သားအိမ်အပြင်သန္ဓေတည်ခြင်း
အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ
သားအိမ်ပြင်ပတွင် သန္ဓေတည်ခြင်းဆိုသည်မှာ မျိုးအောင်ပြီးသော မျိုးဥသည် ပုံမှန်သားအိမ်အခေါင်းပေါက်ပြင်ပတွင် တွယ်ကပ်ခြင်းနှင့် ကြီးထွားခြင်းဖြင့် လက္ခဏာရပ်များ ပေါ်လွင်ပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဖြစ်စဉ်သည် မျိုးအောင်ပြီးသော မျိုးဥသည် သားအိမ်၏ အတွင်းအလွှာနှင့် တွယ်ကပ်သောအခါ စတင်ပါသည်။ သို့သော် သားအိမ်ပြင်ပတွင် သန္ဓေတည်ခြင်းတွင် ဤတွယ်ကပ်ခြင်းသည် မူလသားအိမ်နေရာမှလွဲ၍ အခြားနေရာတွင် ဖြစ်ပွားပါသည်။
သားအိမ်ပြင်ပတွင် သန္ဓေတည်ခြင်း၏ အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်ပွားမှုမှာ သားဥအိမ်မှ သားအိမ်သို့ မျိုးဥများကို သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးသည့် သားဥပြွန်များထဲမှ တစ်ခုအတွင်းတွင် ဖြစ်သည်။ ဤသားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်အမျိုးအစားကို သားအိမ်ပြွန်ကိုယ်ဝန်ဟု ရည်ညွှန်းပါသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်များသည် သားဥအိမ်၊ ဝမ်းဗိုက်အခေါင်းပေါက် သို့မဟုတ် သားအိမ်၏အောက်ပိုင်းတွင် မိန်းမကိုယ်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော သားအိမ်ခေါင်းကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများတွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
ကုသမှုမခံယူပါက သားအိမ်ပြင်ပတွင် ကွဲအက်ခြင်းသည် ပြင်းထန်သော အတွင်းပိုင်းသွေးယိုစီးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိသော အရေးပေါ်အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး ချက်ချင်းခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ (Symptoms)
သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ပါက အစပိုင်းတွင် မည်သည့်လက္ခဏာမှ မတွေ့ရပါ။ သို့သော် အမျိုးသမီးအချို့သည် ရာသီမလာခြင်း၊ ရင်သားနာကျင်ခြင်းနှင့် ပျို့အန်ခြင်းကဲ့သို့သော ကိုယ်ဝန်အစောပိုင်းလက္ခဏာများကို ခံစားရလေ့ရှိသည်။ ကိုယ်ဝန်စစ်ဆေးမှုပြုလုပ်ပါက အပေါင်းရလဒ်ကို ပြသပါလိမ့်မည်။ သို့သော် သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းသည် ပုံမှန်အတိုင်း တိုးတက်မလာနိုင်ကြောင်း သိရှိထားရန် အရေးကြီးပါသည်။
မျိုးအောင်ထားသော မျိုးဥသည် မှားယွင်းသောနေရာတွင် ကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ ပိုမိုသိသာထင်ရှားသော လက္ခဏာများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို သင်စတင်သတိပြုမိလာပါလိမ့်မည်။
သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း၏ အစောပိုင်းသတိပေးလက္ခဏာများ-
သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း၏ ပထမဆုံးလက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်လေ့ရှိသည်-
- မိန်းမကိုယ်မှ သွေးအနည်းငယ်ထွက်ခြင်း။
- တင်ပဆုံတွင်း နာကျင်ခြင်း။
သားဥပြွန်မှ သွေးယိုစိမ့်ပါက ပခုံးနာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းသွားချင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ သွေးစုသည့်နေရာနှင့် အာရုံကြောများ ထိခိုက်သည့်နေရာပေါ် မူတည်၍ ရောဂါလက္ခဏာများ ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။
