ရိုစေးရှား (မျက်နှာနီမြန်းခြင်းနှင့် အဖုအပိမ့်ထွက်ခြင်း ဝေဒနာ)

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ရိုစေးရှား (Rosacea) သည် မျက်နှာနီမြန်းခြင်း သို့မဟုတ် အမြဲတမ်းနီနေခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အဖြစ်များသော အရေပြားရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ များသောအားဖြင့် သွေးကြောများ ကျယ်လာခြင်းနှင့် ပြည်ဖုငယ်လေးများ ထွက်ပေါ်လာခြင်းတို့နှင့်အတူ တွဲဖက်ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီနိုင်ဘဲ ရောဂါအခြေအနေ ပြင်းထန်သောကာလ (Flare-ups) မှာ သီတင်းပတ်များမှ လများအထိ ကြာမြင့်နိုင်ပြီး၊ ထို့နောက်တွင် ခေတ္တသက်သာသွားသော ကာလများလည်း ရှိတတ်ပါသည်။

ရိုစေးရှား ရောဂါသည် ဝက်ခြံ၊ အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်း (Dermatitis) နှင့် အခြားအရေပြား ဝေဒနာများနှင့် ဆင်တူသောကြောင့် ရောဂါရှာဖွေရာတွင် မှားယွင်းမှုများ ရှိနိုင်ပါသည်။ ဤရောဂါကို အမြစ်ပြတ်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသ၍မရနိုင်သော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် ဆေးဝါးများ အသုံးပြုခြင်း၊ အရေပြားကို နူးညံ့စွာ ဂရုစိုက်ခြင်းနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည့် အချက်များကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့ဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်ပါသည်။

ရိုစေးရှား (Rosacea) အမျိုးအစားများ

ရိုစေးရှား ရောဂါကို အမျိုးအစား (၄) မျိုးဖြင့် ခွဲခြားနိုင်ပါသည် –

• Erythematotelangiectatic Rosacea (မျက်နှာနီမြန်းခြင်းနှင့် သွေးကြောမျှင်များ ပေါ်လာခြင်း) – မျက်နှာတွင် အမြဲတမ်း နီမြန်းနေခြင်းနှင့်အတူ ကျယ်လာသော သွေးကြောမျှင်များကို အထင်အရှား မြင်တွေ့ရတတ်ပါသည်။ ဤအမျိုးအစားသည် ရောဂါလက္ခဏာများ ရုတ်တရက် ပေါ်လာခြင်းနှင့် ပြန်လည်လျော့ပါးသွားခြင်းတို့ အစီအစဉ်မကျဘဲ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါသည်။
• Papulopustular Rosacea (အဖုအပိမ့်နှင့် ပြည်ဖုများ ထွက်ခြင်း) – အရေပြားပေါ်တွင် ပြည် သို့မဟုတ် အရည်ကြည်များ ပါဝင်သော အဖုအပိမ့်များ ထွက်ပေါ်လာပြီး ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေကာ ဝက်ခြံနှင့် ဆင်တူသော လက္ခဏာရပ်များ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။
• Phymatous Rosacea (အရေပြားထူထဲပြီး အဖုအထစ်များ ဖြစ်ခြင်း) – ဤလက္ခဏာသည် အရေပြားကို ရောင်ရမ်းစေပြီး ထူထဲလာစေကာ မျက်နှာပြင်ကို အဖုအထစ်များ ဖြစ်စေပါသည်။ နှာခေါင်းသည် ဤဝေဒနာ အဖြစ်အများဆုံး နေရာဖြစ်ပါသည်။ ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် နှာခေါင်းမှာ လုံးဝိုင်းပြီး ကြီးထွားလာတတ်ကာ ၎င်းကို Rhinophyma ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။
• Ocular Rosacea (မျက်စိတွင် ဖြစ်ပွားသော ရိုစေးရှား) – ရိုစေးရှားသည် မျက်စိကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး မျက်စိကျိန်းစပ်ခြင်း၊ နီမြန်းခြင်း သို့မဟုတ် မျက်ရည်ပူများ အလွန်အမင်း ထွက်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါသည်။ ထို့အပြင် အလင်းဒဏ် မခံနိုင်ခြင်းနှင့် မျက်ခွံပေါ်တွင် နာကျင်သော အဖုများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (မျက်စိစွန်ခြင်း/Styes) တို့လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ရိုစေးရှား (Rosacea) နှင့် ဆက်စပ်သော ရောဂါလက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည် –

