ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း

ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း ရောဂါ

အကြောင်း သိကောင်းစရာ

ယခင်က မန်နိုရေးဂျီးယား (menorrhagia) ဟု လူသိများသော ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းသည် အမျိုးသမီးများတွင် အတွေ့ရများသော ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ရာသီသွေးများသော ဖြစ်စဉ်တိုင်းကို ယင်းရောဂါအဖြစ် သတ်မှတ်သည်တော့ မဟုတ်ပါ။ ရာသီသွေးဆင်းသည့် ရက်သတ္တပတ်ထက် ပိုကြာမြင့်ပါက သို့မဟုတ် ပုံမှန် မီးယပ်ရာသီစက်ဝန်းထက် သွေးထွက်လွန်ပါက သွေးအလွန်အမင်း ဆင်းသည်ဟု ယူဆသည်။ ယင်းတွင် နာရီပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက် တစ်နာရီလျှင် အမျိုးသမီးသုံး ပစ္စည်းတစ်ခု မက လဲလှယ်ရခြင်း သို့မဟုတ် ဒင်္ဂါးပြားအရွယ်အစား သို့မဟုတ် ထို့ထက်ကြီးသော သွေးခဲကြီးများ ဆင်းခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

ထို့အပြင် အချို့သော အမျိုးသမီးများသည် ရာသီစက်ဝန်း နှစ်ခုကြားတွင် သွေးဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် မျှော်လင့်ထားသည့် အချိန်ထက် စော၍/နောက်ကျ၍ သွေးဆင်းခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိပြီး ယင်းကို ပုံမှန်မဟုတ်သော သားအိမ်သွေးဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော မီးယပ်ရာသီသွေးဆင်းခြင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းသည် ပြင်းထန်သော သွေးစီးဆင်းမှုနှင့် ဗိုက်ရစ်နာခြင်းတို့ကြောင့် နေ့စဉ် လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုများကို သိသိသာသာ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ အဆိုပါ လက္ခဏာများကြောင့် သင့်ရာသီလာမည့် အချိန်ကို စိုးရိမ်ကြောက်လန့်နေရပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အရေးကြီးပါသည်။ သက်သာပျောက်ကင်းစေနိုင်သော ကုသမှု နည်းလမ်းများစွာ ရှိပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း၏ လက္ခဏာများမှာ –

  • ရာသီလာသည့် ရက်သတ္တပတ်ထက် ပိုမို ကြာမြင့်ခြင်း
  • သွေးခဲကြီးများ ဆင်းခြင်း။ သွေး၏ အရောင်သည် သံချေးရောင်၊ ပန်းရောင်၊ အညိုရောင် သို့မဟုတ် အနီရောင်အဖြစ် တွေ့ရနိုင်သည်
  • နာရီပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက် တစ်နာရီလျှင် ဂွမ်းဖတ် (tampon) သို့မဟုတ် အမျိုးသမီးသုံး ဖက် လဲလှယ်ရခြင်း
  • ရာသီသွေးစီးဆင်းမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် အမျိုးသမီးသုံး ဖက် နှစ်ခု ထပ်၍ သုံးစွဲရခြင်း
  • သွေးအားနည်းရောဂါ လက္ခဏာများ ဖြစ်သည့် မောပန်းလွယ်ခြင်း၊ နွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်းတို့ ခံစားရခြင်း
  • ညဉ့်နက်ပိုင်းတွင် ဂွမ်းဖတ် သို့မဟုတ် အမျိုးသမီးသုံး ဖက် လဲလှယ်ရန် နိုးထရခြင်း
  • ပုံမှန် မီးယပ်ရာသီစက်ဝန်းတွင် ပုံမှန် ဆင်းလေ့ရှိသည့် သွေးပမာဏထက် ပိုမို လွန်ကဲစွာ ဆင်းခြင်း
  • ပိုင်ကာ (pica) စွဲလမ်းမှုလက္ခဏာများ ဖြစ်သည့် အသားအရောင် ဖျော့တော့ခြင်း၊ ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းနှင့် စာရွက်၊ ဆံပင် သို့မဟုတ် မြေကြီး ကဲ့သို့သော အစားအစာ မဟုတ်သည့် အရာများကို စားချင်စိတ်ဖြစ်ခြင်း

နာရီပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက် တစ်နာရီလျှင် အမျိုးသမီးသုံး ဖက် သို့မဟုတ် ဂွမ်းဖတ် တစ်ခုထက်မက ရွှဲစိုသည်အထိ မိန်းမကိုယ်မှ သွေးအလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း၊ ရာသီစက်ဝန်း နှစ်ခုကြား သွေးဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော မိန်းမကိုယ် သွေးဆင်းခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့ရပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူထံ ချက်ချင်း ပြသသင့်သည်။ သွေးဆုံးပြီးနောက် မိန်းမကိုယ်မှ သွေးဆင်းပါက အရေးပေါ် ဆေးဝါးကုသမှု လိုအပ်သည်။ အဆိုပါ လက္ခဏာများသည် စစ်ဆေးအကဲဖြတ်မှုနှင့် သင့်လျော်သော ဆေးဝါးကုသမှု လိုအပ်သည့် နောက်ကွယ်မှ ကျန်းမာရေး ပြဿနာများကို ညွှန်ပြနေနိုင်သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

အချို့သော ဖြစ်စဉ်များတွင် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းရသည့် တိကျသော အကြောင်းအရင်းကို မသိရှိရသေးပါ။ သို့သော် အောက်ပါ အခြေအနေများသည် ယင်းပြဿနာကို ဖြစ်စေနိုင်သည် –

