ပဋိဇီဝဆေးကြောင့်ဖြစ်ပွားတတ်သော ဝမ်းလျှောရောဂါ

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ပဋိဇီဝဆေးကြောင့်ဖြစ်ပွားတတ်သော ဝမ်းလျှောရောဂါဆိုသည်မှာ ဗိုင်းရပ်စ်မဟုတ်သော ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ခြင်းအတွက် ပဋိဇီဝဆေး (Antibiotics) များ သောက်သုံးပြီးနောက် တစ်နေ့လျှင် သုံးကြိမ် သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ ဝမ်းပျော့ပျော့ သို့မဟုတ် ရေဝမ်းများ သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းသည် ပဋိဇီဝဆေးသောက်သုံးသူ ငါးဦးတွင် တစ်ဦးခန့် ခံစားရလေ့ရှိသည်။ ဝမ်းလျှောခြင်း အခြေအနေအများစုမှာ နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ရက်ပိုင်းအတွင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်သွားတတ်သော်လည်း အချို့သော အခြေအနေများတွင် ပိုမိုပြင်းထန်သော ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်မှ ရေဓာတ်အမြောက်အမြား ဆုံးရှုံးရသည့်အတွက် ဝမ်းလျှောခြင်းက ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် ခန္ဓာကိုယ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ကောင်းမွန်စွာ လည်ပတ်စေရန် အရေးကြီးသော ဆိုဒီယမ်၊ ပိုတက်စီယမ်နှင့် မဂ္ဂနီစီယမ်ကဲ့သို့သော လျှပ်လိုက်ရည် (Electrolytes) မျှခြေကိုလည်း ပျက်ပြားစေနိုင်ပါသည်။ ရှားပါးသော ဖြစ်စဉ်အချို့တွင် ပြင်းထန်သော ဝမ်းလျှောခြင်းကြောင့် ကျောက်ကပ်သို့ သွေးနှင့် အရည်ပံ့ပိုးမှု မလုံလောက်တော့ဘဲ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း (Kidney failure) ကိုပင် ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

ယေဘုယျအားဖြင့် ပဋိဇီဝဆေးကြောင့်ဖြစ်သော ဝမ်းလျှောရောဂါသည် ပဋိဇီဝဆေးကုထုံးကို ရပ်နားလိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်သက်သာလာတတ်သော်လည်း ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် ဆေးဝါးကို လုံးဝရပ်ဆိုင်းရန် သို့မဟုတ် အခြားပဋိဇီဝဆေးတစ်မျိုးသို့ ပြောင်းလဲသောက်သုံးရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ပဋိဇီဝဆေးကြောင့်ဖြစ်သော ဝမ်းလျှောရောဂါသည် လူအများစုတွင် ဝမ်းပျော့ပျော့သွားခြင်းနှင့် ဝမ်းသွားသည့် အကြိမ်အရေအတွက် ပိုမိုများပြားလာခြင်း အပါအဝင် အပျော့စား လက္ခဏာများကိုသာ ဖြစ်စေတတ်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ပဋိဇီဝဆေးစတင်သောက်သုံးပြီး တစ်ပတ်ခန့်အကြာတွင် စတင်ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော်လည်း၊ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ပဋိဇီဝဆေးသောက်သုံးပြီးစီး၍ ရက်ပိုင်း သို့မဟုတ် ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်ကြာသည့်တိုင်အောင် ဝမ်းလျှောခြင်းနှင့် အခြားလက္ခဏာများ ပြသခြင်း မရှိဘဲ နောက်ကျမှ ပေါ်ပေါက်လာတတ်ပါသည်။

ကလိုစထရီဒီယွိုက်ဒ်စ် ဒီဖီဆိုင်း (Clostridioides difficile – ယခင်က Clostridium difficile ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) ပိုးဝင်ခြင်းသည် အဆိပ်အတောက် (Toxins) များကို ထုတ်လွှတ်သော ဘက်တီးရီးယားတစ်မျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းက ပဋိဇီဝဆေးအသုံးပြုမှုနှင့် ဆက်စပ်၍ ပိုမိုပြင်းထန်သော ဝမ်းလျှောခြင်းအသွင်သဏ္ဌာန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကလိုစထရီဒီယွိုက်ဒ်စ် ဒီဖီဆိုင်း (C. difficile) ပိုးဝင်ခြင်း၏ လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

• ဝမ်းပျော့ပျော့သွားခြင်း
• ဝမ်းသွားသည့် အကြိမ်အရေအတွက် ပိုမိုများပြားလာခြင်း
• ပြင်းထန်စွာ ဝမ်းလျှောခြင်း
• ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ခြင်း
• ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်း နာကျင်ခြင်းနှင့် ဗိုက်ရစ်ခြင်း
• အဖျားငွေ့ငွေ့ရှိခြင်း
• ပျို့အန်ခြင်း
• အစာစားချင်စိတ် ပျောက်ဆုံးခြင်း