• မျက်နှာနီမြန်းခြင်းနှင့် သွေးကြွခြင်း – ရိုစေးရှားသည် မျက်နှာကို ခဏခဏ နီမြန်းစေတတ်ပါသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ သင်၏မျက်နှာမှာ အမြဲတမ်း နီနေသည်ကို သတိပြုမိနိုင်ပါသည်။ အရေပြားအရောင်ပေါ်မူတည်၍ နီမြန်းမှုသည် ပန်းရောင် သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင်သန်းနိုင်သလို၊ အလွန်ဖျော့တော့စွာလည်း တွေ့ရတတ်ပါသည်။
• သွေးကြောမျှင်များ ထင်ရှားလာခြင်း – နှာခေါင်းနှင့် ပါးပြင်ပေါ်ရှိ သေးငယ်သော သွေးကြောလေးများ ပေါက်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျယ်လာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါသည်။ ၎င်းတို့ကို Spider veins ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အရေပြားအရောင်ပေါ်မူတည်၍ အဆိုပါ သွေးကြောမျှင်များကို သတိမပြုမိနိုင်လောက်အောင် ဖျော့တော့နေနိုင်ပါသည်။
• ကြီးမားသော အဖုအပိမ့်များ – ရိုစေးရှား ဝေဒနာခံစားရသူ အများစုတွင် ဝက်ခြံနှင့်ဆင်တူသော အဖုအပိမ့်များ ထွက်ပေါ်လာတတ်ပါသည်။ ထိုအဖုများတွင် ပြည်ရှိနေနိုင်သလို၊ ကျောဘက်နှင့် ရင်ဘတ်တို့တွင်လည်း ထွက်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။
• ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း – ရောဂါဖြစ်ပွားနေသော အရေပြားနေရာသည် ထိခိုက်လွယ်ခြင်းနှင့် ပူနွေးနေခြင်းတို့ကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။
• နှာခေါင်းကြီးလာခြင်း – အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရိုစေးရှားကြောင့် နှာခေါင်းပေါ်ရှိ အရေပြားများ ထူထဲလာကာ နှာခေါင်းကို ပိုမိုကြီးထွားလာစေပါသည်။ ဤအခြေအနေကို Rhinophyma ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အမျိုးသမီးများထက် အမျိုးသားများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များပါသည်။
• မျက်စိဆိုင်ရာ ပြဿနာများ – ရိုစေးရှား ဝေဒနာရှင် အများစုတွင် မျက်စိနှင့် မျက်ခွံများ ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ယားယံခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါသည်။ မျက်စိရောဂါ လက္ခဏာများသည် အရေပြားလက္ခဏာများ မပြမီ၊ ပြပြီးနောက် သို့မဟုတ် တစ်ချိန်တည်းတွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ ဤအခြေအနေကို Ocular rosacea ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

အကယ်၍ သင်သည် မျက်နှာ သို့မဟုတ် မျက်စိတို့တွင် မသက်မသာဖြစ်မှုများကို ဆက်တိုက်ခံစားနေရပါက တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ကုသမှုများ ရရှိနိုင်ရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများထံမှ အကူအညီရယူရန် အရေးကြီးပါသည်။ အရေပြားအထူးကု ဆရာဝန်များသည် ရိုစေးရှားနှင့် ဆက်စပ်ဝေဒနာများအတွက် သင့်လျော်သော ကုသမှုများကို ပေးစွမ်းနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

ရိုစေးရှား (Rosacea) ဖြစ်ပွားရသည့် တိကျသောအကြောင်းရင်းကို ယနေ့တိုင် မသိရသေးပါ။ ၎င်းသည် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အခြေအနေများ၊ ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ တုံ့ပြန်မှု လွန်ကဲခြင်း သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ရိုစေးရှားသည် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု အားနည်းခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိသလို၊ တစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါလည်းမဟုတ်ကြောင်း သတိပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။

ရိုစေးရှား ရောဂါလက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သော လှုံ့ဆော်မှုများမှာ –

• အရက် သောက်သုံးခြင်း။
• ပူနွေးသော အချိုရည်များ။
• အစပ်ကဲသော အစားအစာများ။
• နေရောင်ခြည် သို့မဟုတ် လေပြင်းများနှင့် ထိတွေ့ခြင်း။
• အလွန်အမင်း ပူပြင်းခြင်း သို့မဟုတ် အေးခဲခြင်း။
• အလှကုန်ပစ္စည်းများနှင့် အရေပြား/ဆံပင် စောင့်ရှောက်မှု ပစ္စည်းများ။
• စိတ်ဖိစီးမှု။
• ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ခြင်း။
• သွေးကြောကို ကျယ်စေသော သွေးတိုးကျဆေး အချို့။

ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားစေသည့် အချက်များ

ရိုစေးရှားသည် မည်သူ့တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အောက်ပါအချက်များရှိပါက ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားနိုင်ပါသည် –

• အသက် ၃၀ နှင့် ၅၀ ကြားရှိသူများ။
• နေလောင်ဒဏ် ခံလွယ်သော အရေပြားပိုင်ရှင်များ။
• မိသားစုအတွင်း ရိုစေးရှား ဝေဒနာရှင်ရှိသူများ။
• ဆေးလိပ်သောက်သည့် ရာဇဝင်ရှိသူများ။