အူမကြီးအသားပိုဖု

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

အူမကြီးအသားပိုဖု (Colon polyp သို့မဟုတ် Colorectal polyps) ဆိုသည်မှာ အူမကြီးအတွင်းနံရံတွင် တစ်ရှူးများ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အသားပိုထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော အူမကြီးအသားပိုဖုများကို အစောပိုင်းအဆင့်တွင် မကုသဘဲ ထားရှိပါက အူမကြီးကင်ဆာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။

အူမကြီးအသားပိုဖုရှိသူ အများစုတွင် ရောဂါလက္ခဏာ တစ်စုံတစ်ရာ မပြတတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် အူမကြီးကင်ဆာကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက အူမကြီးမှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Colonoscopy) ကဲ့သို့သော ပုံမှန်ကင်ဆာစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ရန် လမ်းညွှန်ထားသည်။ အသက် ၄၅ နှစ်နှင့် ထို့ထက်ကျော်လွန်သူများသည် အူမကြီးအသားပိုဖု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသော်လည်း အသားပိုဖုအားလုံး ကင်ဆာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမျိုးမူ မဟုတ်ပါ။

အသားပိုဖုများကို အဓိကအားဖြင့် အုပ်စုနှစ်စု ခွဲခြားနိုင်သည် –

• ကင်ဆာအသွင်မပြောင်းနိုင်သော အသားပိုဖုများ (Nonneoplastic) – ဤအသားပိုဖုအမျိုးအစားများသည် ကင်ဆာအဆင့်သို့ တိုးတက်ပြောင်းလဲသွားရန် ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိသလောက် နည်းပါးသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဟိုက်ပါပလတ်စတစ် အသားပိုဖုများ (Hyperplastic polyps)၊ ရောင်ရမ်းမှုကြောင့်ဖြစ်သော အသားပိုဖုများ (Inflammatory polyps) နှင့် ဟာမာတိုးမားတပ်စ် အသားပိုဖုများ (Hamartomatous polyps) တို့ ပါဝင်သည်။
• ကင်ဆာအသွင်ပြောင်းနိုင်သော အသားပိုဖုများ (Neoplastic) – ဤအသားပိုဖုအမျိုးအစားများကို မကုသဘဲ ထားရှိပါက ကင်ဆာအကျိတ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည့် အလားအလာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဒီနိုးမား အကျိတ်ဖုများ (Adenomas) နှင့် ကတ်ကြေးသွားပုံစံ အသားပိုဖုများ (Serrated type polyps) တို့ ပါဝင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

အူမကြီးအသားပိုဖုရှိသူ အများစုတွင် ရောဂါလက္ခဏာ မပြတတ်ပါ။ လက္ခဏာပြသော အချို့သော ဖြစ်ရပ်များတွင် အောက်ပါ အမှတ်အသားများနှင့် လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်နိုင်သည် –

• ဝမ်းတွင် သွေးပါခြင်း – ဝမ်းအမည်းရောင် (ညိုမည်းမည်းအရောင်) သွားခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းတွင် သွေးစနီနီများ ပါရှိခြင်းသည် အူမကြီးအသားပိုဖု၏ လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ဝမ်းအရောင် ပြောင်းလဲခြင်းသည် အရောင်ရင့်သော အစားအသောက်များ စားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် အချို့သော ဆေးဝါးများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• စအိုမှ သွေးထွက်ခြင်း – စအိုဝမှ သွေးထွက်ခြင်းသည် အူမကြီးအသားပိုဖု သို့မဟုတ် အူမကြီးကင်ဆာ၏ လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• ဝမ်းသွားမှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်း – တစ်ပတ်ထက်ပို၍ ကြာရှည်သော ဝမ်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းလျှောခြင်းများ ဖြစ်ပွားခြင်း။
• သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့် သွေးအားနည်းခြင်း – အချို့သော အသားပိုဖုများမှ သွေးထွက်နိုင်ပြီး လူနာများသည် သွေးပမာဏအနည်းငယ် စိမ့်ထွက်ခြင်းကို ကြုံတွေ့ရတတ်သဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း သံဓာတ်ချို့တဲ့ကာ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဝမ်းထဲတွင် သွေးပမာဏအနည်းငယ်သာ ပါရှိခြင်းကို မျက်စိဖြင့် မမြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ရေရှည်တွင် မကုသဘဲ ထားပါက သံဓာတ်ချို့တဲ့ သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါသည်။
• ဗိုက်နာခြင်း – အလွန်ရှားပါးသော်လည်း ဗိုက်နာခြင်း သို့မဟုတ် ဗိုက်ရစ်ခြင်းတို့သည် အူမကြီးအသားပိုဖု၏ လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

