ဒူးခေါင်းအောက်ပိုင်း သွေးလွှတ်ကြော ပိတ်ဆို့ခြင်းရောဂါ

ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)

လူနာတစ်ဦးသည် ဒူးခေါင်းအောက်ပိုင်း သွေးလွှတ်ကြော ပိတ်ဆို့ခြင်းရောဂါ (Popliteal artery entrapment syndrome – PAES) ရောဂါလက္ခဏာများဖြင့် လာရောက်ပြသသည့်အခါ ဆရာဝန်သည် စေ့စပ်သေချာသော စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်မည်ဖြစ်ပြီး ဆေးဝါးရာဇဝင်များကို မေးမြန်းမည်ဖြစ်သည်။ PAES ကို လူငယ်များနှင့် ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်သူများတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရခြင်းကြောင့် ရောဂါအဖြေရှာရန် ခက်ခဲနိုင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ် စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှု ရလဒ်များတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာ တစ်စုံတစ်ရာ မတွေ့ရခြင်းမျိုး ဖြစ်နိုင်သည်။

ဆရာဝန်သည် ကြွက်သား ဒဏ်ရာရခြင်း၊ ဖိအားကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း (Stress fractures)၊ နာတာရှည် လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်သော ကြွက်သားအမြှေးအိတ် ဖိအားတိုးသည့် ရောဂါစု (Chronic exertional compartment syndrome) နှင့် အစွန်အဖျား သွေးလွှတ်ကြောရောဂါ (Peripheral artery disease) ကဲ့သို့သော ခြေထောက် နာကျင်ရသည့် အခြား ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းများကို ကင်းစင်အောင် ပယ်ဖျက်မည်ဖြစ်သည်။ အစွန်အဖျား သွေးလွှတ်ကြောရောဂါသည် သွေးလွှတ်ကြောများ ပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

PAES ကို ရောဂါအဖြေရှာရန်အတွက် အခြား အခြေအနေများကို ဖယ်ရှားရန်နှင့် ရောဂါအဖြေကို အတည်ပြုနိုင်ရန် စစ်ဆေးမှု အများအပြားကို အသုံးပြုသည် –

• ခြေကျင်းဝတ်-လက်မောင်း ဖိအားအချိုး စစ်ဆေးခြင်း (Ankle-Brachial Index – ABI): ဤသည်မှာ PAES ကို ရောဂါအဖြေရှာရန် အသုံးပြုသည့် ပထမဆုံး စစ်ဆေးမှု ဖြစ်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်စဉ်အတွင်း လေ့ကျင့်ခန်းလုပ် စက်ပေါ်တွင် မလမ်းလျှောက်မီနှင့် လမ်းလျှောက်ပြီးနောက် သင်၏ လက်မောင်းနှင့် ခြေထောက် နှစ်ဖက်စလုံးရှိ သွေးဖိအား တိုင်းတာမှုများကို ရယူသည်။ ထို့နောက် ABI ကို သတ်မှတ်ရန် ခြေကျင်းဝတ် သွေးဖိအားကို လက်မောင်း သွေးဖိအားဖြင့် စားသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် သင်၏ ခြေထောက်ရှိ သွေးဖိအားသည် လက်မောင်းရှိ သွေးဖိအားထက် ပိုမို မြင့်မားရမည် ဖြစ်သော်လည်း သင့်တွင် PAES ရှိပါက လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ဆောင်စဉ် ခြေကျင်းဝတ် သွေးဖိအား လျော့ကျသွားနိုင်သည်။
• ခြေသလုံး အာထရာဆောင်း ရိုက်ခြင်း (Duplex ultrasound of the calf): ဤစစ်ဆေးမှုသည် ခြေထောက် သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်း သွေးစီးဆင်းသည့် အရှိန်ကို တိုင်းတာရန် ကြိမ်နှုန်းမြင့် အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြုသည်။ အာထရာဆောင်းကို လေ့ကျင့်ခန်း မလုပ်မီ သို့မဟုတ် လုပ်ပြီးနောက် သို့မဟုတ် ခြေသလုံးကြွက်သားကို လှုပ်ရှားစေရန် ခြေဖဝါးကို အပေါ်အောက် ကွေးဆန့်နေစဉ် ပြုလုပ်နိုင်သည်။
• သံလိုက်ဓာတ်မှန်ဖြင့် သွေးကြောကြည့်ခြင်း (Magnetic Resonance Angiography – MRA): သွေးလွှတ်ကြောကို ညှစ်ထားသည့် ခြေသလုံးကြွက်သားကို ပြသပေးသည်။ ဒူးခေါင်းအောက်ပိုင်း သွေးလွှတ်ကြော မည်မျှ ပိတ်ဆို့နေသည်ကိုလည်း ပြသနိုင်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်စဉ်အတွင်း သင်၏ ခြေဖဝါးကို ကွေးထားရန် သို့မဟုတ် ပျဉ်းချပ်တစ်ခုပေါ်သို့ ဖိထားရန် တောင်းဆိုခံရနိုင်သည်။ ဤသည်မှာ သင့် ခြေထောက်အောက်ပိုင်းသို့ သွေးစီးဆင်းမှု မည်မျှ ရှိသည်ကို ဆရာဝန်မှ ဆုံးဖြတ်နိုင်စေရန် ကူညီပေးသည်။
• ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်ဖြင့် သွေးကြောကြည့်ခြင်း (Computed Tomography (CT) angiography): မည်သည့် ခြေထောက်ကြွက်သားက သွေးလွှတ်ကြောကို ပိတ်ဆို့စေသည်ကို ပြသပေးသည်။ ဤစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်စဉ်အတွင်း MRA ကဲ့သို့ပင် သင်၏ ခြေဖဝါး တည်နေရာကို ပြောင်းလဲရန် တောင်းဆိုခံရနိုင်သည်။
• ပိုက်ပျော့ထည့်၍ သွေးကြောကြည့်ခြင်း (Catheter-based angiography): သင့် ခြေထောက်အောက်ပိုင်းသို့ သွေးဝင်ထွက် စီးဆင်းပုံကို တိုက်ရိုက် ပြသပေးသည်။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ မရှိသလောက် နည်းပါးသော အခြား ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ရောဂါအဖြေ မရေမရာ ဖြစ်နေဆဲ အခြေအနေမျိုးတွင် ဤစစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်သည်။