  • ဟော်မုန်း မညီမျှခြင်း – ပုံမှန် မီးယပ်ရာသီစက်ဝန်းတွင် အီစထရိုဂျင်နှင့် ပရိုဂျက်စထရုန်း ဟော်မုန်းတို့သည် ရာသီလာစဉ် ကွာကျလေ့ရှိသော သားအိမ်အတွင်းနံရံ ပျစ်ခဲမှုကို ထိန်းညှိပေးသည်။ သို့သော် ဟော်မုန်း မညီမျှမှုဖြစ်ပါက သားအိမ်အတွင်းနံရံသည် အလွန်အမင်း ထူထဲလာပြီး ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် မမျှော်လင့်ဘဲ ရာသီစက်ဝန်းကြား သွေးဆင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ အဝလွန်ခြင်း၊ အင်ဆူလင် တုံ့ပြန်မှု အားနည်းခြင်း၊ သိုင်းရွိုက် ပြဿနာများနှင့် သားဥအိမ် ရေအိတ်တည်ခြင်း လက္ခဏာစု (PCOS) တို့အပါအဝင် အခြေအနေများစွာသည် ဟော်မုန်းညီမျှမှုကို အနှောင့်အယှက် ပေးနိုင်သည်။
  • သားဥအိမ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ပြဿနာများ – ဟော်မုန်း မညီမျှခြင်းသည် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရာသီစက်ဝန်းကြား မမျှော်လင့်ဘဲ သွေးဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ မီးယပ်ရာသီစက်ဝန်းတွင် ပုံမှန် ထုတ်လုပ်ပေးရမည့် ပရိုဂျက်စထရုန်း ဟော်မုန်းကို ခန္ဓာကိုယ်မှ မထုတ်လုပ်နိုင်သည့်အခါ ယင်းသို့ ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် မီးယပ်စက်ဝန်းအတွင်း သားဥအိမ်မှ သားဥမကြွေသည့် အခြေအနေကြောင့် ဖြစ်သည်။
  • သားအိမ် အကျိတ်များ (Uterine fibroids) – သားအိမ် အကျိတ်များကြောင့် ရာသီလာစဉ် သွေးဆင်းချိန် ကြာမြင့်ခြင်း သို့မဟုတ် ပိုမို ပြင်းထန်စွာ သွေးဆင်းခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အဆိုပါ အကျိတ်များသည် သားသမီး ရရှိနိုင်သော အရွယ် အမျိုးသမီးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည် အန္တရာယ်မရှိသော (ကင်ဆာမဟုတ်သော) အကျိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။
  • အသားပိုများ (Polyps) – ကင်ဆာမဟုတ်သော အဆိုပါ အသားပို ပွားလာမှုများသည် ရာသီစက်ဝန်းကြား သွေးဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး သွေးစစထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးဆုံးပြီးနောက် သွေးဆင်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ သားအိမ်အတွင်းနံရံပေါ်ရှိ အဆိုပါ သေးငယ်သော အသားပိုများသည် ရာသီသွေးဆင်းချိန် ကြာမြင့်ခြင်း သို့မဟုတ် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
  • သားအိမ်ကြွက်သားတွင်း သားအိမ်နံရံဆဲလ်များ ရောက်ရှိခြင်း (Adenomyosis) – အဆိုပါ အခြေအနေသည် ရာသီလာစဉ် ကိုက်ခဲခြင်း၊ သွေးခဲများနှင့်အတူ ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ကြာမြင့်စွာ သွေးဆင်းခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်/ဆီးစပ် နာကျင်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သားအိမ်နံရံနှင့် တူညီသော တစ်ရှူးများသည် သားအိမ်ကြွက်သား နံရံအတွင်းသို့ ထိုးဝင်ကြီးထွားလာသောအခါ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး သားအိမ်ကို ပုံမှန်ထက် ထူထဲကြီးမားလာစေကာ ပုံမှန်ထက် နှစ်ဆ သို့မဟုတ် သုံးဆအထိ ကြီးမားသွားစေနိုင်သည်။