အရေးပေါ်လက္ခဏာများ-
မျိုးအောင်ထားသော မျိုးဥသည် သားဥပြွန်တွင် ဆက်လက်ကြီးထွားနေပါက သားဥပြွန်ကွဲသွားနိုင်သည်။ ၎င်းသည် အသက်အန္တရာယ်ရှိသော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး အောက်ပါတို့ဖြင့် သွင်ပြင်လက္ခဏာရှိသည်။
- ပြင်းထန်စွာ ခေါင်းမူးခြင်း။
- မေ့မြောခြင်း။
- တုန်လှုပ်ခြင်း။
- ဝမ်းဗိုက်အတွင်း သွေးများစွာထွက်ခြင်း။
ဤအရေးပေါ်လက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုခုကို သင်ခံစားရပါက ချက်ချင်းဆေးကုသမှုခံယူပါ။
ဖြစ်ပွားရသည့်အကြောင်းရင်းများ (Causes)
သားအိမ်ပြွန်တွင် ရောင်ရမ်းမှုကြောင့် ပျက်စီးမှု သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံ မူမမှန်မှုများကြောင့် မျိုးအောင်ပြီးသော မျိုးဥသည် သားအိမ်သို့ ခရီးတွင် ပိတ်မိနေသည့်အခါတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ဟော်မုန်းမညီမျှမှုများနှင့် မျိုးအောင်ပြီးသော မျိုးဥ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု မမှန်ခြင်းတို့သည်လည်း ဤအခြေအနေကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများစေသည့် အချက်များ (Risk factors)
အောက်ပါအခြေအနေများတွင် သားအိမ်ပြင်ပသန္ဓေတည်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်-
- ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း။ ဂနိုးရီးယားနှင့် ကလာမိုင်ဒီးယားကဲ့သို့သော လိင်မှတစ်ဆင့်ကူးစက်သောရောဂါများသည် သားဥပြွန်များနှင့် အခြားပတ်ဝန်းကျင်အင်္ဂါများကို ရောင်ရမ်းစေနိုင်ပြီး သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။
- ယခင် သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း။ သင်သည် ကိုယ်ဝန်တစ်ကြိမ်ဆောင်ဖူးပါက ဤကဲ့သို့သော နောက်ထပ်ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေပိုများသည်။
- မျိုးအောင်နိုင်စွမ်းကုသမှုများ။ လေ့လာမှုအချို့အရ In Vitro Fertilization (IVF) သို့မဟုတ် အခြားဆင်တူသောလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ခံယူသော အမျိုးသမီးများသည် သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေပိုများသည်။ သင်သည် မျိုးမအောင်ခြင်းကို ကြုံတွေ့ရပါက သင့်အန္တရာယ်တိုးလာနိုင်သည်။
- သားဥပြွန်ခွဲစိတ်မှု။ ပိတ်ထားသော သို့မဟုတ် ပျက်စီးနေသော သားဥပြွန်ကို ပြုပြင်ရန် ခွဲစိတ်မှုပြီးနောက် သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာနိုင်သည်။
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း။ ကိုယ်ဝန်မဆောင်မီ ဆေးလိပ်သောက်ပါက သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာနိုင်သည်။ ဆေးလိပ်သောက်သည့်ပမာဏနှင့်အမျှ အန္တရာယ်တိုးလာသည်။
