မင်းနီးယား ရောဂါ

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

မင်းနီးယား ရောဂါဟုတ်မဟုတ် စစ်ဆေးအတည်ပြုရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူသည် လက္ခဏာများကို မေးမြန်းခြင်းနှင့် ယခင် ဆေးဝါးကုသမှု ရာဇဝင်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ် ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သည်။ ဆရာဝန်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်ပါ လက္ခဏာပုံစံများကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးလေ့ရှိသည် –

• ခေါင်းမူး၍ ကမ္ဘာပတ်သလို ခံစားရခြင်း (Vertigo) – အနည်းဆုံး မိနစ်အနည်းငယ်မှသည် နာရီပေါင်းများစွာအထိ ကြာမြင့်နိုင်သော ခေါင်းမူးခြင်း ခံစားရမှု ပထမအကြိမ်ထက်ပို၍ ဖြစ်ပွားခြင်း။
• အကြားအာရုံ စစ်ဆေးမှုများမှတစ်ဆင့် အတည်ပြုထားသော အကြားအာရုံ ပြောင်းလဲမှုများ – မှတ်တမ်းတင်ထားသော အကြားအာရုံဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခြင်း။
• နားထဲတွင် အသံမြည်ခြင်း (tinnitus) သို့မဟုတ် နားအတွင်း ဖိအားခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် ပြည့်ကျပ်နေသလို ခံစားရခြင်း။

အခြားသော ရောဂါအခြေအနေ အတော်များများသည်လည်း အလားတူ လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ရောဂါအမည်ကို အတည်ပြုရန်နှင့် အခြားသော ဝေဒနာများကို ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန် ထပ်ဆောင်း စစ်ဆေးမှုများ မကြာခဏ လိုအပ်လေ့ရှိသည်။

အကြားအာရုံနှင့် ဟန်ချက်ထိန်းစနစ် စစ်ဆေးမှုများ (Hearing and Balance Tests)

အကြားအာရုံ၊ ဟန်ချက်ထိန်းစနစ်နှင့် အတွင်းနား လုပ်ဆောင်ချက်များကို စစ်ဆေးရန် အောက်ပါ စစ်ဆေးမှု အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုနိုင်သည် –

• အကြားအာရုံ အကဲဖြတ် စစ်ဆေးခြင်းများ (audiometry) – အကြားအာရုံ စွမ်းရည်ကို တိုင်းတာရန်နှင့် အလယ်နား မမှန်ကန်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် ဖြစ်ရသည့် နားပြည့်ကျပ်မှုကို ဖယ်ထုတ်စစ်ဆေးရန် တင်းပါနိုစတိုမီ (tympanostomy) ပြုလုပ်ခြင်း။
• အီလက်ထရိုကော့ကလီယိုဂရာဖီ (ECoG) – အသံအပေါ် အတွင်းနား၏ တုံ့ပြန်မှုကို တိုင်းတာပြီး အရည်စုပုံမှုကို သိရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးခြင်း။
• ဗီဒီယို ခေါင်းရုတ်တရက်လှုပ်ရှားမှု စစ်ဆေးခြင်း (vHIT) – မြန်ဆန်သော ခေါင်းလှုပ်ရှားမှုများအတွင်း မျက်လုံးနှင့် အတွင်းနား မည်သို့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သည်ကို အကဲဖြတ်ခြင်း။
• ကွန်ပျူတာသုံး ဒိုင်းနမစ် ပို့စ်ထရိုဂရာဖီ (CDP) – ခန္ဓာကိုယ် ဟန်ချက်ကို မည်မျှ ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်သည်နှင့် မည်သည့် ဟန်ချက်ထိန်းစနစ်များကို မှီခိုနေရသည်ဆိုသည်ကို စစ်ဆေးခြင်း။
• ဗက်စ်တီဗျူလာ-အီးဗုတ် မိုင်ယိုဂျန်းနစ် ပိုတန်ရှယ် (VEMP) စစ်ဆေးမှုများ – ဟန်ချက်ထိန်း လမ်းကြောင်းများကို စစ်ဆေးရန် ပြုလုပ်ခြင်း။
• စက်ဝိုင်းပုံ စှာလှည့်၍ စစ်ဆေးခြင်း (Rotational chair testing) – အလှုပ်အရှားများအပေါ် ဟန်ချက်ထိန်းစနစ်၏ တုံ့ပြန်ပုံကို အကဲဖြတ်ခြင်း။

အကြောဆိုင်ရာ အကြောင်းအရင်းများကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းမူးခြင်းနှင့် အကြားအာရုံ ဆုံးရှုံးခြင်းများကို ဖယ်ထုတ်ရန် သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI scans) ကဲ့သို့သော ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများကိုလည်း ဆရာဝန်က ညွှန်ကြားနိုင်သည်။

