ဟာရှီမိုတိုသိုင်းရွိုက်လည်ပင်းကြီးရောဂါ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အကျဉ်းချုပ်
သိုင်းရွိုက်ဂလင်းကို ထိခိုက်စေသော ကိုယ်ခံအားစနစ်ရောဂါကို ဟာရှီမိုတိုသိုင်းရွိုက်လည်ပင်းကြီးရောဂါ ဟုခေါ်သည်။ သိုင်းရွိုက်ဂလင်းသည် လည်ပင်းအောက်ခြေ၊လည်စလုပ်အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုဂလင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်လုပ်ငန်းစဉ်အမျိုးမျိုးကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည့် ဟော်မုန်းများကို ဖန်တီးပေးသည်။
ကိုယ်ခံအားစနစ်ရောဂါဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ရှိကျန်းမာသောတစ်ရှူးများကို မိမိကိုယ်ခံအားစနစ်က ပြန်တိုက်ခိုက်နေသည့် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဟာရှီမိုတိုသိုင်းရွိုက်လည်ပင်းကြီးရောဂါ တွင် ကိုယ်ခံအားစနစ်ဆဲလ်များသည် သိုင်းရွိုက်၏ ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်သောဆဲလ်များကို တိုက်ခိုက်ပြီး သေဆုံးစေသည်။ ထိုကဲ့သို့ရောဂါဖြစ်သောလူအများစုတွင် ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်မှု လျော့နည်းစေခြင်း (hypothyroidism) ကို ဖြစ်စေသည်။
သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းများသည် သင့်ခန္ဓာကိုယ်မှ အစားအစာကို စွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သော ဇီဝဖြစ်စဉ်ကို ထိန်းညှိပေးသည်။ သင့်ခန္ဓာကိုယ်တွင် စွမ်းအင်မရှိသောအခါ၊ ခန္ဓာကိုယ်၏လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ချို့ယွင်းပြီး နှေးကွေးလာသည်။
ဟာရှီမိုတိုသိုင်းရွိုက်လည်ပင်းကြီးရောဂါသည် မည်သူမဆိုကို ထိခိုက်နိုင်သော်လည်း၊ အသက်လတ်ပိုင်းအမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုတွေ့ရှိရသည်။ ဤရောဂါအတွက် အဓိကကုသမှုမှာ သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းအစားထိုးကုထုံးဖြစ်သည်။
Hashimoto ရောဂါအတွက် အခြားအမည်များတွင် နာတာရှည် lymphocytic thyroiditis၊ နာတာရှည် autoimmune thyroiditis နှင့် Hashimoto’s thyroiditis တို့ ပါဝင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ဟာရှီမိုတိုရောဂါသည် အချိန်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်းချင်းတိုးတက်လာပြီး အချို့အခြေအနေများတွင် သိသာထင်ရှားသော ရောဂါလက္ခဏာများ မတွေ့ရှိရပါ။ သို့သော် သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်မှု လျော့နည်းလာသည်နှင့်အမျှ အောက်ပါရလဒ်များ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်-
- မောပန်းနွမ်းနယ်ပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း
- အအေးဒဏ်ကို မခံနိုင်ခြင်း
- အရေပြားခြောက်သွေ့ခြင်း
- ဝမ်းချုပ်ခြင်း
- စိတ်ကျရောဂါဖြစ်ခြင်း
- အလွန်အကျွံအိပ်ခြင်း
- မှတ်ဉာဏ် သို့မဟုတ် အာရုံစူးစိုက်မှုပြဿနာများရှိခြင်း
- ကြွက်သားများ အားနည်းခြင်း
- ကြွက်သားများတွင် နာကျင်ခြင်း၊ပင်ပန်းခြင်းနှင့် တောင့်တင်းခြင်း
- အဆစ်များ တောင့်တင်းပြီး နာကျင်ခြင်း
- လက်သည်းများ အလွယ်တကူ ကျိုးပဲ့လွယ်ခြင်း
- ဆံပင်ကျွတ်ခြင်း
- သိုင်းရွိုက်ဂလင်းရောင်ရမ်းခြင်း (လည်ပင်းကြီးခြင်း)
- မျက်နှာရောင်ရမ်းခြင်း
- လျှာကြီးခြင်း
- ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာခြင်း
- သွေးခုန်နှုန်းနှေးကွေးခြင်း
- ရာသီလာချိန်မမှန်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးဆင်းမှုများခြင်း
