ဆီးချိုအကြိုအဆင့်

H2: ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် (Prediabetes) ဆိုသည်မှာ သွေးတွင်း သကြားဓာတ် ပမာဏသည် ပုံမှန်ပမာဏထက် မြင့်မားနေသော်လည်း အမျိုးအစား နှစ် ဆီးချိုရောဂါဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်အထိ မမြင့်မားသေးသည့် အခြေအနေကို ရည်ညွှန်းပါသည်။ ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ခံစားနေရသော လူကြီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ နှစ်ဦးစလုံးသည် လူနေမှုဘဝ ပုံစံများကို ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပါက အမျိုးအစား နှစ် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပါသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ကျန်းမာသော သွေးတွင်း သကြားဓာတ် (ဂလူးကို့စ်) ပမာဏသည် တစ်ဒက်စီလီတာလျှင် ၇၀ မှ ၉၉ မီလီဂရမ် (70 to 99 mg/dL) အကြား ရှိပါသည်။ သင့်တွင် ရောဂါရှာဖွေ ဖော်ထုတ်ထားခြင်း မရှိသေးသော ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ရှိနေပါက သင့်သွေးတွင်း သကြားဓာတ် ပမာဏသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ၁၀၀ မှ ၁၂၅ မီလီဂရမ် (100 to 125 mg/dL) အတွင်း ရှိနေတတ်ပါသည်။

ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ခံစားနေရသူများသည် ဆီးချိုရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော နှလုံး၊ သွေးကြောများနှင့် ကျောက်ကပ်များ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု၏ အစောပိုင်း အဆင့်များကို ခံစားနေရပြီး ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ သို့သော်လည်း အားတက်စရာ သတင်းတစ်ခုမှာ ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့်မှ အမျိုးအစား နှစ် ဆီးချိုရောဂါသို့ ကူးပြောင်းသွားခြင်းသည် မလွှဲမရှောင်သာသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခုတော့ မဟုတ်ပါ။

ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော အစားအသောက် စားသောက်ခြင်း၊ သင်၏ နေ့စဉ် လူနေမှုဘဝတွင် ပုံမှန် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ထည့်သွင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် ကျန်းမာသော ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ဖြင့် သင့်သွေးတွင်း သကြားဓာတ် ပမာဏကို ပုံမှန်အဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိအောင် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်နိုင်ပါသည်။ လူကြီးများတွင် အမျိုးအစား နှစ် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးနိုင်သည့် ထိုလူနေမှုဘဝ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အလေ့အထများသည် ကလေးသူငယ်များ၏ သွေးတွင်း သကြားဓာတ် ပမာဏကို ပုံမှန်အတိုင်း ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက်လည်း ထိရောက်မှု ရှိနိုင်ပါသည်။

H2: ရောဂါလက္ခဏာများ

ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ရှိသူအများအပြားတွင် သတိပြုမိလောက်သော ရောဂါလက္ခဏာများ ပြသလေ့မရှိသောကြောင့် မိသားစုဆရာဝန်နှင့် ပုံမှန် ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် ပိုမို အရေးကြီးပါသည်။ မိသားစုဆရာဝန်များသည် သင့်သွေးတွင်း သကြားဓာတ် ပမာဏကို စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ရန် မခြေခံ စေတာပိုလစ် စစ်ဆေးခြင်း (Basic metabolic panel) ကဲ့သို့သော စစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပြီး ၎င်းသည် ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့်ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် စိတ်ချရဆုံး နည်းလမ်း ဖြစ်ပါသည်။

ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ရောဂါလက္ခဏာ ခံစားရသူများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်-

• ဂျိုင်းကြား သို့မဟုတ် လည်ပင်း အနောက်ဘက်နှင့် ဘေးဘက်များတွင် အရေပြား မည်းလာခြင်း (Acanthosis nigricans ဟု ခေါ်သော အခြေအနေ)
• အရေပြားပေါ်တွင် သားပိုများ ထွက်လာခြင်း
• ဆီးချိုရောဂါကြောင့်ဖြစ်သော မျက်ကြည်လွှာ ထိခိုက်ခြင်း (Diabetes-related retinopathy) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် မျက်စိ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့်မှ အမျိုးအစား နှစ် ဆီးချိုရောဂါသို့ ကူးပြောင်းသွားကြောင်း ပြသသည့် ထင်ရှားသော လက္ခဏာများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်ကြပါသည်-

• အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း
• အစားပိုမို ငတ်မွတ်ခြင်း
• ရေငတ်လွန်ခြင်း
• ခြေထောက် သို့မဟုတ် လက်များတွင် ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် စိန်းစိန်းမြင်းမြင်း ဖြစ်ခြင်း
• ဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် အနာများ ကျက်ရန် နှောင့်နှေးခြင်း
• ဆီးခဏခဏ သွားခြင်း
• ကူးစက်ရောဂါများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခြင်း
• နွမ်းနယ် မောပန်းခြင်း
• ရည်ရွယ်ချက်မရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် လျော့ကျသွားခြင်း

သင့်တွင် ဆီးချိုရောဂါနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ရှိပါက သို့မဟုတ် အမျိုးအစား နှစ် ဆီးချိုရောဂါ လက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုခုကို သတိပြုမိပါက သင့်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ပေးသူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အကြံပြုပါသည်။ ထို့အပြင် သင့်တွင် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်သည့် စွန့်စားရနိုင်သော အချက်များ ရှိပါက အချိန်မီ ရှာဖွေဖော်ထုတ် စောင့်ရှောက်နိုင်ရေးအတွက် သွေးတွင်း သကြားဓာတ် စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် သင့်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ပေးသူနှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင် စဉ်းစားသင့်ပါသည်။

H2: ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သကြား (ဂလူးကို့စ်) ကို ချေဖျက်သုံးစွဲသည့် ဖြစ်စဉ် ထိခိုက်ပျက်စီးနေသော အခြေအနေတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်း၏ တိကျသော အကြောင်းအရင်းကို မသိရှိရသေးသော်လည်း မိသားစု ဆေးမှတ်တမ်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇတို့၏ သက်ရောက်မှု အများအပြား ပါဝင်နေပါသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အစားအစာ စားသောက်ပြီးနောက် သကြားဓာတ်သည် သွေးကြောအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး မုန့်ချိုအိတ်မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အင်ဆူလင် (Insulin) ဟော်မုန်းက သကြားဓာတ်များကို ဆဲလ်များအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်အောင် ကူညီပေးခြင်းဖြင့် သွေးတွင်း သကြားဓာတ် ပမာဏကို ထိန်းညှိပေးပါသည်။ ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့်တွင်မူ မုန့်ချိုအိတ်မှ အင်ဆူလင် လုံလောက်စွာ မထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆဲလ်များက အင်ဆူလင်ကို ခုခံတွန်းလှန်မှု ပိုမိုမြင့်မားလာခြင်းတို့ကြောင့် ဤဖြစ်စဉ်မှာ ပျက်စီးသွားပြီး သကြားဓာတ်များကို ဆဲလ်များက စနစ်တကျ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း မရှိတော့ဘဲ သွေးကြောအတွင်း၌သာ သကြားဓာတ်များ စုပုံလာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

H2: ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့်သည် အမျိုးအစား နှစ် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည့် အကြောင်းအရင်းများကြောင့်ပင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။ ယင်းတို့အနက် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

