေးစစ်ခြင်း (Blood examination)
အောက်ပါအချက်များကို ရှာဖွေရန် သင့်ဆရာဝန်က သွေးစစ်ဆေးမှုကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
- ရှိုဂရင်လက္ခဏာစုတွင် မကြာခဏ တွေ့ရတတ်သော ပဋိပစ္စည်းများ (Antibodies)
- ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ၏ အညွှန်းကိန်းများ (Markers of inflammatory problems)
- သွေးဆဲလ် အမျိုးအစားအမျိုးမျိုး၏ ပမာဏများ
- ကျောက်ကပ်နှင့် အသည်းတို့တွင် ပြဿနာရှိနေသည့် လက္ခဏာများ
မျက်စိစစ်ဆေးခြင်း (Eye examination)
ရှာမာမျက်ရည်စစ်ဆေးမှု (Schirmer tear test) ဟုခေါ်သော စစ်ဆေးမှုတစ်ခုက သင့်မျက်စိ မည်မျှအထိ ခြောက်သွေ့နေသည်ကို သင့်ဆရာဝန်အား တိုင်းတာသိရှိစေပါသည်။ သင့်မျက်ရည် ထွက်ရှိမှုကို တိုင်းတာရန်အတွက် စစ်ထုတ်စက္ကူ (Filter paper) အပိုင်းအစလေးတစ်ခုကို သင့်အောက်မျက်ခွံအောက်တွင် ထည့်သွင်းထားပါသည်။
ထို့ပြင် မျက်စိအထူးကုဆရာဝန်သည် ပုံကြီးချဲ့ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သော စလစ်လမ့်ပ် (Slit lamp – အလင်းတန်းပြောင်းလဲနိုင်သော မှန်ဘီလူးစက်) ကို အသုံးပြု၍ သင့်မျက်စိမျက်နှာပြင်ကို စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။ ကျွမ်းကျင်သူသည် မျက်ကြည်လွှာ ပျက်စီးမှုကို မြင်တွေ့နိုင်ရန် ကူညီပေးသော မျက်စဉ်းဆေးရည်များကို သင့်မျက်စိထဲသို့ ထည့်ပေးနိုင်ပါသည်။
ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ (Imaging tests)
သင့်တံတွေးဂလင်းများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို အထူးပြုပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ အသုံးပြု၍ စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။
- တံတွေးပြွန်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Sialogram): သင့်နားရွက်အရှေ့ဘက်တွင်ရှိသော တံတွေးဂလင်းများအတွင်းသို့ ဆေးရည် (Dye) ထည့်သွင်းပြီး အထူးပြုအိတ်စ်ရေး (X–ray) ဖြင့် ဖော်ထုတ်သော စစ်ဆေးမှု ဖြစ်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် သင့်ခံတွင်းထဲသို့ တံတွေးမည်မျှ ဝင်ရောက်သည်ကို ပြသပေးပါသည်။
- တံတွေးဂလင်း ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း (Salivary scintigraphy): ဤနျူကလီးယားဆေးပညာ စစ်ဆေးမှုတွင် သွေးပြန်ကြောအတွင်းသို့ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ အိုင်ဆိုတုပ် (Radioactive isotope) တစ်မျိုးကို ထိုးသွင်းခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းဆေးရည်သည် တံတွေးဂလင်းတစ်ခုချင်းစီအတွင်းသို့ မည်မျှမြန်ဆန်စွာ ဝင်ရောက်သည်ကို သိရှိနိုင်ရန် တစ်နာရီကြာ စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးပါသည်။
အသားစယူ စစ်ဆေးခြင်း (Biopsy)
ထို့ပြင် သင့်ဆရာဝန်သည် ရှိုဂရင်လက္ခဏာစု၏ လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်သော ရောင်ရမ်းဆဲလ်အစုအဝေးများကို ရှာဖွေရန်အတွက် နှုတ်ခမ်းအသားစယူခြင်း (Lip biopsy) ကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုအတွက် သင့်နှုတ်ခမ်းရှိ တံတွေးဂလင်းများမှ တစ်ရှူးအစအနလေးတစ်ခုကို ရယူပြီး အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးအောက်တွင် စစ်ဆေးပါသည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
