ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် (Overview)
မယ်လနိုးမား (Melanoma) ဆိုသည်မှာ အရေပြားနှင့် မျက်လုံးတို့ကို အရောင်အသွေး ဖြစ်ပေါ်စေသည့် မယ်လနင် (Melanin) ဓာတ်ကို ထုတ်လုပ်ပေးသော ဆဲလ်များတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည့် ကင်ဆာရောဂါ တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ မျက်လုံးတွင်ဖြစ်သော မယ်လနိုးမားကို Ocular melanoma ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မျက်လုံး မယ်လနိုးမားသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အပြင်မှ ကြည့်ရုံဖြင့် မမြင်နိုင်သော မျက်လုံး၏ အတွင်းပိုင်း အစိတ်အပိုင်းများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သောကြောင့် ရောဂါကို စောစီးစွာ သိရှိနိုင်ရန် ခဲယဉ်းပါသည်။ ၎င်းရောဂါသည် အစောပိုင်း အဆင့်များတွင် မည်သည့် လက္ခဏာမျှ ပြလေ့မရှိပါ။ သေးငယ်သော မျက်လုံး မယ်လနိုးမားများကို ကုသရာတွင် အမြင်အာရုံကို ထိခိုက်မှု မရှိနိုင်သော်လည်း၊ ကြီးမားသော အလုံးအကျိတ်များကို ကုသရာတွင်မူ အမြင်အာရုံ ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
လက္ခဏာများ (Symptoms)
- မျက်စိအမြင်အာရုံ သို့မဟုတ် မျက်လုံးထဲတွင် ဖုန်မှုန့်များ လင်းလက်ခြင်း သို့မဟုတ် အစက်အပြောက်များ
- မျက်ဝန်းတွင် မည်းနက်သော အစက်အပြောက်များ ပေါက်လာခြင်း
- မျက်လုံးအတွင်းရှိ မျက်ဆန်ပုံသဏ္ဍာန် ပြောင်းလဲခြင်း
- မျက်လုံးတစ်ဖက်တွင် မှုန်ဝါးခြင်း သို့မဟုတ် အမြင်အာရုံ ညံ့ဖျင်းခြင်း
- အပြင်ဘက်မြင်ကွင်း ဆုံးရှုံးခြင်း
အထက်ဖော်ပြပါ ရောဂါလက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုခုကို သင်ခံစားရပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။ ရုတ်တရက် အမြင်အာရုံ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့်အကြောင်းရင်းများ (Causes)
မျက်စိမယ်လနိုမာဖြစ်ပွားမှု၏ အကြောင်းရင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းမသိရသေးပါ။ မျက်လုံးရှိ ကျန်းမာသောဆဲလ်များ၏ DNA တွင် အမှားအယွင်းအချို့ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ မျက်စိမယ်လနိုမာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ DNA တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော အမှားအယွင်းများသည် ဆဲလ်များကို ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ကြီးထွားပွားများစေသည်။ ၎င်းသည် မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲထားသောဆဲလ်များကို ပုံမှန်အားဖြင့် သေဆုံးရမည့်အချိန်တွင် ဆက်လက်အသက်ရှင်စေသည်။ မျက်လုံးတွင် မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲထားသောဆဲလ်များစုပုံလာခြင်းသည် မျက်စိမယ်လနိုမာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
မျက်လုံး မယ်လနိုးမား ဖြစ်ပွားမှု (Eye Melanoma Development)
မျက်လုံး melanoma သည် မျက်လုံး၏အလယ်လွှာရှိ ဆဲလ်များဖြစ်သော uvea တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ uvea တွင် အပိုင်းသုံးပိုင်းပါဝင်သည်။ မျက်လုံး melanoma သည် ၎င်းတို့တစ်ခုစီအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်
- မျက်ဝန်း- မျက်လုံးရှေ့ပိုင်းရှိ အရောင်ခြယ်ဧရိယာ
- ကော်ရွိုက်အလွှာ- မျက်ကြည်လွှာနှင့် မြင်လွှာအလယ်တွင်တည်ရှိသော သွေးကြောများနှင့် ချိတ်ဆက်တစ်ရှူးများ၏ အလွှာ။
- စီလီယာကိုယ်ထည်- uvea ၏ ရှေ့ပိုင်းတွင် ၎င်းသည် ကြည်လင်သောအရည် သို့မဟုတ် ရေဓာတ်ပါဝင်သောအရည်ကို မျက်လုံးထဲသို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။
ဤနေရာသုံးခုအပြင်၊ မျက်လုံး melanoma သည် မျက်လုံးရှေ့ပိုင်းရှိ conjunctiva ဟုခေါ်သော အပြင်ဘက်အလွှာတစ်ဝိုက်တွင် သို့မဟုတ် မျက်လုံးလုံးဝန်းရံထားသော socket တွင်နှင့် မျက်ခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သို့သော် ဤမျက်လုံး melanoma အမျိုးအစားများသည် ရှားပါးသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများစေသည့် အချက်များ (Risk factors)