• အသက်အရွယ်- အသက် ၃၅ နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ဖြစ်ပွားမှု ပိုမိုများပြားလာသော်လည်း ဆီးချိုရောဂါသည် မည်သည့် အသက်အရွယ်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
• မိသားစု ဆေးမှတ်တမ်း- မိဘ သို့မဟုတ် မောင်နှမတွင် အမျိုးအစား နှစ် ဆီးချိုရောဂါ ရှိပါက ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်လာပါသည်။
• ကိုယ်အလေးချိန်- ကိုယ်အလေးချိန် လွန်ကဲခြင်းသည် ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့်၏ အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်ပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် ဝမ်းဗိုက် ကြွက်သားများနှင့် အရေပြား ကြား/အတွင်း၌ အဆီတစ်ရှူးများ (Adipose tissue) များပြားလာသည်နှင့်အမျှ အင်ဆူလင် ခုခံတွန်းလှန်မှု ပိုမိုမြင့်တက်လာပါသည်။
• အစားအသောက်- အနီရောင်အသားများနှင့် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသော အသားများကို စားသောက်ခြင်း အပြင် သကြားဓာတ် ပေါင်းစပ်ထားသော အဖျော်ယမကာများကို သောက်သုံးခြင်းသည် ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။
• လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးခြင်း- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု အဆင့်အတန်း လျော့နည်းလာသည်နှင့်အမျှ ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်လာပါသည်။
• လူမျိုး သို့မဟုတ် လူမျိုးနွယ်စု- တိကျသော အကြောင်းအရင်းကို မသိရှိရသေးသော်လည်း လူမည်းများ၊ ဟစ်စပန်းနစ် (Hispanic) များ၊ အမေရိကန် အင်းဒီးယန်းများနှင့် အာရှနွယ်ဖွား အမေရိကန်များ အပါအဝင် အချို့သော လူမျိုးများသည် အခြားသူများထက် ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဆီးချိုရောဂါဖြစ်ခြင်း- ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဆီးချိုရောဂါ (Gestational diabetes) ဖြစ်ပွားခြင်းသည် မွေးဖွားလာမည့် ကလေးတွင် ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေပါသည်။
• မမျိုးဥအိမ် အရည်အိတ်များသော ရောဂါစု (Polycystic ovary syndrome)- ပုံမှန်မဟုတ်သော ရာသီစက်ဝန်း ဖြစ်ခြင်း၊ အမွှေးအမျှင်များ အလွန်အမင်း ထွက်ခြင်းနှင့် အဝလွန်ခြင်းတို့ဖြင့် လက္ခဏာရပ်များ ပြသသည့် ဤအဖြစ်များသော ရောဂါကို ခံစားရသည့် အမျိုးသမီးများသည် ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်လျက် ရှိပါသည်။
• အိပ်စက်ခြင်း- အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့၍ အိပ်ပျော်စဉ် အသက်ရှူရပ်သည့် ဝေဒနာ (Obstructive sleep apnea) ကြောင့် မကြာခဏ အိပ်စက်မှု အနှောင့်အယှက် ခံစားရသူများသည် အင်ဆူလင် ခုခံတွန်းလှန်မှု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့၍ အိပ်ပျော်စဉ် အသက်ရှူရပ်သည့် ဝေဒနာသည် ကိုယ်အလေးချိန် လွန်ကဲသူများ သို့မဟုတ် အဝလွန်သူများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
• ဆေးရွက်ကြီး အသုံးပြုခြင်း- ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ရှိသူများအတွက် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အင်ဆူလင် ခုခံတွန်းလှန်မှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပြီး အမျိုးအစား နှစ် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် ဆီးချိုရောဂါ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကိုလည်း မြင့်တက်စေပါသည်။
• အခြားသော အခြေအနေများ- သွေးတိုးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးအတွက် ကောင်းမွန်သော “HDL” ကိုလက်စထရော ပမာဏ နည်းပါးခြင်းနှင့် တြိုင်ဂလစ်စရိုက် (Triglycerides – သွေးတွင်း အဆီဓာတ်တစ်မျိုး) လွန်ကဲခြင်းတို့သည် ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေသော အခြေအနေများ ဖြစ်ကြပါသည်။
• မက်တာဘောလစ် ရောဂါစု (Metabolic syndrome)- အဝလွန်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အချို့သော ရောဂါများသည် အင်ဆူလင် ခုခံတွန်းလှန်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ဆီးချိုရောဂါ၊ နှလုံးရောဂါနှင့် လေဖြတ်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။ မက်တာဘောလစ် ရောဂါစု ဆိုသည်မှာ အောက်ပါ အခြေအနေများအနက် သုံး မျိုး သို့မဟုတ် သုံး မျိုးထက်ပို၍ စုစည်းဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါသည်-
  • သွေးတိုးခြင်း
  • HDL ကိုလက်စထရော ပမာဏ နည်းပါးခြင်း
  • တြိုင်ဂလစ်စရိုက် (Triglycerides) အဆီဓာတ် မြင့်မားခြင်း
  • သွေးတွင်း သကြားဓာတ် ပမာဏ မြင့်မားခြင်း
  • ခါးအရွယ်အစား ကြီးမားခြင်း