  • သားအိမ်တွင်းထည့် ပဋိသန္ဓေတားပစ္စည်း (IUD) – ပရိုဂျက်စထရုန်း ပါဝင်သော သားအိမ်တွင်းထည့် ပစ္စည်းများသည် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို သက်သာစေနိုင်သည်။ ဟော်မုန်းမပါသော သားအိမ်တွင်းထည့် ပဋိသန္ဓေတားပစ္စည်းကို အသုံးပြုခြင်း၏ လူသိများသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတစ်ခုမှာ ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း ဖြစ်သည်။
  • ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် ပြဿနာများ – ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သွေးအလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းသည် သားအိမ်ဝကို ဖုံးအုပ်နေသည့် အချင်းရှေ့ဖုံးခြင်း ကဲ့သို့သော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် နေရာတွင် အချင်းတည်ရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အချို့သော ဖြစ်စဉ်များတွင် ရာသီလာချိန် အလွန်နောက်ကျပြီး သွေးအလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းသည် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း၏ လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်သည်။
  • ကင်ဆာရောဂါ – ပုံမှန်မဟုတ်သော သားအိမ်ခေါင်း အသားစ စစ်ဆေးမှု (Pap tests) ရာဇဝင်ရှိသည့် အမျိုးသမီးများတွင် သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။ မမျှော်လင့်ဘဲ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာ ရာသီသွေးဆင်းခြင်း၊ ပုံမှန်မဟုတ်သော သားအိမ်သွေးဆင်းခြင်းတို့သည် သားအိမ်ခေါင်း သို့မဟုတ် သားအိမ်ကင်ဆာ၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်သည်။ အဆိုပါ အကျိတ်များသည် သွေးမဆုံးမီ သို့မဟုတ် သွေးဆုံးပြီးနောက် အချိန်များတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
  • မျိုးရိုးထဲတွင် သွေးမတိတ်သည့် ရောဂါရာဇဝင် ရှိခြင်း – သွေးခဲစနစ်ကို မမှန်ကန်စေသော ဗွန်ဝေလီဘရန် ရောဂါ (von Willebrand’s disease) ကဲ့သို့သော အခြေအနေများသည် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
  • ဆေးဝါးများ – ဝါဖာရင်၊ အီနော့ခ်ဆာပါရင်၊ အာပစ်ဆာဘန် နှင့် ရီဗာရောက်ဆာဘန် ကဲ့သို့သော သွေးခဲမှု တားဆီးသည့် ဆေးဝါးများသည် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ရာသီသွေးဆင်းမှုကို လျှော့ချပေးလေ့ရှိသော အီစထရိုဂျင်နှင့် ပရိုဂျက်စထရုန်း ပါဝင်သည့် ကိုယ်ဝန်တားဆေးများ ကဲ့သို့သော ဟော်မုန်းဆေးဝါးများသည်လည်း အခါအားလျော်စွာ ရာသီစက်ဝန်းကြား မမျှော်လင့်ဘဲ သွေးဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
  • အခြားသော ဆေးဝါးဆိုင်ရာ ပြဿနာများ – အသည်း၊ ကျောက်ကပ်နှင့် သိုင်းရွိုက် ရောဂါများသည် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သော အမျိုးမျိုးသော ဆေးဝါးဆိုင်ရာ အခြေအနေများတွင် ပါဝင်သည်။

ဖြစ်နိင်ချေရှိသော အကြောင်းအရင်းများ

သားဥကြွေခြင်းသည် ပုံမှန် မီးယပ်ရာသီစက်ဝန်းကို ထိန်းသိမ်းရန် အရေးကြီးသော ပရိုဂျက်စထရုန်း ဟော်မုန်းကို ခန္ဓာကိုယ်မှ ထုတ်လုပ်ပေးရန် လှုံ့ဆော်ပေးသည်။ သားဥမကြွေခြင်းကြောင့် ပရိုဂျက်စထရုန်း ဟော်မုန်း မလုံလောက်ပါက ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရာသီစက်ဝန်းကြား မမျှော်လင့်ဘဲ သွေးဆင်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