ရှိုဂရင်လက္ခဏာစုကို ကုသရာတွင် ထိခိုက်ပျက်စီးသွားသော ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများအပေါ် မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်ပါလိမ့်မည်။ လူအများစုသည် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုသော မျက်စဉ်းဆေးများကို အသုံးပြုခြင်းနှင့် ပုံမှန်ရေပိုသောက်ပေးခြင်းဖြင့် ရှိုဂရင်လက္ခဏာစုကြောင့် ဖြစ်ပွားသော မျက်စိခြောက်ခြင်းနှင့် ခံတွင်းခြောက်ခြင်းတို့ကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်ကြပါသည်။ သို့သော် အချို့သောသူများသည် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်ပါ ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသမှုပင် လိုအပ်တတ်ပါသည်။
ဆေးဝါးများ (Medications)
သင့်ရောဂါလက္ခဏာများနှင့်အညီ သင့်ဆရာဝန်သည် အောက်ပါဆေးဝါးများကို ညွှန်းဆိုနိုင်ပါသည်။
- မျက်စိရောင်ရမ်းမှုကို လျော့နည်းစေသော ဆေးဝါးများ။ သင့်တွင် အလယ်အလတ်မှ ပြင်းထန်သော မျက်စိခြောက်ခြင်း ရှိပါက သင့်မျက်စိဆရာဝန်က ဆိုက်ကလိုစပိုရင် (Cyclosporine) သို့မဟုတ် လိုင်ဖီတီဂရက်စ် (Lifitegrast) ကဲ့သို့သော ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်ပါ မျက်စဉ်းဆေးများကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
- တံတွေး ပိုမိုထွက်ရှိစေသော ဆေးဝါးများ။ ပိုင်လိုကာပင်း (Pilocarpine) နှင့် ဆီဗီမီလင်း (Cevimeline) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုသည့်အခါ တံတွေးနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ မျက်ရည်များကိုပါ ပိုမိုထွက်ရှိစေနိုင်ပါသည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ အနေဖြင့် ချွေးထွက်ခြင်း၊ ဗိုက်နာခြင်း၊ မျက်နှာနီမြန်းခြင်းနှင့် ဆီးခဏခဏသွားခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
- အချို့သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို စီမံခန့်ခွဲသော ဆေးဝါးများ။ အကယ်၍ သင့်တွင် အဆစ်အမြစ်ရောင်ရမ်းခြင်း လက္ခဏာများ ခံစားရပါက စတီးရွိုက်မဟုတ်သော အရောင်ကျဆေးများ (NSAIDs) သို့မဟုတ် အခြားသော အဆစ်ရောင်နာဆေးများက အထောက်အကူ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ခံတွင်းမှိုစွဲခြင်း (Oral yeast infections) အတွက်မူ မှိုသတ်ဆေးများဖြင့် ကုသရပါမည်။
- တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကို ကုသသော ဆေးဝါးများ။ ငှက်ဖျားရောဂါ ကုသရာတွင် အသုံးပြုသော ဟိုက်ဒရော့ဆီကလိုရိုကွင်း (Hydroxychloroquine) ဆေးဝါးသည် ရှိုဂရင်လက္ခဏာစုကို ကုသရာတွင် မကြာခဏ ထိရောက်မှု ရှိတတ်သည်။ ထို့အပြင် မက်သိုထရက်ဆိတ် (Methotrexate) ကဲ့သို့သော ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်ကို နှိမ်နှင်းပေးသည့် ဆေးဝါးများကိုလည်း ပေးနိုင်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Surgery)
သင့်မျက်စိမှ မျက်ရည်များကို စီးဆင်းစေသည့် မျက်ရည်ပြွန်လမ်းကြောင်းများကို ပိတ်ဆို့ပေးသော သေးငယ်သည့် ခွဲစိတ်မှု (Punctal occlusion) ပြုလုပ်ခြင်းက သင့်မျက်စိခြောက်ခြင်းကို သက်သာစေရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ သင့်မျက်ရည်များ ခြောက်ခမ်းမသွားစေရန် ကူညီပေးမည့် ကော်လာဂျင် သို့မဟုတ် ဆီလီကွန်ဆို့လေးများကို မျက်ရည်ပြွန်များအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
