နီမြန်းဖျားရောဂါ

နီမြန်းဖျားရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

စကားလက် အဖျားရောဂါ (Scarlet fever သို့မဟုတ် Scarlatina) သို့မဟုတ် နီမြန်းဖျားရောဂါ ဆိုသည်မှာ လည်ပင်းနာခြင်း (Strep throat) ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် အဖြစ်များသည့် ဗက်တီးရီးယားပိုးကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့အပြားသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည့် တောက်ပသော အနီရောင်အဖုအပိမ့်များ ထွက်ခြင်းဖြင့် ထင်ရှားပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် လည်ပင်းနာခြင်းနှင့် ကိုယ်ပူကြီးခြင်းတို့ တွဲဖက်၍ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ဤရောဂါသည် အသက် ၅ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်ကြားရှိ ကလေးများတွင် အဓိက ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။

စကားလက် အဖျားရောဂါကို တစ်ချိန်က ပြင်းထန်သော ကလေးသူငယ်ရောဂါတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသော်လည်း ပဋိဇီဝဆေးဝါးများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် ၎င်း၏အန္တရာယ်ကို သိသိသာသာ လျှော့ချနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း စနစ်တကျ ကုသမှုမခံယူပါက ဤပိုးဝင်ရောက်မှုသည် နှလုံး၊ ကျောက်ကပ်နှင့် အခြားသော ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို ထိခိုက်စေသည့် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

စကားလက် အဖျားရောဂါတွင် တွေ့ရတတ်သော ထူးခြားသည့် ရောဂါလက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

• အနီရောင် အဖုအပိမ့်များထွက်ခြင်း။ နေလောင်ထားသည်နှင့် တူပြီး ပွတ်ကြည့်ပါက သဲစက္ကူကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသော ခံစားချက်ကို ပေးသည်။ အဖုအပိမ့်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မျက်နှာ သို့မဟုတ် လည်ပင်းတွင် စတင်ဖြစ်ပွားပြီး ရင်ဘတ်၊ လက်မောင်းနှင့် ခြေထောက်များသို့ ပျံ့နှံ့သွားတတ်သည်။ ထိခိုက်နေသော အရေပြားကို ဖိလိုက်ပါက ဖြူလျော့သွားတတ်သည်။
• မျက်နှာနီမြန်းခြင်း။ မျက်နှာသည် နီမြန်းနေနိုင်ပြီး ပါးစပ်တစ်ဝိုက်တွင် ဖြူလျော့သော အကွင်းတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်နေတတ်သည်။
• အနီရောင်လိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။ ပေါင်ခြံ၊ ချိုင်းကြား၊ တံတောင်ဆစ်၊ ဒူးနှင့် လည်ပင်းတို့ရှိ အရေပြားအရေးအကြောင်းများတွင် အခြားအဖုအပိမ့်ထွက်သော နေရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုရင့်သော အနီရောင်သန်းလာတတ်သည်။
• စတော်ဘယ်ရီ လျှာဖြစ်ခြင်း။ လျှာသည် ပုံမှန်အားဖြင့် နီရဲပြီး အဖုအထစ်များ ဖြစ်နေတတ်ကာ ရောဂါအစောပိုင်း အဆင့်များတွင် လျှာပေါ်၌ အဖြူရောင်အလွှာတစ်ခု ဖုံးအုပ်နေလေ့ရှိသည်။

စကားလက် အဖျားရောဂါ၏ အခြားသော ရောဂါလက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့လည်း ပါဝင်သည်။

• ၃၈.၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၁၀၀.၄ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) သို့မဟုတ် ၎င်းထက်ပို၍ ကိုယ်ပူကြီးခြင်းနှင့်အတူ ချမ်းတုန်ခြင်းများ မကြာခဏ တွဲဖက်ဖြစ်ပွားခြင်း
• လည်ပင်းရှိ ပြန်ရည်ကျိတ်များ နာကျင်ပြီး ကြီးလာခြင်း
• လည်ပင်း နာကျင်ကာ နီမြန်းနေခြင်း (တစ်ခါတစ်ရံ အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အဝါရောင် အစက်အပြောက်များ ရှိနေတတ်ခြင်း)
• ပျို့အန်ခြင်း
• ဗိုက်နာခြင်း
• ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲခြင်း

အဖုအပိမ့်များ၊ မျက်နှာနီမြန်းခြင်းနှင့် လျှာနီခြင်းတို့သည် ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်ပတ်ခန့် ကြာရှည်တတ်သည်။ ဤရောဂါလက္ခဏာများ သက်သာသွားပြီးနောက်တွင် ထိခိုက်မိသော အရေပြားသည် အဖတ်များ ကွာကျလေ့ရှိသည်။

သင့်ကလေးတွင် လည်ပင်းနာခြင်းနှင့်အတူ အောက်ပါလက္ခဏာများ ရှိလာပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။

