ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូន គឺជាស្ថានភាពដែលស៊ុតដែលបង្កកំណើតរួច ទៅកកកើតនិងលូតលាស់នៅខាងក្រៅស្បូន។ ជាធម្មតា ដំណើរការនៃការមានផ្ទៃពោះចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលស៊ុតដែលបង្កកំណើតរួច ទៅតោងភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងស្រទាប់ខាងក្នុងនៃស្បូន។ ប៉ុន្តែក្នុងករណីមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូន ការតោងភ្ជាប់នេះកើតឡើងនៅទីតាំងផ្សេងក្រៅពីក្នុងស្បូនទៅវិញ។
ករណីដែលកើតមានញឹកញាប់បំផុតគឺការមានផ្ទៃពោះក្នុង ដៃស្បូន (Fallopian tubes) ដែលជាបំពង់សម្រាប់ដឹកនាំស៊ុតពីក្រពេញអូវែទៅកាន់ស្បូន។ ប្រភេទជាក់លាក់នេះត្រូវបានគេហៅថា ការមានផ្ទៃពោះក្នុងដៃស្បូន (Tubal pregnancy)។ ក្នុងករណីខ្លះ ការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនក៏អាចកើតមាននៅកន្លែងផ្សេងទៀតដូចជា នៅក្រពេញអូវែ ក្នុងប្រហោងពោះ ឬនៅផ្នែកខាងក្រោមនៃស្បូនដែលជាប់នឹងទ្វារមាស (មាត់ស្បូន)។
ប្រសិនបើមិនបានទទួលការព្យាបាលទាន់ពេលវេលាទេ ការបែកធ្លាយនៃការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនអាចបណ្តាលឱ្យមានការហូរឈាមក្នុងពោះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលជាស្ថានភាពអាសន្នគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត និងទាមទារការវះកាត់ជាបន្ទាន់។
រោគសញ្ញា
នៅដំណាក់កាលដំបូង អ្នកអាចនឹងមិនចាប់អារម្មណ៍ពីរោគសញ្ញាណាមួយឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ស្ត្រីខ្លះអាចជួបប្រទះសញ្ញាដំបូងៗនៃការមានផ្ទៃពោះដូចជា អវត្តមានមករដូវ ឈឺតឹងសុដន់ និងចង្អោរ។ ប្រសិនបើអ្នកធ្វើតេស្តទឹកនោម វានឹងបង្ហាញលទ្ធផលវិជ្ជមាន (មានផ្ទៃពោះ)។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលសំខាន់ត្រូវដឹងនោះគឺ ការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនមិនអាចលូតលាស់ជាធម្មតាបានទេ។
នៅពេលដែលស៊ុតលូតលាស់ខុសកន្លែង អ្នកនឹងចាប់ផ្តើមកត់សម្គាល់សញ្ញា និងរោគសញ្ញាច្បាស់ៗ។
សញ្ញាព្រមានដំបូងរួមមាន៖
- ការហូរឈាមតិចតួចតាមទ្វារមាស
- ការឈឺចាប់នៅតំបន់អាងត្រគាក
ប្រសិនបើមានឈាមហូរចេញពីដៃស្បូន អ្នកក៏អាចមានអារម្មណ៍ឈឺស្មា ឬមានអារម្មណ៍ចង់បត់ជើងធំ។ រោគសញ្ញាជាក់លាក់អាចប្រែប្រួលទៅតាមកន្លែងដែលឈាមកក និងសរសៃប្រសាទដែលរងផលប៉ះពាល់។
រោគសញ្ញាអាសន្ន៖
ប្រសិនបើស៊ុតនៅតែបន្តលូតលាស់ក្នុងដៃស្បូន វាអាចបណ្តាលឱ្យបំពង់នោះបែកធ្លាយ។ នេះគឺជាស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត ដែលមានសញ្ញាសម្គាល់ដូចជា៖
- វិលមុខខ្លាំង
- សន្លប់
- ការធ្លាក់ខ្លួនក្នុងស្ថានភាពស្ហុក (Shock)
- ការហូរឈាមខ្លាំងនៅក្នុងពោះ
ប្រសិនបើអ្នកជួបប្រទះរោគសញ្ញាអាសន្នទាំងនេះ សូមស្វែងរកការសង្គ្រោះបន្ទាន់ពីគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់។