- မွေးဖွားမှုထိန်းချုပ်ခြင်းရွေးချယ်မှု။ သားအိမ်အတွင်းထည့်သည့်ပစ္စည်း (IUD) သုံးနေစဉ် ကိုယ်ဝန်ရခြင်းသည် ရှားပါးသော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်ပွားပါက ကိုယ်ဝန်သည် သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။ အလားတူပင်၊ အမြဲတမ်း မွေးဖွားမှုထိန်းချုပ်နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည့် သင့်ပြွန်များကို ချည်နှောင်ခြင်း (tubal ligation) သည် ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းပြီးနောက် ကိုယ်ဝန်ရှိပါက သားအိမ်ပြင်ပသန္ဓေတည်ခြင်းအန္တရာယ်ကို တိုးစေပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
တင်ပဆုံတွင်း စစ်ဆေးမှုသည် သင့်သားဥပြွန်များ သို့မဟုတ် သားဥအိမ်များတွင် မသက်မသာဖြစ်ခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော အဖုအထစ်များကို ရှာဖွေရန် သင့်ဆရာဝန်အား ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ သို့သော်၊ ဤစစ်ဆေးမှုတစ်ခုတည်းဖြင့် သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ကို ရောဂါရှာဖွေရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။ သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ကို အတည်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဖယ်ထုတ်ရန်အတွက် သင့်ဆရာဝန်သည် စစ်ဆေးမှုများစွာကို အသုံးပြုပါမည်-
- ကိုယ်ဝန်စစ်ဆေးခြင်း- ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်တွင် မြင့်တက်လာသော human chorionic gonadotropin (HCG) ဟုခေါ်သော ဟော်မုန်းတစ်မျိုးကို စစ်ဆေးရန် သင့်ဆရာဝန်က သွေးစစ်ဆေးမှုတစ်ခု ညွှန်ကြားပါလိမ့်မည်။ ဤစစ်ဆေးမှုကို သင်ကိုယ်ဝန်ရှိကြောင်း အတည်ပြုရန်အတွက် ပြုလုပ်သည်။ အာထရာဆောင်းသည် နောက်ထပ်အချက်အလက်များ ပေးနိုင်သည်အထိ ရက်အနည်းငယ်တိုင်း ထပ်ခါတလဲလဲ လိုအပ်နိုင်ပြီး၊ များသောအားဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိပြီး ငါးပတ်မှ ခြောက်ပတ်ခန့်တွင် ဖြစ်သည်။
- အာထရာဆောင်း- မိန်းမကိုယ်မှ လွှဲအာထရာဆောင်းတွင် သင့်သားအိမ်၊ သားဥအိမ်နှင့် သားဥပြွန်များ၏ ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးရန် သင့်မိန်းမကိုယ်ထဲသို့ ကိရိယာငယ်တစ်ခု ထည့်သွင်းခြင်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် သင့်ဆရာဝန်အား သင့်ကိုယ်ဝန်၏ တိကျသောနေရာကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကူညီပေးသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သင့်ဝမ်းဗိုက်ပေါ်တွင် ကိရိယာတစ်ခုကို ရွှေ့ထားသည့် ဝမ်းဗိုက်အာထရာဆောင်းကို ကိုယ်ဝန်ရှိကြောင်း အတည်ပြုရန် သို့မဟုတ် အတွင်းပိုင်းသွေးယိုစီးမှုကို စစ်ဆေးရန်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
- အခြားသွေးစစ်ဆေးမှုများ- သွေးအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် သွေးဆုံးရှုံးမှုလက္ခဏာများကို ရှာဖွေရန် သွေးစစ်ဆေးမှုအပြည့်အစုံကို ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သည်။ သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ရှိကြောင်း ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိပါက သွေးသွင်းရန် လိုအပ်ပါက သင့်ဆရာဝန်သည် သွေးအမျိုးအစားစစ်ဆေးမှုများကိုလည်း ညွှန်ကြားနိုင်သည်။
ကုသမှု (Treatment)