အချက်အလက် အများအပြားသည် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း ဖြစ်နိုင်ချေကို ပိုမို မြင့်မားစေနိုင်သည်၊ ဥပမာအားဖြင့် –

  • အသက်အရွယ် – ဇာတာစတင်လာချိန်တွင် အထူးသဖြင့် ပထမဆုံး ရာသီလာပြီးနောက် ပထမတစ်နှစ်အတွင်း လစဉ်စက်ဝန်း၌ သားဥမကြွေသည့်အခါ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည့် ပုံမှန်မဟုတ်သော သို့မဟုတ် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းသည် ဆယ်ကျော်သက်များတွင် အဖြစ်များသည်။
  • ဆေးဝါးဆိုင်ရာ အခြေအနေများ – သားအိမ်ကင်ဆာ၊ သွေးမတိတ်သည့် ရောဂါများ၊ ဆေးဝါး ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ၊ အသည်း သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ် ရောဂါများ အပါအဝင် အခြားသော အချက်အလက် အမျိုးမျိုးသည် ရာသီသွေး သိသိသာသာ ဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ မျိုးပွားနိုင်သော အရွယ်ရှိ အသက်ကြီးပိုင်း အမျိုးသမီးများတွင် သားအိမ် အကျိတ်များ၊ အသားပိုများနှင့် သားအိမ်ကြွက်သားတွင်း သားအိမ်နံရံဆဲလ်များ ရောက်ရှိခြင်း ကဲ့သို့သော သားအိမ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများသည် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေလေ့ရှိသည်။

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ရောဂါအမည်တပ် အတည်ပြုရာတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် ပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်း၊ ဆီးစပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း၊ လူနာ၏ ဆေးဝါးကုသမှု ရာဇဝင်နှင့် မီးယပ်ရာသီစက်ဝန်းများအကြောင်း မေးမြန်းခြင်းတို့ ပါဝင်ပြီး သွေးဆင်းသည့် ပုံစံ၊ သွေးဆင်းပမာဏ ပြင်းအားနှင့် အမျိုးသမီးသုံး ပစ္စည်းများ သုံးစွဲမှု အခြေအနေတို့ကို စောင့်ကြည့်နိုင်ရန် မှတ်တမ်းစာအုပ် ထိန်းသိမ်းထားရှိဖို့ အကြံပြုနိုင်သည်။

ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော သားအိမ်သွေးဆင်းခြင်းကို ရောဂါအမည်တပ် အတည်ပြုရာတွင် မီးယပ်ရာသီဆိုင်ရာ ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အခြေအနေများ၊ ဆေးဝါးဆိုင်ရာ အခြေအနေများ သို့မဟုတ် ဆေးဝါးများနှင့် သက်ဆိုင်သော အချက်အလက်များ အပါအဝင် ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော အခြား အကြောင်းအရင်းများကို ဖယ်ထုတ်ပြီးမှသာ ပုံမှန်အားဖြင့် အတည်ပြုလေ့ရှိသည်။

အသက်အရွယ်နှင့် လက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ လိုအပ်နိုင်သော စစ်ဆေးမှုများမှာ-

  • သွေးစစ်ဆေးမှုများ – သွေးခဲစနစ် ပြဿနာများ သို့မဟုတ် သိုင်းရွိုက် ပြဿနာများ ကဲ့သို့သော ရောဂါများအတွက် စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်။ သွေးစစ်ဆေးမှုတွင် သံဓာတ်ချို့တဲ့ သွေးအားနည်းရောဂါ စစ်ဆေးခြင်းလည်း ပါဝင်နိုင်သည်။
  • သားအိမ်ခေါင်း အသားစ စစ်ဆေးခြင်း (Pap test) – အသက်နှင့် ထို့ထက်ကြီးသော အမျိုးသမီးများအတွက် ဆဲလ်များတွင် ဟျူးမန်း ပါပီလိုမာ ဗိုင်းရပ်စ် (HPV) ရှိမရှိ စစ်ဆေးသည်။ အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုသည် သားအိမ်ခေါင်းမှ ဆဲလ်များကို ရယူကာ ရောင်ရမ်းမှု အရိပ်အယောင်များ သို့မဟုတ် ကင်ဆာအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားနိုင်သည့် ကင်ဆာမဖြစ်မီ ပြောင်းလဲမှုများကို ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။
  • သားအိမ်အတွင်းနံရံ အသားစယူ စစ်ဆေးခြင်း (Endometrial biopsy) – အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုသည် သားအိမ်ကင်ဆာ သို့မဟုတ် ကင်ဆာမဖြစ်မီ ပွားလာသော အသားပိုများ၏ လက္ခဏာများကို ရှာဖွေစစ်ဆေးသည်။ ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှုအတွက် သားအိမ်အတွင်းပိုင်းမှ တစ်ရှူးနမူနာကို ရယူစစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။
  • ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ – ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ရန် သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) နှင့် အာထရာဆောင်း (ultrasound) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးဆိုင်ရာ ပုံရိပ်ဖော် နည်းပညာများကို အသုံးပြုသည်။ အာထရာဆောင်းသည် အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ သားအိမ်၊ သားဥအိမ်နှင့် ဆီးစပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပုံရိပ်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။

