အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင်

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင် (Cold urticaria သို့မဟုတ် cold–induced urticaria) ဆိုသည်မှာ အေးသော အပူချိန်များနှင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် မကြာမီတွင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော အရေပြား တုံ့ပြန်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤတုံ့ပြန်မှုကြောင့် အရေပြားပေါ်တွင် ယားယံသော အင်ပြင်များ ထွက်လာတတ်သည်။

အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင်ဝေဒနာ ခံစားနေရသည့် လူနာများသည် ကျယ်ပြန့်သော ရောဂါလက္ခဏာများကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ အချို့သော လူနာများသည် အအေးနှင့် ထိတွေ့သောအခါ အပျော့စား တုံ့ပြန်မှုများသာ ရှိနိုင်သော်လည်း အချို့တွင်မူ ပိုမိုပြင်းထန်သော လက္ခဏာများကို ခံစားရနိုင်သည်။ အခြေအနေအများစုတွင် ဤဝေဒနာရှိသူများသည် ရေအေးတွင် ကူးခတ်ခြင်းကဲ့သို့သော အေးမြသော ပတ်ဝန်းကျင်များနှင့် ထိတွေ့မိသည့်အခါ သွေးဖိအား သိသိသာသာ ကျဆင်းခြင်း၊ သတိလစ်မေ့မြောခြင်း သို့မဟုတ် ရှော့ခ် (shock) ရခြင်းတို့ကိုပင် ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။

အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင် အဓိက အမျိုးအစား နှစ်မျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –

• Acquired cold urticaria – ဤအမျိုးအစားကို essential cold urticaria ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး မိသားစုအတွင်း ဤရောဂါရာဇဝင် မရှိဘဲ လူတစ်ဦးချင်းစီတွင် ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ လက္ခဏာများသည် များသောအားဖြင့် အအေးနှင့် ထိတွေ့ပြီး မိနစ်ပိုင်းအတွင်း ထွက်ပေါ်လာတတ်ပြီး များသောအားဖြင့် တစ်နာရီ သို့မဟုတ် နှစ်နာရီအတွင်း ပြန်လည်သက်သာသွားလေ့ရှိသည်။
• Familial cold urticaria – ဤအမျိုးအစားကို hereditary cold urticaria ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး မိသားစုအတွင်း မျိုးရိုးလိုက်၍ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ဤအမျိုးအစားတွင် လက္ခဏာများ ပေါ်လာရန် ပိုမိုကြာမြင့်တတ်ပြီး အအေးနှင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် မိနစ်သုံးဆယ်မှ လေးဆယ့်ရှစ်နာရီအထိ ကြာမြင့်နိုင်သည်။ ဤလက္ခဏာများ ကြာမြင့်ချိန်မှာ တစ်ရက် သို့မဟုတ် နှစ်ရက်အထိ ရှိနိုင်ပါသည်။

အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင်ကို လူငယ်လူရွယ်များတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရတတ်သည်။ အကယ်၍ သင်သည် ဤဝေဒနာကို ခံစားနေရသည်ဟု သံသယရှိပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူထံမှ အကြံဉာဏ် ရယူရန် အကြံပြုလိုပါသည်။ ကုသမှုတွင် များသောအားဖြင့် အလာဂျီပျောက်ဆေး (antihistamines) များ သုံးစွဲခြင်းနှင့် အေးသော လေ သို့မဟုတ် ရေများနှင့် ထိတွေ့ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကဲ့သို့သော ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး အစီအမံများ ပါဝင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင်သည် မတူညီသော လက္ခဏာများနှင့် ပြသနိုင်ပါသည် –

• အအေးနှင့် ထိတွေ့မိသော အရေပြားပေါ်တွင် ယာယီအားဖြင့် ယားယံပြီး ဖောင်းကြွနေသော အကွက်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။
• အရေပြား ပြန်လည်နွေးထွက်လာသည်နှင့်အမျှ တုံ့ပြန်မှု ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း။
• အေးသော အရာဝတ္ထုများကို ကိုင်တွယ်သည့်အခါ လက်များ ရောင်ရမ်းလာခြင်း။
• အေးသော အစားအစာ သို့မဟုတ် ဖျော်ရည်များ သောက်သုံးပြီးနောက် နှုတ်ခမ်းများ ရောင်ရမ်းခြင်း။

ပိုမိုပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် အောက်ပါအချက်များ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည် –

• ပြင်းထန်သော အလာဂျီတုံ့ပြန်မှု (Anaphylaxis) – ၎င်းသည် သတိလစ်ခြင်း၊ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ အစိတ်အပိုင်းများ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ရှော့ခ်ရခြင်းကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ လက္ခဏာများ ဖြစ်ပွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
• လျှာနှင့် လည်ချောင်းတို့ ရောင်ရမ်းခြင်းကြောင့် အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း။

အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင် လက္ခဏာများသည် များသောအားဖြင့် အရေပြားသည် လေထုအပူချိန် ရုတ်တရက် ကျဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရေအေးများနှင့် ကြုံတွေ့ရပြီးနောက် မကြာမီတွင် ပေါ်လာတတ်ပြီး စိုထိုင်းဆမြင့်မားခြင်းနှင့် လေပြင်းတိုက်ခတ်သော အခြေအနေများသည် ဤလက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည်။ တစ်ခါဖြစ်လျှင် များသောအားဖြင့် ခန့်မှန်းခြေ နှစ်နာရီခန့် ကြာမြင့်တတ်သည်။ အပြင်းထန်ဆုံး တုံ့ပြန်မှုများသည် များသောအားဖြင့် ရေအေးတွင် ကူးခတ်ခြင်းကဲ့သို့သော အရေပြားတစ်ခုလုံး အအေးနှင့် အပြည့်အဝ ထိတွေ့မိသည့် အခြေအနေများတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး ၎င်းသည် သတိလစ်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကာ ရေနစ်နိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေနိုင်သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင်၏ တိကျသော အကြောင်းရင်းကို အပြည့်အဝ နားမလည်သေးပါ။ အချို့သော သူများတွင် မျိုးရိုးဗီဇ၊ ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် ဖျားနာမှု တစ်စုံတစ်ရာကြောင့် အလွန်အာရုံခံစားလွယ်သော အရေပြားဆဲလ်များ ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပုံရသည်။ ဤဝေဒနာ၏ အဖြစ်အများဆုံး ပုံမှန်အခြေအနေများတွင် အအေးနှင့် ထိတွေ့ခြင်းက ခန္ဓာကိုယ်မှ ဟစ်စတမင်း (histamine) နှင့် အခြားသော ဒြပ်ပစ္စည်းများကို သွေးထဲသို့ ထုတ်လွှတ်စေသည်။ ဤဒြပ်ပစ္စည်းများသည် အင်ပြင်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ရံဖန်ရံခါ တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

ဤဝေဒနာ ဖြစ်ပွားနိုင်ချေ မြင့်မားခြင်းသည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည် –

• လူငယ်လူရွယ်ဘဝ ရောက်ရှိနေခြင်း – ဤအအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင်အမျိုးအစားကို လူငယ်လူရွယ်များတွင် အများဆုံး တွေ့ရတတ်သည်။
• အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာ ရှိနေခြင်း – အချို့သော အခြေအနေများတွင် သင့်၌ အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါ သို့မဟုတ် ကင်ဆာကဲ့သို့သော ဝေဒနာများ ရှိနေပါက အဖြစ်နည်းသော အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသည့် အင်ပြင်အမျိုးအစား တစ်မျိုး ဖြစ်လာနိုင်သည်။
• မိသားစုအတွင်း မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း – အအေးမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အင်ပြင်သည် များသောအားဖြင့် မိသားစုအတွင်း မျိုးရိုးလိုက်လေ့မရှိသော်လည်း ရံဖန်ရံခါတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်ပွားပါက မိသားစုဝင်များသည် အေးသောအရာများနှင့် ထိတွေ့မိသောအခါ နီမြန်း၍ ယားယံသော အကွက်များနှင့် တုပ်ကွေးကဲ့သို့သော လက္ခဏာများကို ခံစားရနိုင်သည်။