• အနီရောင် အဖုအပိမ့်များ ထွက်ခြင်း
• ကိုယ်အပူချိန် ၁၀၀.၄ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် (၃၈.၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) သို့မဟုတ် ၎င်းထက် မြင့်တက်လာခြင်း
• လည်ပင်းရှိ ပြန်ရည်ကျိတ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထိလိုက်လျှင် နာကျင်ခြင်း

ချက်ချင်းဂရုစိုက်ရန် လိုအပ်သော ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် အညွှန်းကိန်းများ

ကလေးများနှင့် လူငယ်များတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ပြသလာပါက အရေးပေါ် စစ်ဆေးမှု ခံယူရန် လိုအပ်သည်။

• ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း
• အသက်ရှူမြန်ခြင်း
• ရေဓာတ် အလွန်အမင်း ခမ်းခြောက်ခြင်း
• နားနားနေနေ ရှိနေစဉ်မှာပင် အသက်ရှူရန် ပိုမိုခက်ခဲလာခြင်း
• ချောင်းဆိုးသော်လည်း ပျောက်မသွားဘဲ တရွှီရွှီ သို့မဟုတ် တရုတ်ရုတ်နှင့် အသက်ရှူသံ ကျယ်ကျယ်မြည်ခြင်း
• အသံဗလံများ အက်ရှသွားခြင်း သို့မဟုတ် ပါးစပ်ကို အပြည့်အဝ မဟနိုင်ခြင်း
• အရည်များ သို့မဟုတ် တံတွေးကို မျိုချရန် ခက်ခဲခြင်း
• ထိုင်နေစဉ် သို့မဟုတ် မတ်တတ်ရပ်နေစဉ် ခေါင်းမူးခြင်း
• တံတွေးစီးကျခြင်း (အသက် ၃ နှစ်ထက်ကြီးသော ကလေးဖြစ်ပါက)
• စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်း သို့မဟုတ် နိုးနိုးကြားကြားရှိရန်နှင့် သတိရှိရန် ခက်ခဲခြင်း
• ဝမ်းလျှောခြင်း သို့မဟုတ် အန်ခြင်းတို့ ပြင်းထန်စွာနှင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖြစ်ပွားခြင်း

အသက် ၂ လအောက် မွေးကင်းစကလေးငယ်များတွင် အရေးပေါ် စစ်ဆေးမှုခံယူရန် လိုအပ်သော အခြားလက္ခဏာများမှာ-

• ကိုယ်အပူချိန်သည် ၉၆.၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် (၃၅.၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) နှင့် ၁၀၀.၄ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် (၃၈ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) ကြား ရှိနေခြင်း
• မည်သို့မျှ ချော့မရဘဲ ငိုနေခြင်း
• အသက်ရှူခြင်းသည် ခဏချင်း ပြင်းထန်လာပြီး ခေတ္တခဏ မကြာခဏ ရပ်တန့်သွားခြင်း

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

စကားလက် အဖျားရောဂါသည် လည်ပင်းနာခြင်းကို ဖြစ်စေသော အုပ်စု အေ စထရက်ပတိုကောကပ်စ် (Group A streptococcus) ဟုခေါ်သည့် ဗက်တီးရီးယားပိုးကြောင့်ပင် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ စကားလက် အဖျားရောဂါတွင် ဤဗက်တီးရီးယားများသည် အဆိပ်အတောက် (Toxin) တစ်မျိုးကို ထုတ်လွှတ်ပြီး ၎င်းက အဖုအပိမ့်များနှင့် လျှာနီခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ ဤပိုးကူးစက်မှုသည် ရောဂါပိုးရှိသူ ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် နှာချေခြင်းတို့ကြောင့် ထွက်လာသော အမှုန်အမွှားများမှတစ်ဆင့် လူတစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ရောဂါပိုးနှင့် ထိတွေ့မိချိန်မှ ရောဂါလက္ခဏာ ပြသချိန်အထိ ကြာမြင့်သော ရောဂါပျိုးရက် (Incubation period) မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ၂ ရက်မှ ၄ ရက်အထိ ရှိတတ်သည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

အသက် ၅ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်ကြားရှိ ကလေးများသည် အခြားသောအသက်အုပ်စုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စကားလက် အဖျားရောဂါ ဖြစ်ပွားရန် အခွင့်အလမ်း ပိုမိုများပြားသည်။ စကားလက် အဖျားရောဂါကို ဖြစ်စေသော ဗက်တီးရီးယားများသည် မိသားစုဝင်များ၊ ကလေးထိန်းကျောင်းများ သို့မဟုတ် အတန်းဖော်များကဲ့သို့ နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မှုရှိသော လူအများကြားတွင် ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။ စကားလက် အဖျားရောဂါသည် ပုံမှန်အားဖြင့် လည်ပင်းနာခြင်း (Strep throat) ပိုးဝင်ပြီးနောက်တွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော်လည်း အရေပြားနာ (Impetigo) ကဲ့သို့သော အရေပြားပိုးဝင်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ စကားလက် အဖျားရောဂါသည် တစ်ကြိမ်ထက်မက ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။