အကယ်၍ သင်သည် စွဲမြဲစွာ ဖြစ်ပွားနေသော လက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာကို သတိပြုမိပါက ဆရာဝန်နှင့် ရက်ချိန်းယူနိုင်ပါသည်။ အူမကြီးအသားပိုဖု၏ လက္ခဏာများသည် ဤရောဂါတစ်ခုတည်းအတွက် သီးသန့်ဖြစ်မနေတတ်သောကြောင့် သေချာစေရန် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ဖို့ လမ်းညွှန်နိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် သင့်တွင် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မရှိသော်လည်း အူမကြီးကင်ဆာကို ကြိုတင်ကာကွယ်ရန်အတွက် စစ်ဆေးမှုအစီအစဉ်များ (Screening program) မှတစ်ဆင့် အကျိုးကျေးဇူး ရရှိနိုင်ပါသည်။

အကြောင်းရင်းများ

အသားပိုဖုများသည် အူမကြီး၏ မည်သည့်အစိတ်အပိုင်းတွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အူမကြီးဆဲလ်များအတွင်းရှိ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် ဆဲလ်များ၏ ပုံမှန်ရှင်သန်မှုသံသရာကို ထိခိုက်စေပြီး ဆဲလ်များ အလွန်အကျွံ ပွားများကြီးထွားလာရာမှတစ်ဆင့် အသားပိုဖုအဖြစ်သို့ ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေသော အချက်များ

အူမကြီးအသားပိုဖု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သော အချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

• အသက်အရွယ် – မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို အူမကြီးအသားပိုဖု ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အသက် ၄၅ နှစ်နှင့် ထို့ထက်ကျော်လွန်သူများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• မိသားစုရာဇဝင် – မိဘ၊ ညီအစ်ကိုမောင်နှမ သို့မဟုတ် သားသမီးကဲ့သို့သော ပထမအဆင့် တော်စပ်သူများတွင် အူမကြီးအသားပိုဖု သို့မဟုတ် အခြားကင်ဆာရောဂါအမျိုးအစားများ ရှိဖူးပါက မိမိတွင်လည်း ဤရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်လာသည်။
• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် အရက်သောက်ခြင်း – ဆေးလိပ်သောက်သူများနှင့် အရက်ကို အလွန်အကျွံ သောက်သုံးသူများသည် ဆေးလိပ်နှင့် အရက် မသောက်သူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အူမကြီးအသားပိုဖု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• အဝလွန်ခြင်း – ကိုယ်အလေးချိန် စံချိန်ထက်ကျော်လွန်ခြင်း သို့မဟုတ် အဝလွန်ခြင်းသည် အူမကြီးအသားပိုဖု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမိုများပြားစေသည်။
• အစားအသောက် စားသုံးမှု – ပြုပြင်ထားသော အစားအစာများနှင့် အမဲသား၊ ဝက်သား (Red meat) တို့ကို အလွန်အကျွံ စားသုံးသူများသည် ဤရောဂါဖြစ်ပွားရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသည်။
• လူမျိုးစု – အာဖရိကန်-အမေရိကန် နွယ်ဖွားများသည် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အူမကြီးအသားပိုဖု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• အူလမ်းကြောင်း ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ ရောဂါများ – ခရုန်းရောဂါ (Crohn’s disease) သို့မဟုတ် အူမကြီးအနာဖြစ်ပြီး ရောင်ရမ်းသောရောဂါ (Ulcerative colitis) ရှိသူများသည် အူမကြီးအသားပိုဖု သို့မဟုတ် အူမကြီးကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။