ဟာရှီမိုတိုရောဂါ၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် ဤအထက်ပါအချက်များသာမကပဲ အလွန်ကွဲပြားနိုင်သည်။ အလားတူလက္ခဏာများကို ဖြစ်စေနိုင်သော အခြားအခြေအနေများစွာရှိသောကြောင့် အချိန်မီ တိကျသောရောဂါရှာဖွေရန် ဆရာဝန်နှင့်ချက်ချင်းတိုင်ပင်ရန် အရေးကြီးပါသည်။
အကြောင်းရင်းများ
ဟာရှီမိုတိုရောဂါသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်မှ သိုင်းရွိုက်ဆဲလ်များကို ပိုးမွှားများ၊ ဗိုင်းရပ်စ်များ သို့မဟုတ် အခြားပြင်ပပစ္စည်းများအဖြစ် မှားယွင်းစွာ မှတ်ယူပြီး တိုက်ခိုက်သည့် ပဋိပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်သည့် ကိုယ်ခံအားရောဂါတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုတွင် ဆဲလ်များကို ပျက်စီးစေပြီး ဖျက်ဆီးပစ်သည့် ရောဂါတိုက်ဖျက်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုခြင်း ပါဝင်သည်။
ဟာရှီမိုတိုရောဂါတွင် ကိုယ်ခံအားစနစ်က သိုင်းရွိုက်ဆဲလ်များကို ပစ်မှတ်ထားသည့် တိကျသောအကြောင်းရင်းကို အပြည့်အဝနားမလည်သေးပါ။ သို့သော် ဤရောဂါစတင်ခြင်းကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည့် အလားအလာရှိသောအချက်များတွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်သည်-
- မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအချက်များ(မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း)
- စိတ်ဖိစီးမှု၊ ရောင်ခြည်ထိတွေ့မှု သို့မဟုတ် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကဲ့သို့သော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာအချက်များ
- မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအချက်များနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာအချက်များ နှစ်မျိုးလုံးရောနှောနေသည့် အချက်များ
ဟာရှီမိုတိုသိုင်းရွိုက်လည်ပင်းကြီးရောဂါပိုမိုဖြစ်ပွားစေလွယ်သောအချက်များ
ဟာရှီမိုတိုရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေမြင့်မားခြင်းသည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ဆက်စပ်နေသည်-
- အသက်အရွယ်။ အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ဟာရှီမိုတိုရောဂါသည် အသက်လတ်ပိုင်းတွင် အများဆုံးဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။
- ကျား၊မ။ ဟာရှီမိုတိုရောဂါသည် အမျိုးသမီးများတွင် သိသိသာသာ ပိုမိုအဖြစ်များသည်။
- မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မိသားစုရာဇဝင်။ သင့်မိသားစုတွင် သိုင်းရွိုက်ရောဂါများ သို့မဟုတ် အခြားကိုယ်ခံအားစနစ်ရောဂါများရှိပါက ဟာရှီမိုတိုရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- အခြားကိုယ်ခံအားစနစ်ရောဂါ။ အရေပြားလေးဖက်နာရောဂါ၊ အမျိုးအစား ၁ ဆီးချိုရောဂါ သို့မဟုတ် သွေးလေးဖက်နာရောဂါကဲ့သို့သော ကိုယ်ခံအားစနစ်ရောဂါတစ်ခုခုရှိပြီးသားဖြစ်ပါက ဟာရှီမိုတိုရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်လာသည်။
- ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သော Hashimoto ရောဂါသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ ပုံမှန်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။
- ရောင်ခြည်ထိတွေ့မှု။ Hashimoto ရောဂါသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ဓါတ်ရောင်ခြည် မြင့်မားစွာထိတွေ့ရသူများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။