- မျက်လုံးအရောင်ဖျော့ဖျော့- မျက်လုံးအပြာရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင်ရှိသူများသည် မျက်လုံး melanoma ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- လူဖြူများ- လူဖြူများသည် မျက်လုံး melanoma ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- အသက်အရွယ်- အသက်အရွယ်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ။
- အချို့သော မျိုးရိုးလိုက်သော အရေပြားရောဂါများ- Dysplastic nevus syndrome သည် မျက်လုံး သို့မဟုတ် အရေပြား melanoma ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေရှိသည်။ မျက်လုံး melanocytosis ရှိသူများသည် မျက်လုံး melanoma ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့ခြင်း- နေရောင်ခြည် သို့မဟုတ် tanning အိပ်ရာများမှ အလင်းရောင်ကဲ့သို့သော UV ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့ခြင်းသည် ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။
- မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ- မိဘများမှ ကလေးများထံ လက်ဆင့်ကမ်းလာသော မျိုးရိုးဗီဇအချို့သည် မျက်လုံး melanoma ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
- မျက်စိစစ်ဆေးခြင်း- အကျိတ်များ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန်အတွက် မျက်လုံး၏ အပြင်ဘက်ကို သွေးကြောများ ကျယ်နေခြင်း ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးပါမည်။
- မျက်လုံး အာထရာဆောင်း- မျက်လုံး၏ ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးရန် transducer မှ လာသော မြင့်မားသော ကြိမ်နှုန်း အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
- Angiogram- အကျိတ်အတွင်းနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ သွေးကြောများ၏ ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် မျက်လုံးရှိ သွေးကြောများဆီသို့ ဖြန့်ဝေရန်အတွက် လက်မောင်းရှိ သွေးကြောထဲသို့ အရောင်ဆိုးဆေး ထိုးသွင်းရန် လိုအပ်သည်။ ဆိုးဆေးကို ထောက်လှမ်းရန် အသုံးပြုသည့် အထူး filter လုပ်ထားသော ကင်မရာသည် flash ပုံရိပ်များကို ဖမ်းယူသည်။
- Optical coherence tomography- uveal tract နှင့် retina ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု၏ ဓာတ်ပုံများကို ထုတ်လုပ်ပေးသည့် ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။
- Biopsy- တစ်ရှူးနမူနာကို စုဆောင်းရန် မျက်လုံးထဲသို့ ပါးလွှာသော အပ်တစ်ချောင်းကို ထိုးသွင်းခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်သော လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ တစ်ရှူးနမူနာကို မျက်လုံး melanoma ဆဲလ်များ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပေးပို့မည်ဖြစ်သည်။
ကင်ဆာပျံ့နှံ့မှုကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း (Determining metastasis)
- သွေးစစ်ဆေးမှု- အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်စစ်ဆေးမှုများ
- ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း
- ဝမ်းဗိုက်အာထရာဆောင်းရိုက်ခြင်း
- ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT) စကင်န်ရိုက်ခြင်း
- သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (MRI) စကင်န်ရိုက်ခြင်း
- ပိုစီထရွန်ထုတ်လွှတ်မှုဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (PET) စကင်န်ရိုက်ခြင်း
ကုသမှု (Treatment)
ရောဂါကိုကုသရန်အသုံးပြုမည့် သင့်လျော်သောကုသမှုရွေးချယ်မှုများသည် မျက်လုံးမယ်လနိုမာ၏တည်နေရာနှင့် အရွယ်အစားပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။ မျက်လုံးမယ်လနိုမာ၏အခြေအနေသည် သေးငယ်ပြီး ကြီးထွားမှုမရှိပါက ချက်ချင်းကုသမှုမလိုအပ်ပါ။ မယ်လနိုမာသည် ကြီးထွားလာပါက သို့မဟုတ် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ဖြစ်စေပါက ကုသမှုခံယူနိုင်ပါသည်။
ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း (Radiation therapy)
ရောင်ခြည်ကုထုံးဆိုသည်မှာ ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ရန်အတွက် ပရိုတွန် သို့မဟုတ် ဂါမာရောင်ခြည်ကဲ့သို့သော အစွမ်းထက်သော စွမ်းအင်ရောင်ခြည်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းဖြစ်သည်။ မယ်လနိုမာများသည် သေးငယ်သည် သို့မဟုတ် အလတ်စားဖြစ်ပါက ရောဂါကိုကုသရန် ရောင်ခြည်ကုထုံးကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
- Brachytherapy။ ဤသည်မှာ အကျိတ်သို့ ရောင်ခြည်ပေးပို့သည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဖြစ်သည်။ ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြားကို မျက်လုံးပေါ်တွင်၊ အကျိတ်၏ထိပ်တွင် တိုက်ရိုက်ထားရှိသည်။ ပြားကို ယာယီချုပ်ရိုးများဖြင့် ကပ်ထားသောကြောင့် ဖယ်ရှားခြင်းမပြုမီ လေးရက်မှ ငါးရက်အထိ နေရာတွင် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။
- ပြင်ပရောင်ခြည်ရောင်ခြည် သို့မဟုတ် အဝေးမှကုထုံး။
လေဆာကုသမှု (Laser treatment)
အချို့ကိစ္စများတွင် လေဆာကုသမှုကို melanoma ဆဲလ်များကို သတ်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ Thermotherapy သည် အနီအောက်ရောင်ခြည်လေဆာလိုအပ်သော ကုသမှုပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အချို့ကိစ္စများတွင် ရောင်ခြည်ကုထုံးနှင့် တွဲဖက်အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
အလင်းစွမ်းအင်ကုထုံး (Photodynamic therapy)
အလင်းစွမ်းအင်ကုထုံးဆိုသည်မှာ ဆေးဝါးများနှင့် အထူးအလင်းလှိုင်းအလျားတစ်ခုကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ကင်ဆာဆဲလ်များသည် ဆေးဝါးများကြောင့် အလင်းကို ထိခိုက်လွယ်လာကြသည်။ ထို့နောက် မျက်လုံးတွင် မယ်လနိုမာဖြစ်စေသော သွေးကြောများနှင့် ဆဲလ်များ ပျက်စီးသွားသည်။ သို့သော် ဤကုထုံးအမျိုးအစားသည် မယ်လနိုမာ အသေးစားများတွင် ထိရောက်မှုရှိပြီး ကင်ဆာကြီးများကို ကုသရာတွင် အထောက်အကူမပြုပါ။
အအေးကုထုံး (Cryotherapy)
အေးခဲကုထုံး (အအေးခံကုသမှု) သည် မျက်လုံးအတွင်းရှိ မယ်လနိုမာငယ်အချို့တွင်ပါဝင်သော မယ်လနိုမာဆဲလ်များကို သတ်ပစ်သည့် အလွန်အမင်းအအေးခံကုသမှုဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဤကုသမှုကို ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးမပြုပါ။
ခွဲစိတ်ကုသမှု (Surgery)
ခွဲစိတ်မှုများတွင် မျက်လုံးကင်ဆာ melanoma ၏ အရွယ်အစားနှင့် တည်နေရာပေါ် မူတည်၍ မျက်လုံးတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် တစ်ခုလုံးကို ဖယ်ရှားခြင်း ပါဝင်သည်။
- melanoma နှင့် melanoma ပတ်လည်ရှိ ကျန်းမာသောတစ်ရှူးအနည်းငယ်ကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်းသည် melanoma ငယ်များကိုကုသရန် ရွေးချယ်စရာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။
- Enucleation: မျက်လုံးတစ်ခုလုံးကို ဖယ်ရှားရန် ခွဲစိတ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ မျက်လုံးတွင် ကြီးထွားလာသော အကျိတ်ကြီးများအတွက် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ဤကုသမှုရွေးချယ်မှုကို အကျိတ်သည် မျက်လုံးတွင် နာကျင်မှုဖြစ်စေသည့်အခါတွင်လည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။
- မျက်လုံး melanoma ဖယ်ရှားပြီးနောက် မျက်လုံးကိုအစားထိုးရန် implant တစ်ခုကို ထိုနေရာတွင် ထားရှိမည်ဖြစ်သည်။ မျက်လုံးလှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းချုပ်သည့် ကြွက်သားများကို implant နှင့် ချိတ်ဆက်ထားမည်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် ရွေ့လျားနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ပျောက်ကင်းချိန်ကာလ ပြီးဆုံးသွားသည်နှင့် အတုမျက်လုံး သို့မဟုတ် အတုတစ်ခုကို ထားရှိမည်ဖြစ်သည်။ အတုမျက်လုံး၏ ရှေ့မျက်နှာပြင်ကို လူနာ၏ လက်ရှိမျက်လုံးအစစ်အမှန်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် ထားမည်။