အာထရာဆောင်း စစ်ဆေးမှုရလဒ်သည် ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော ပုံမှန်မဟုတ်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို လုံလောက်စွာ မပေးနိုင်သည့်အခါ သားအိမ်အတွင်းပိုင်းကို စစ်ဆေးရန် MRI ကို အသုံးပြုသည်။ MRI သည် သားအိမ်အတွင်းရှိ တည်ဆောက်ပုံများကို အကဲဖြတ်ရာတွင် အထူးသဖြင့် အသုံးဝင်သည်။

အရင်းခံ ရလဒ်များအပေါ် မူတည်၍ ထပ်မံလိုအပ်နိုင်သော စစ်ဆေးမှုများမှာ –

  • ဆားရည်သွင်း အာထရာဆောင်း စစ်ဆေးခြင်း (Sonohysterography) – သားအိမ်အတွင်းနံရံ ပြဿနာများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်သည်။ ပုံမှန် အာထရာဆောင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက သားအိမ်ခေါင်းအတွင်းပိုင်း ပုံမှန်မဟုတ်မှုများကို ရှာဖွေရာတွင် ပိုမို တိကျပြီး အာရုံခံနိုင်စွမ်း ထက်မြက်သည်။ အဆိုပါ လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူက သားအိမ်အတွင်းပိုင်းကို မြင်တွေ့နိုင်စေရန် သားအိမ်အတွင်းသို့ ဆားရည် ထည့်သွင်းပေးသည်။ ဆားရည်ကို မိန်းမကိုယ်နှင့် သားအိမ်ခေါင်းမှတစ်ဆင့် ပိုက်ဖြင့် သားအိမ်အတွင်းသို့ ထိုးသွင်းပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
  • သားအိမ်အတွင်းကြည့် စစ်ဆေးခြင်း (Hysteroscopy) – သားအိမ်အတွင်း အသားပိုများ၊ အကျိတ်များ သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော တစ်ရှူးများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် သားအိမ်အတွင်းကြည့် စစ်ဆေးခြင်းကို ပြုလုပ်သည်။ မီးလင်းနေသော သေးငယ်သည့် ကိရိယာတစ်ခုကို မိန်းမကိုယ်နှင့် သားအိမ်ခေါင်းမှတစ်ဆင့် သားအိမ်အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းကာ မိန်းမကိုယ်၊ သားအိမ်ခေါင်းနှင့် သားအိမ်တို့ကို မျက်စိဖြင့် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးသည်။ သွေးဆင်းရသည့် အကြောင်းအရင်းအဖြစ် ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော ပွားလာသည့် အသားပိုများကို တွေ့ရှိပါက အဆိုပါ စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်နေစဉ်မှာပင် ဖယ်ရှားနိုင်သည်။

ကုသခြင်း

(Treatment)

ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ကုသသည့် နည်းလမ်းသည် အရင်းခံ အကြောင်းအရင်း၊ ပြင်းထန်မှု၊ တစ်ဦးချင်းစီ၏ ယေဘုယျ ကျန်းမာရေး အခြေအနေ၊ အသက်အရွယ်နှင့် ဆေးဝါးကုသမှု ရာဇဝင် အပါအဝင် အချက်အလက် အမျိုးမျိုးအပေါ် မူတည်သည်။ ထို့အပြင် သီးသန့် ဆေးဝါးများအပေါ် တုံ့ပြန်မှုနှင့် တစ်ဦးချင်းစီ၏ နှစ်သက်ပုံများအပေါ်တွင်ပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လူနာ၏ ရွေးချယ်မှုအပေါ် မူတည်၍ ရာသီလာခြင်းကို လုံးဝ ရပ်တန့်သွားစေရန် သို့မဟုတ် သွေးဆင်းမှု လျှော့ချရန် ဦးတည်၍ ကုသနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရန် အစီအစဉ်များနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ကုသမှု ဆုံးဖြတ်ချက်များအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။