- အိုင်အိုဒင်းဆား အလွန်အကျွံစားသုံးခြင်း။ Hashimoto ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေရှိသူများသည် အိုင်အိုဒင်းဆား အလွန်အကျွံစားသုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ဟာရှီမိုတိုရောဂါကြောင့် ဖြစ်ပွားသောရောဂါလက္ခဏာများသည် အခြားရောဂါအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် တိကျသောရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် သင့်ဆရာဝန်သည် သေချာစမ်းသပ်စစ်ဆေးပြီး သင့်ဆေးမှတ်တမ်းများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ကာ သင် ခံစားနေရသောရောဂါလက္ခဏာများကို သိရှိရန်မေးခွန်းများမေးပါမည်။
သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်ချက်ကို စစ်ဆေးခြင်း
သင့်ဆရာဝန်သည် သိုင်းရွိုက်ဂလင်းအားနည်းရောဂါသည် သင့်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အရင်းအမြစ်ဟုတ်မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ရန် အောက်ပါသွေးစစ်ဆေးမှုများကို လုပ်ဆောင်ပါလိမ့်မည်။
- TSH စစ်ဆေးခြင်း။ ပစ်ကျူထရီဂလင်းသည် TSH သို့မဟုတ် သိုင်းရွိုက်လှုံ့ဆော်ဟော်မုန်းကို ဖန်တီးသည်။ ပစ်ကျူထရီဂလင်းသည် သွေးထဲတွင် သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းအဆင့်နိမ့်ကျမှုကို တွေ့ရှိသောအခါ သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်မှုတိုးလာစေရန် TSH ကို သိုင်းရွိုက်သို့ ပေးပို့သည်။ သွေးတွင်း TSH အဆင့်မြင့်မားခြင်းသည် သိုင်းရွိုက်ဂလင်းအားနည်းရောဂါ၏ လက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်သည်။
- T-4 စစ်ဆေးမှုများ။ သိုင်းရွိုက်ဂလင်း (T-4) သည် အဓိကသိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းဖြစ်သည်။ သွေးတွင်း T-4 အဆင့်နိမ့်ခြင်းသည် TSH စစ်ဆေးမှု၏ရလဒ်များကို ထောက်ခံပြီး သိုင်းရွိုက်ကိုယ်တိုင်က ပြဿနာ၏အရင်းအမြစ်ဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုသည်။
ပဋိပစ္စည်းစစ်ဆေးမှုများ
သိုင်းရွိုက်အားနည်းရောဂါသည် အခြားရောဂါအခြေအနေအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သင့်ဆရာဝန်သည် ဟာရှီမိုတိုရောဂါသည် သင့်သိုင်းရွိုက်ဂလင်းအားနည်းရောဂါ၏ အရင်းအမြစ်ဟုတ်မဟုတ် သိရှိရန် ပဋိပစ္စည်းစစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်ပါလိမ့်မည်။
ပဋိပစ္စည်းတစ်ခု၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်မှာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော ဖယ်ရှားပစ်ရမည့် ရောဂါပိုးများကို အခြားကိုယ်ခံအားစနစ်များထံ အသိပေးရန်ဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်ချို့ယွင်းမှုအခြေအနေတစ်ခုရှိပါက ၎င်းတို့၏ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ပရိုတင်းများ သို့မဟုတ် ကျန်းမာသောဆဲလ်များကို တိုက်ခိုက်သည့် မှားယွင်းသောပဋိပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်သည်။
သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်မှုအတွက် အရေးပါသောပရိုတင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် သိုင်းရွိုက်ပါအောက်ဆီဒေ့စ် (TPO) သည် ဟာရှီမိုတိုရောဂါတွင် ကိုယ်ခံအားစနစ်ပဋိပစ္စည်း၏ပစ်မှတ်ဖြစ်သည်။ TPO ပဋိပစ္စည်းများသည် ဟာရှီမိုတိုရောဂါဝေဒနာရှင်များ၏သွေးတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ရှိနေတတ်သည်။ ဟာရှီမိုတိုရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော အခြားပဋိပစ္စည်းများအတွက် ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှုများပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။