មូលហេតុ
ការមានផ្ទៃពោះក្នុងដៃស្បូន ដែលជាទម្រង់ទូទៅបំផុតនៃការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូន កើតឡើងនៅពេលដែលស៊ុតដែលបង្កកំណើតរួច ត្រូវបានជាប់គាំងក្នុងអំឡុងពេលធ្វើដំណើរទៅកាន់ស្បូន។ ជាទូទៅ វាបណ្តាលមកពីការខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយការរលាក ឬភាពមិនប្រក្រតីនៃទម្រង់នៃបំពង់ដៃស្បូន។ ការប្រែប្រួលអ័រម៉ូន និងការលូតលាស់មិនប្រក្រតីនៃស៊ុតដែលបង្កកំណើត ក៏អាចជាកត្តារួមចំណែកដល់ស្ថានភាពនេះផងដែរ។
កត្តាហានិភ័យ
អ្នកអាចប្រឈមនឹងការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនកាន់តែខ្ពស់ ប្រសិនបើអ្នកស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដូចខាងក្រោម៖
- ការរលាក ឬការឆ្លងមេរោគ៖ ជំងឺឆ្លងតាមការរួមភេទដូចជា ជំងឺប្រមេះទឹកបាយ (Gonorrhea) និងជំងឺខ្លាមីឌីយ៉ា (Chlamydia) អាចបង្កឱ្យរលាកបំពង់ដៃស្បូន និងសរីរាង្គដទៃទៀតនៅជុំវិញ ដែលធ្វើឱ្យកើនឡើងនូវលទ្ធភាពនៃការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូន។
- ធ្លាប់មានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនពីមុន៖ ប្រសិនបើអ្នកធ្លាប់ជួបប្រទះបញ្ហានេះពីមុនមក អ្នកនឹងមានឱកាសកើតឡើងម្តងទៀតកាន់តែខ្ពស់។
- ការព្យាបាលបញ្ហាអត់កូន (Fertility treatments)៖ យោងតាមការសិក្សាមួយចំនួន ស្ត្រីដែលទទួលការព្យាបាលដោយការបង្កកំណើតក្នុងកែវ (IVF) ឬវិធីសាស្ត្រស្រដៀងគ្នានេះ អាចងាយនឹងមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូន។ បញ្ហាអត់កូនដោយខ្លួនឯង ក៏អាចបង្កើនហានិភ័យផងដែរ។
- ការវះកាត់បំពង់ដៃស្បូន៖ ហានិភ័យអាចកើនឡើង បន្ទាប់ពីការវះកាត់ដើម្បីជួសជុលបំពង់ដៃស្បូនដែលស្ទះ ឬខូចខាត។
- ការជក់បារី៖ ការជក់បារីនៅមុនពេលមានផ្ទៃពោះ អាចបង្កើនលទ្ធភាពមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូន។ ហានិភ័យនេះនឹងកើនឡើងទៅតាមបរិមាណនៃការជក់បារីរបស់អ្នក។
- ជម្រើសនៃការពន្យារកំណើត៖ ការមានផ្ទៃពោះនៅពេលកំពុងប្រើកងដាក់ក្នុងស្បូន (IUD) គឺជាករណីកម្រ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាដំបៅកើតឡើង ការមានផ្ទៃពោះនោះទំនងជាការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនច្រើនជាង។ ដូចគ្នាដែរ ការចងដៃស្បូន (Tubal ligation) ដែលជាវិធីសាស្ត្រពន្យារកំណើតអចិន្ត្រៃយ៍ ក៏អាចបង្កើនហានិភ័យនៃការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនផងដែរ ប្រសិនបើមានការមានផ្ទៃពោះកើតឡើងក្រោយការវះកាត់នេះ។