ကုသခြင်း (Treatment)

ပုံမှန်မဟုတ်သော ခြေသလုံးကြွက်သားသည် သွေးလွှတ်ကြောကို ဖိမိပြီး သင့်နေ့စဉ်ဘဝ သို့မဟုတ် အားကစား လှုပ်ရှားမှုများကို သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိသော လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်စေသည့်အခါ ခွဲစိတ်ကုသမှုကို အကြံပြုလေ့ရှိသည်။ မေ့ဆေးပေး၍ ပြုလုပ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ၁ နာရီခန့် ကြာမြင့်သော ခွဲစိတ်မှုအတွင်း ခွဲစိတ်ဆရာဝန်သည် ပုံမှန်မဟုတ်သော ခြေသလုံးကြွက်သားကို ဖြေလျှော့ပေးရန်နှင့် သွေးလွှတ်ကြောအတွက် နေရာပိုမို ရရှိစေရန် ဒူးအောက်ခြေသလုံး အတွင်းဘက် သို့မဟုတ် ဒူးအနောက်ဘက်တွင် ခွဲကြောင်းရာ ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ နောင်တွင် ခြေသလုံးကြွက်သားက သွေးလွှတ်ကြောကို ဖိမိခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ပုံမှန်အားဖြင့် ဆေးရုံတွင် ၁ ရက် တက်ရောက်ရန် လိုအပ်သည်။

PAES ရောဂါ နာတာရှည် ကြာမြင့်နေသော အခြေအနေများတွင် ကြာရှည်စွာ ဖိမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် သွေးလွှတ်ကြော ကျဉ်းမြောင်းမှုကို ကုသရန် သွေးလွှတ်ကြော အစားထိုး ခွဲစိတ်မှု (Artery bypass surgery) ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ကြွက်သား လုပ်ဆောင်ချက် မမှန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော PAES အမျိုးအစား (Functional PAES) အတွက် ဘော့တူလင်းနမ် တောက်ဆင် အေ (Botulinum toxin A) ထိုးဆေးများသည် ခွဲစိတ်မှုမဟုတ်သော တစ်ခုတည်းသော ကုသမှု ဖြစ်သည်။ သင့်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်သူသည် ဖိအားပေးနေသော ကြွက်သားအတွင်းသို့ Botox သို့မဟုတ် Dysport ထိုးသွင်းရန် CT သို့မဟုတ် အာထရာဆောင်း လမ်းညွှန်မှုကို အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကြွက်သားကို ရေရှည် သေးငယ်သွားစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ခေတ္တခဏ လှုပ်ရှားမှုမရှိအောင် မထုံမဏာ ပြုလုပ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။

သို့သော် ဤသက်ရောက်မှုသည် ခဏတာမျှသာ ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ၃ လမှ ၆ လအထိသာ ခံလေ့ရှိသည်။ အကယ်၍ ကြွက်သား သေးငယ်မသွားပါက ရောဂါလက္ခဏာများ ပြန်လည် ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဤကုသမှု၏ အောင်မြင်မှုနှုန်းသည် ၁ နှစ်အကြာတွင် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။

Doctors who treat this condition