ကုသမှု
ဟာရှီမိုတိုရောဂါဝေဒနာရှင်များတွင် သိုင်းရွိုက်ဂလင်းအားနည်းရောဂါအတွက် အဓိကကုသမှုမှာ ဆေးဝါးဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ သင်သည် သိုင်းရွိုက်ဂလင်းအားနည်းရောဂါအပျော့စားရှိပါက၊ သင်သည် ကုထုံးမလိုအပ်ခြင်းမျိုးရှိနိုင်သည်။ သို့သော် သင့်သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းအဆင့်ကို စောင့်ကြည့်ရန် မကြာခဏ TSH စစ်ဆေးမှုကို ခံယူရန် အကြံပြုထားသည်။
T-4 သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းအစားထိုးကုထုံး
Levothyroxine (Levoxyl၊ Synthroid စသည်) သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းသည် ဟာရှီမိုတိုရောဂါကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော သိုင်းရွိုက်ဂလင်းအားနည်းရောဂါကို ကုသရန်အသုံးပြုသော ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာဟော်မုန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့်ထုတ်လုပ်ထားသော ဟော်မုန်းသည် သိုင်းရွိုက်ဂလင်း၏ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပေါ်လာသော T-4 သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းနှင့် အလားတူ လုပ်ဆောင်သည်။
ကုသမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သိုင်းရွိုက်ဂလင်း အားနည်းရောဂါလက္ခဏာများကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန်နှင့် သင့်လျော်သော T-4 ဟော်မုန်းအဆင့်များကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန်ဖြစ်သည်။ ဤကုသမှုကို ဘဝသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။
ဆေးပမာဏကို စောင့်ကြည့်ခြင်း
Levothyroxine ဆေးပမာဏကို သင့်အသက်၊ ကိုယ်အလေးချိန်၊ သိုင်းရွိုက်ထုတ်လုပ်မှုအဆင့်၊ အခြားဆေးဘက်ဆိုင်ရာအခြေအနေများနှင့် အခြားထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့်အချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ သင့်ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်သည်။ ၆ ပတ်မှ ၁၀ ပတ်ခန့်အကြာတွင် သင့်ဆရာဝန်သည် သင့် TSH အဆင့်များကို ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး လိုအပ်ပါက ဆေးပမာဏကို ပြောင်းလဲပေးမည်ဖြစ်သည်။
သင့်လျော်သောဆေးပမာဏကို သတ်မှတ်ပြီးသည်နှင့် တစ်နေ့တစ်ကြိမ် ဆေးဆက်လက်သောက်သုံးရမည်ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ် TSH စစ်ဆေးမှု နောက်ဆက်တွဲပြုလုပ်ရန် သို့မဟုတ် သင့်ဆရာဝန်က သင့်ဆေးပမာဏကို ချိန်ညှိသည့်အခါတိုင်း ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုထားသည်။ levothyroxine သောက်ရန် အကောင်းဆုံးအချိန်မှာ မနက်စာမစားမီ အချိန်ဖြစ်သည်။ သင့်ဆေးဝါးသောက်သုံးမှု သို့မဟုတ် အချိန်ကိုက်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများရှိပါက သင့်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။ ဆေးပမာဏလွတ်သွားပါက ဘာလုပ်ရမည်ကို သင့်ဆရာဝန်နှင့် မေးမြန်းပါ။ သင့်ကျန်းမာရေးအာမခံသည် မတူညီသောအမှတ်တံဆိပ်ဆေးဝါးသို့ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ပါက သင့်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။