ကုသမှု နည်းလမ်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

  • ဆေးဝါးများ (Medications): သွေးအလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကြောင့် သွေးအားနည်းရောဂါ ခံစားရသူများအတွက် သံဓာတ်ဖြည့်စွက်စာများကို ညွှန်ကြားနိုင်သည်။ ထို့အပြင် သွေးအားနည်းရောဂါ မဖြစ်သေးဘျး သံဓာတ် ပမာဏ နည်းပါးနေသည့် ဖြစ်စဉ်များတွင်ပင် သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်လာသည်အထိ စောင့်ဆိုင်းမနေဘဲ သံဓာတ်ဖြည့်စွက်စာများ စတင်သောက်သုံးရန် အကြံပြုနိုင်သည်။ ဟော်မုန်းဆေးဝါးများကြောင့် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း ဖြစ်ပါက ဆေးဝါးကို ရပ်တန့်ရန် သို့မဟုတ် အခြား ဆေးဝါးတစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ကုသရန် ညွှန်ကြားနိုင်သော ဆေးဝါးများမှာ –

  • စတီရွိုက် မဟုတ်သော ရောင်ရမ်းမှု သက်သာဆေးများ (NSAIDs) – အဆိုပါ ဆေးဝါးများသည် ရာသီလာစဉ် ကိုက်ခဲခြင်းကို သက်သာစေပြီး သွေးဆင်းမှုကို လျှော့ချပေးရာတွင် ထိရောက်မှု ရှိသည်။ NSAIDs ဆေးဝါးများတွင် အိုင်ဗျူပရိုဖင် (ibuprofen) သို့မဟုတ် နာပရောက်ဆင် ဆိုဒီယမ် (naproxen sodium) တို့ ပါဝင်သည်။
  • ထရန်နက်ဇမစ် အက်ဆစ် (Tranexamic acid) – ထရန်နက်ဇမစ် အက်ဆစ် ကဲ့သို့သော သွေးခဲပျက်စီးမှု တားဆီးဆေးများသည် သွေးခဲများ ပျက်စီးမှုကို ဟန့်တားပေးခြင်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ပြီး လွန်ကဲစွာ သွေးဆင်းခြင်းကို တားဆီးပေးသည်။ သွေးစတင် ဆင်းချိန်မှသာ အဆိုပါ ဆေးကို သောက်သုံးရန် လိုအပ်သည်။
  • ဟော်မုန်း ပါဝင်သော သားအိမ်တွင်းထည့် ပစ္စည်း (Hormonal IUD) – ယင်းသည် သားအိမ်အတွင်းနံရံကို ပါးလွှာစေပြီး မအီမသာဖြစ်ခြင်းနှင့် လစဉ် သွေးစီးဆင်းမှုကို လျှော့ချပေးသည်။ သားအိမ်တွင်းထည့် ပစ္စည်းများမှ ထုတ်လွှတ်သော လီဗိုနိုဂျက်စထရယ် (Levonorgestrel) သည် ပရိုဂျက်စထရုန်း ဟော်မုန်း ပုံစံတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
  • သောက်ဆေး ကိုယ်ဝန်တားဆေးများ – အဆိုပါ ဆေးများသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော မီးယပ်ရာသီစက်ဝန်းများကို ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်ပြီး ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ကြာမြင့်စွာ သွေးဆင်းခြင်းတို့ကို သက်သာစေနိုင်သည်။
  • သောက်ဆေး ပရိုဂျက်စထရုန်း – သဘာဝအတိုင်း ရရှိသော သို့မဟုတ် ပရိုဂျက်စတင် ဟုခေါ်သော စင်းလုံးချော ဖန်တီးထားသည့် ပရိုဂျက်စထရုန်း ဟော်မုန်းသည် ဟော်မုန်း မညီမျှမှုများကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်ပြီး ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို သက်သာစေနိုင်သည်။
  • အခြား ဆေးဝါးများ – ဂိုနက်ဒိုထရိုပင်-ရီလီးစင်း ဟော်မုန်း (GnRH) အက်ဂိုနစ်များသည် သားဥကြွေခြင်းကို တားဆီးပေးခြင်းဖြင့် သွေးဆင်းမှုကို ယာယီ ရပ်တန့်စေခြင်း သို့မဟုတ် လျှော့ချပေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အီလာဂိုလစ်ဇ် (elagolix) ကဲ့သို့သော GnRH အန်တာဂိုနစ်များသည် သားအိမ် အကျိတ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် ထိရောက်မှု ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဒက်စမိုပရက်ဆင် နှာခေါင်းဖြန်းဆေးသည် သွေးခဲမှုကို အထောက်အကူပြုခြင်းဖြင့် ဗွန်ဝေလီဘရန် ရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော သွေးဆင်းမှုကို တားဆီးပေးနိုင်သည်။
  • ခွဲစိတ်ကုသမှု လုပ်ငန်းစဉ်များ (Procedures): ဆေးဝါးများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ပထမဦးစားပေး ကုသမှု နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး ထို့နောက်မှ သေးငယ်သော ခွဲစိတ်မှုများနှင့် ခွဲစိတ်ကုသမှုများကို ဆက်လက် ပြုလုပ်သည်။ ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်းကို ဖြေရှင်းရန် ရည်ရွယ်သည့် ခွဲစိတ်ကုသမှု အများအပြားကို ပြင်ပလူနာ အခြေအနေဖြင့် မကြာခဏ ဆောင်ရွက်လေ့ရှိရာ လူနာများအနေဖြင့် ယင်းနေ့မှာပင် အိမ်သို့ ပြန်နိုင်ကြသည်။ ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း အကျိတ်ခွဲစိတ်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် သားအိမ် ထုတ်ပစ်ခြင်း ကဲ့သို့သော အချို့သော ခွဲစိတ်မှုများသည် ဆေးရုံတွင် ခဏတာ တက်ရောက်ရန် လိုအပ်နိုင်သော်လည်း ခွဲစိတ်မှု အများအပြားကို မေ့ဆေးပေး၍ ဆောင်ရွက်ကြသည်။