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ការពិនិត្យតំបន់អាងត្រគាកអាចជួយឱ្យគ្រូពេទ្យរកឃើញចំណុចដែលឈឺចាប់ ឬដុំសាច់មិនប្រក្រតីនៅក្នុងដៃស្បូន ឬអូវែ។ ទោះជាយ៉ាងណា គេមិនអាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនតាមរយៈការពិនិត្យនេះតែមួយមុខបានទេ។ ដើម្បីបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ គ្រូពេទ្យនឹងប្រើវិធីសាស្ត្ររួមគ្នាដូចជា៖
- ការធ្វើតេស្តឈាមរកមើលការមានផ្ទៃពោះ៖ គ្រូពេទ្យនឹងពិនិត្យរកមើលអ័រម៉ូន HCG ដែលកើនឡើងអំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ។ ការតេស្តនេះអាចត្រូវធ្វើឡើងវិញរៀងរាល់ពីរបីថ្ងៃម្តង រហូតដល់ការថតអេកូអាចផ្តល់ព័ត៌មានបានកាន់តែច្បាស់ (ជាទូទៅនៅសប្តាហ៍ទី ៥ ឬទី ៦ ក្រោយការបង្កកំណើត)។
- ការថតអេកូ៖ ការថតអេកូតាមទ្វារមាស (Transvaginal ultrasound) ត្រូវបានប្រើដើម្បីពិនិត្យមើលរូបភាពស្បូន អូវែ និងបំពង់ដៃស្បូន ដើម្បីកំណត់ទីតាំងពិតប្រាកដនៃការមានផ្ទៃពោះ។ ជួនកាល ការថតអេកូក្បាលពោះក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីពិនិត្យរកមើលការហូរឈាមក្នុងពោះផងដែរ។
- ការធ្វើតេស្តឈាមផ្សេងៗ៖ ការពិនិត្យឈាម (Complete blood count) នឹងត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីរកមើលសញ្ញានៃភាពស្លេកស្លាំង ឬការបាត់បង់ឈាម។ គ្រូពេទ្យក៏អាចពិនិត្យប្រភេទឈាម ក្នុងករណីដែលត្រូវការចាក់ឈាមសង្គ្រោះបន្ទាន់។
ការព្យាបាល
ការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនគឺជាស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរដែលទាមទារការព្យាបាលជាបន្ទាន់ ដើម្បីការពារផលវិបាកដែលគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត។ ជម្រើសនៃការព្យាបាលអាស្រ័យលើរោគសញ្ញា ពេលវេលាដែលរកឃើញ និងកម្រិតនៃការខូចខាតនៃបំពង់ដៃស្បូន៖
ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ
ប្រសិនបើរករោគវិនិច្ឆ័យឃើញនៅដំណាក់កាលដំបូង ហើយមិនមានការហូរឈាមធ្ងន់ធ្ងរទេ គ្រូពេទ្យអាចប្រើថ្នាំ Methotrexate តាមរយៈការចាក់។ ថ្នាំនេះនឹងបញ្ឈប់ការលូតលាស់នៃកោសិកាដែលមិនប្រក្រតី និងរំលាយកោសិកាទាំងនោះ។ ក្រោយការចាក់ថ្នាំ គ្រូពេទ្យនឹងតាមដានកម្រិតអ័រម៉ូន HCG ជាបន្តបន្ទាប់។
ការវះកាត់ដោយប្រើឧបករណ៍ Laparoscopic surgery
មានវិធីសាស្ត្រវះកាត់ពីរប្រភេទតាមរយៈការចោះរន្ធតូចមួយនៅជិតផ្ចិត៖
- Salpingostomy: គឺជាការវះកាត់យកតែស៊ុតដែលបង្កកំណើតក្រៅស្បូនចេញ ហើយទុកឱ្យបំពង់ដៃស្បូនជាសះស្បើយដោយខ្លួនឯង។
- Salpingectomy: គឺជាការវះកាត់យកចេញទាំងស៊ុតដែលបង្កកំណើត និងបំពង់ដៃស្បូនដែលរងផលប៉ះពាល់។
ការវះកាត់សង្គ្រោះបន្ទាន់
ប្រសិនបើការមានផ្ទៃពោះក្រៅស្បូនបណ្តាលឱ្យមានការហូរឈាមធ្ងន់ធ្ងរ ការវះកាត់សង្គ្រោះបន្ទាន់គឺចាំបាច់បំផុត។ ការវះកាត់នេះអាចធ្វើឡើងតាមរយៈការចោះ Laparoscopy ឬការវះពោះ Laparotomy។ ក្នុងករណីដែលដៃស្បូនបានបែកធ្លាយ គ្រូពេទ្យច្រើនតែត្រូវសម្រេចចិត្តកាត់យកបំពង់នោះចេញ ដើម្បីការពារផលវិបាកផ្សេងៗ។