အကယ်၍ သင်သည် ပဋိဇီဝဆေးကြောင့်ဖြစ်သော ဝမ်းလျှောရောဂါ၏ ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများနှင့် ပြသမှုများကို ခံစားရပါက မိမိတို့၏ ဆရာဝန်ထံ ချက်ချင်း ဆက်သွယ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။ ဤလက္ခဏာများနှင့် ပြသမှုများသည် အခြားသော ရောဂါအခြေအနေအမျိုးမျိုးနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေနိုင်သောကြောင့် ဆရာဝန်အနေဖြင့် အရင်းခံအကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ရန် ဆီးဝမ်းစစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် သွေးစစ်ဆေးခြင်းကဲ့သို့သော စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် လမ်းညွှန်နိုင်ပါသည်။

အကြောင်းရင်းများ

ပဋိဇီဝဆေးကြောင့်ဖြစ်သော ဝမ်းလျှောရောဂါ ဖြစ်ပွားရသည့် အတိအကျအကြောင်းရင်းကို အပြည့်အဝ နားမလည်သေးသော်လည်း၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ပဋိဇီဝဆေးများ အသုံးပြုခြင်းကြောင့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ အကျိုးပြုဘက်တီးရီးယားများနှင့် အန္တရာယ်ရှိ ဘက်တီးရီးယားများ၏ သဘာဝမျှခြေ ပျက်ပြားသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရသည်ဟု ယူဆကြသည်။

ဝမ်းလျှောခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ခြေအများဆုံး ပဋိဇီဝဆေးများ

ပဋိဇီဝဆေး အားလုံးနီးပါးသည် ဝမ်းလျှောခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အလားအလာ ရှိသည်။ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှင့် အများဆုံး သက်ဆိုင်လေ့ရှိသည့် ပဋိဇီဝဆေးများမှာ –

• ဖလူရိုကွီနိုလုံး အုပ်စုဝင်ဆေးများ – Fluoroquinolones (ဥပမာ – စစ်ပရိုဖလော့ဆာဆင် – Ciprofloxacin နှင့် လီဗိုဖလော့ဆာဆင် – Levofloxacin)
• ပင်နီဆီလင် အုပ်စုဝင်ဆေးများ – Penicillins (ဥပမာ – အမောက်ဆာဆီလင် – Amoxicillin နှင့် အမ်ပီဆီလင် – Ampicillin)
• မာခရိုလိုက် အုပ်စုဝင်ဆေးများ – Macrolides (ဥပမာ – ကလရီသရိုမိုင်ဆင် – Clarithromycin)
• စီဖလိုစပိုရင် အုပ်စုဝင်ဆေးများ – Cephalosporins (ဥပမာ – စီဖဒီနီယာ – Cefdinir နှင့် စီဖပိုဒေါ့ဆင်း – Cefpodoxime)

ကလိုစထရီဒီယွိုက်ဒ်စ် ဒီဖီဆိုင်း (C. difficile) ပိုးဝင်ခြင်း

ဆေးဝါးများကြောင့် သင်၏ အစာခြေစနစ်အတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယားများ၏ မျှခြေ ပျက်ပြားသွားသောအခါ C. difficile ဘက်တီးရီးယားများသည် ထိန်းချုပ်မရအောင် လျင်မြန်စွာ တိုးပွားလာနိုင်သည်။ C. difficile ဘက်တီးရီးယားမှ ထုတ်လွှတ်လိုက်သော အဆိပ်အတောက်များသည် အူမကြီးနံရံကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေသည်။ ကလင်ဒါမိုင်ဆင် (Clindamycin)၊ ဖလူရိုကွီနိုလုံး (Fluoroquinolones)၊ စီဖလိုစပိုရင် (Cephalosporins) နှင့် ပင်နီဆီလင် (Penicillin) တို့သည် C. difficile ပိုးဝင်ခြင်းနှင့် အများဆုံး ဆက်စပ်နေလေ့ရှိသော ပဋိဇီဝဆေးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ မည်သည့် ပဋိဇီဝဆေးကိုမဆို သောက်သုံးခြင်းသည် သင့်အား ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိစေနိုင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများ

ပဋိဇီဝဆေးကို အသုံးပြုသူ မည်သူမဆို ပဋိဇီဝဆေးနှင့်ဆက်စပ်သော ဝမ်းလျှောခြင်းကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သော်လည်း၊ အချို့သော အချက်များသည် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေသည်။ အောက်ပါအချက်များသည် ပဋိဇီဝဆေးကြောင့် ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည့် အလားအလာကို ပိုမိုမြင့်တက်စေပါသည် –

• ယခင်ကလည်း ပဋိဇီဝဆေးများကြောင့် ဝမ်းလျှောခြင်းကို ခံစားခဲ့ဖူးသူများ။
• ပဋိဇီဝဆေးများကို ကာလရှည်ကြာစွာ သောက်သုံးနေရသူများ။
• ပဋိဇီဝဆေး အမျိုးအစား အပြောင်းအလဲ အများအပြားကို တွဲဖက်အသုံးပြုနေရသူများ။