ခွဲစိတ်ကုသမှု နည်းလမ်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

  • သားအိမ်ခေါင်း ချဲ့၍ သားအိမ်ခြစ်ခြင်း (D&C) – အသားပိုများ၊ အကျိတ်များ သို့မဟုတ် သားအိမ်ကင်ဆာ ကဲ့သို့သော ပုံမှန်မဟုတ်သော သားအိမ်သွေးဆင်းခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းကို ရှာဖွေရန် ယင်းကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျဖူးပါက သားအိမ်အတွင်းကို လုံးဝ သန့်စင်စေရန် D&C ပြုလုပ်ဖို့ လိုအပ်နိုင်သည်။ အဆိုပါ လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူသည် သားအိမ်ခေါင်းကို မဖွင့်မီ မချဲ့မီ ပြုလုပ်ပြီး သားအိမ်အတွင်းနံရံမှ တစ်ရှူးများကို ခြစ်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် စုပ်ထုတ်ခြင်း ပြုလုပ်သည်။ သားအိမ်အတွင်း သွေးဆင်းသည့် အကြောင်းအရင်းကို ရှာဖွေနိုင်ရန် သားအိမ်အတွင်းကြည့် စစ်ဆေးခြင်းကို D&C နှင့် တွဲဖက် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
  • သားအိမ်အတွင်းကြည့် ခွဲစိတ်ကုသခြင်း – ယင်းကို ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းခြင်း၏ ရောဂါအမည်တပ် အတည်ပြုခြင်းနှင့် ကုသခြင်း အရပ်ရပ်အတွက် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ သားအိမ်အတွင်းကြည့် ခွဲစိတ်မှုတွင် သေးငယ်၍ မီးလင်းနေသော ပိုက်တစ်ခုကို မိန်းမကိုယ်အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းကာ သားအိမ်ခေါင်းအတွင်းပိုင်းကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးပေးသည်။ သားအိမ်အတွင်းကြည့် ကိရိယာသည် သွေးဆင်းစေရန် အထောက်အကူပြုနေသော မည်သည့် ပွားလာသည့် အသားပိုများကိုမဆို ဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် တိကျသော ခွဲစိတ်ကိရိယာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
  • သားအိမ် သွေးကြော ပိတ်ဆို့ခြင်း (Uterine artery embolization) – အဆိုပါ လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ပေါင်ခြံရှိ ပင်မသွေးကြောအတွင်းသို့ ပိုက်ပျော့ (catheter) တစ်ခု ထည့်သွင်းသည်။ အကျိတ်သို့ သွေးထောက်ပံ့မှုကို ရပ်တန့်ရန် သားအိမ် သွေးကြောများထံ လမ်းညွှန်ထားသည့် ပိုက်ပျော့ကို အသုံးပြု၍ သေးငယ်သော စေ့များ သို့မဟုတ် ဂွမ်းဖတ်များကို ထည့်သွင်းသည်။ သားအိမ် သွေးကြော ပိတ်ဆို့ခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သားအိမ် အကျိတ်များထံ သွေးစီးဆင်းမှုကို တားဆီးရန် ဖြစ်သည်။ အကျိတ်များထံ သွေးထောက်ပံ့မှု လျှော့ချခြင်းသည် ယင်းတို့ကို ကျုံ့သွားစေရန် အထောက်အကူပြုသည်။
  • အာထရာဆောင်း သုံး၍ ကုသခြင်း (Focused ultrasound) – မည်သည့် ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာမျှ မလိုသော အဆိုပါ နည်းလမ်းသည် အကျိတ်များကို ဖျက်ဆီးရန်နှင့် သေးငယ်သွားစေရန် အာထရာဆောင်း လှိုင်းများနှင့် ရေဒီယိုကြိမ်နှုန်း စွမ်းအင်တို့ကို အသုံးပြုသည်။
  • အကျိတ် ခွဲစိတ်ထုတ်ခြင်း (Myomectomy) – ယင်းတွင် သားအိမ် အကျိတ်များကို နည်းလမ်း အမျိုးမျိုး အသုံးပြု၍ ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်း ပါဝင်သည်။ သားအိမ်အတွင်းကြည့် နည်းလမ်းတွင် သားအိမ်အတွင်းရှိ အကျိတ်များ သို့မဟုတ် အသားပိုများကို မြင်တွေ့နိုင်ရန်နှင့် ဖယ်ရှားရန် မိန်းမကိုယ်နှင့် သားအိမ်ခေါင်းအတွင်းသို့ သေးငယ်၍ ကွေးညွှတ်နိုင်သော ပိုက်တစ်ခုကို ထည့်သွင်းသည်။ မှန်ပြောင်းသုံး ခွဲစိတ်မှု နည်းလမ်းတွင် ဝမ်းဗိုက်တွင် သေးငယ်သော ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာ အနည်းငယ်ကို ပြုလုပ်သည်။
  • သားအိမ်အတွင်းနံရံ ဖျက်ဆီးကုသခြင်း (Endometrial ablation) – သားအိမ်အတွင်းနံရံ ဖျက်ဆီးကုသပြီးနောက် ရာသီသွေးဆင်းမှုသည် သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားလေ့ရှိသည်။ ကိုယ်ဝန်ရရှိရန် မဖြစ်နိုင်တော့သော်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသေးသဖြင့် အန္တရာယ် ရှိနိုင်သည်။ သွေးမဆုံးမီအချိန်အထိ စိတ်ချရသော သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း ပဋိသန္ဓေတားနည်းများကို အသုံးပြုရန် အကြံပြုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် သားအိမ်အတွင်းနံရံ ဖျက်ဆီးကုသခြင်းတွင် လေဆာ၊ ရေဒီယိုလှိုင်းများ သို့မဟုတ် အပူ ကဲ့သို့သော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ သားအိမ်အတွင်းနံရံကို ဖျက်ဆီးခြင်း ပါဝင်သည်။
  • သားအိမ်အတွင်းနံရံ ဖြတ်တောက်ထုတ်ယူခြင်း (Endometrial resection) – အဆိုပါ လုပ်ငန်းစဉ်ပြီးနောက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရန် အကြံမပြုပါ။ ယင်းသည် ပုံမှနအားဖြင့် သားအိမ်အတွင်းနံရံကို ဖယ်ရှားရန် လျှပ်စစ်ခွဲစိတ်မှု ဝါယာကွင်းကို အသုံးပြုသည်။

သိုင်းရွိုက် ရောဂါ ကဲ့သို့သော အရင်းခံ အခြေအနေတစ်ခုခုကြောင့် ရာသီသွေး အလွန်အမင်း ဆင်းရခြင်း ဖြစ်သည့် အချို့သော ဖြစ်စဉ်များတွင် အရင်းခံ အကြောင်းအရင်းကို ကုသခြင်းဖြင့် ရာသီသွေးစီးဆင်းမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။

Doctors who treat this condition