သားအိမ်ပြင်ပတွင် မျိုးအောင်သောဥ ဖွံ့ဖြိုးလာသောအခါ ဖြစ်ပွားသည့် သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းသည် အသက်အန္တရာယ်ရှိသော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် ချက်ချင်းကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်သည့် ပြင်းထန်သောအခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကုသမှုရွေးချယ်မှုသည် ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ရောဂါရှာဖွေချိန်၊ ရောဂါအဆင့်၊ ပျက်စီးမှုအတိုင်းအတာနှင့် သားဥပြွန်အခြေအနေ အပါအဝင် အချက်များစွာပေါ်တွင် မူတည်သည်။ အကောင်းဆုံးရလဒ်ရရှိရန်အတွက် အစောပိုင်းရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းနှင့် လျင်မြန်စွာ ဆေးကုသမှုခံယူခြင်းသည် အရေးကြီးပါသည်။ ကုသမှုရွေးချယ်စရာများတွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်နိုင်သည်-
- ဆေးဝါး- သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကို အစောပိုင်းတွင် တွေ့ရှိပြီး ပြင်းထန်သောသွေးထွက်ခြင်းမရှိပါက methotrexate ဟုခေါ်သောဆေးဝါးကို သောက်သုံးနိုင်ပါသည်။ ဤဆေးဝါးသည် ပုံမှန်မဟုတ်သောဆဲလ်များကြီးထွားမှုကို ရပ်တန့်စေပြီး ရှိပြီးသားဆဲလ်များကို ပျော်ဝင်စေသည်။ Methotrexate ကို ထိုးဆေးဖြင့် ပေးသော်လည်း ဤကုသမှုကိုအသုံးမပြုမီ သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ရှိကြောင်း အတည်ပြုရန် အရေးကြီးပါသည်။ ထိုးဆေးထိုးပြီးနောက် သင့်ဆရာဝန်သည် human chorionic gonadotropin (HCG) စစ်ဆေးမှုများဖြင့် သင့်တိုးတက်မှုကို စောင့်ကြည့်ပြီး လိုအပ်ပါက ဆေးဝါးပိုမိုပေးနိုင်ပါသည်။
- မှန်ပြောင်းကြည့် ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Laparoscopic Surgery)- သားအိမ်ပြင်ပကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကို ကုသရန်အတွက် အသုံးပြုသော laparoscopic ခွဲစိတ်မှုနှစ်မျိုးရှိသည် – salpingostomy နှင့် salpingectomy။ ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအတွင်း၊ ချက်အနီးတွင် ခွဲစိတ်မှုငယ်တစ်ခုပြုလုပ်ပြီး သေးငယ်သောကင်မရာ (laparoscope) ကို သားအိမ်ပြွန်ဧရိယာကို စစ်ဆေးရန် အသုံးပြုသည်။
- Salpingostomy ခွဲစိတ်မှုမှာ သားအိမ်ပြင်ပသန္ဓေတည်ခြင်းကို ဖယ်ရှားပြီး ပြွန်ကို သူ့အလိုလို ပျောက်ကင်းအောင် ထားခဲ့ပါတယ်။
- Salpingectomy ခွဲစိတ်မှုမှာ သားအိမ်ပြင်ပသန္ဓေတည်ခြင်းနဲ့ ထိခိုက်နေတဲ့ သားဥပြွန် နှစ်ခုလုံးကို ဖယ်ရှားပါတယ်။
ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအကြား ရွေးချယ်မှုသည် သွေးထွက်မှုအတိုင်းအတာနှင့် ပျက်စီးမှုပမာဏ၊ ပြွန်ကွဲသွားခြင်း ရှိ၊ မရှိနှင့် သင်၏ အခြားသားဥပြွန်၏ အခြေအနေပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။
- အရေးပေါ်ခွဲစိတ်မှု- သားအိမ်ပြင်ပသန္ဓေတည်ခြင်းကြောင့် သွေးထွက်များပါက အရေးပေါ်ခွဲစိတ်မှု လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ဤခွဲစိတ်မှုကို ခွဲစိတ်မှန်ပြောင်းဖြင့် သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်ကို ပိုကြီးသော ခွဲစိတ်မှု (ခွဲစိတ်မှန်ပြောင်းဖြင့်) ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် သားဥပြွန်ကို ကယ်တင်နိုင်သော်လည်း နောက်ထပ်ရှုပ်ထွေးမှုများ မဖြစ်ပွားစေရန် ပေါက်ပြွန်ကို ဖယ်ရှားရပါမည်။