ကုသခြင်း

(Treatment)

ယနေ့အချိန်အထိ မင်းနီးယား ရောဂါသည် အမြစ်ပြတ် ပျောက်ကင်းအောင် မကုသနိုင်သေးသော ရောဂါဖြစ်သည်။ ကုသမှုသည် လက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် အကြိမ်အရေအတွက်ကို လျှော့ချရန်နှင့် ဘဝအရည်အသွေး တိုးတက်စေရန်ကိုသာ အဓိကထားသည်။

ဆေးဝါးများ (Medications)

ဆရာဝန်များသည် ရောဂါ ပြင်းထန်စွာ ထကြွနေစဉ် လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆေးဝါးများ ညွှန်ကြားနိုင်သည် –

• ရောဂါထကြွစဉ် ခေါင်းမူးခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်းနှင့် အလှုပ်အရှားကြောင့် မအီမသာဖြစ်ခြင်းတို့ကို လျှော့ချပေးသော ဆေးဝါးများ။
• အတွင်းနားရှိ အရည်ပမာဏကို ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်ရန် ဆီးဆေးများနှင့် အစားအသောက်တွင် ဆိုဒီယမ် (အနံ့/အဆိမ့်) လျှော့ချခြင်း။
• အတွင်းနားသို့ သွေးလှည့်ပတ်မှု ကောင်းမွန်စေပြီး ခေါင်းမူးသည့် ဖြစ်စဉ်များကို သက်သာစေနိုင်သော ဆေးဝါးများ။

ခွဲစိတ်ရန် မလိုသော ကုထုံးများ (Non-Surgical Therapies)

ထပ်ဆောင်း အထောက်အကူပြု ကုထုံးများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

• ဟန်ချက်ထိန်းစနစ် ပြန်လည်သန်စွမ်းရေး ကုထုံး (Vestibular rehabilitation therapy) – ဟန်ချက်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ဦးနှောက်က သင့်လျော်အောင် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေရန် ကူညီပေးခြင်း။
• နားကြားကိရိယာများ – ရေရှည် အကြားအာရုံချို့ယွင်းနေသူများတွင် ပြောဆိုဆက်ဆံရေး တိုးတက်စေရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။

ဆေးထိုးခြင်းနှင့် ခွဲစိတ်ကုသမှုများ (Injections and Surgical Treatments)

ရိုးရိုးကုသမှုများ ပြုလုပ်သော်လည်း လက္ခဏာများ ဆက်လက်ပြင်းထန်နေပါက ပိုမိုမြင့်မားသော ကုသမှု နည်းလမ်းများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်သည်။

• အလယ်နားအတွင်း ဆေးထိုးခြင်း – ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန် စတီရွိုက် (steroids) ဆေးများ သို့မဟုတ် မမှန်ကန်သော ဟန်ချက်ထိန်း အချက်ပြမှုများကို လျှော့ချပေးသည့် သီးသန့်ဆေးဝါးများ ထိုးပေးခြင်း။
• ခွဲစိတ်ကုသမှုများ – ရောဂါ ပြန်လည်ထကြွမှု ပြင်းထန်သော လူနာများအတွက်သာ သီးသန့်ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –
  • အတွင်းနား အရည်ဖိအားကို လျှော့ချရန် ခွဲစိတ်ခြင်း။
    • ထိခိုက်နေသော နား၏ ဟန်ချက်ထိန်း လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပိတ်ပင်လိုက်သည့် နည်းလမ်းများ။
    • ဖြစ်နိုင်ပါက အကြားအာရုံကို ထိန်းသိမ်းရင်း ဟန်ချက်ထိန်း အာရုံကြော အချက်ပြမှုများကို ဖြတ်တောက်သည့် ခွဲစိတ်မှုများ။

အဆိုပါ နည်းလမ်းများကို ခေါင်းမူးခြင်းကြောင့် ပုံမှန်အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ဘျး ဖြစ်ရသည့်အခါနှင့် အခြားကုသမှုများ မအောင်မြင်သည့်အခါမှသာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။

နေထိုင်မှုပုံစံနှင့် ကိုယ်တိုင် ဂရုစိုက်မှု နည်းဗျူဟာများ (Lifestyle and Self-Care Strategies)

မင်းနီးယား ရောဂါခံစားနေရသူများသည် အောက်ပါတို့ဖြင့် လက္ခဏာများကို လျှော့ချနိုင်သည် –

• ခေါင်းမူးနေစဉ် ရုတ်တရက် လှုပ်ရှားမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
• မူးဝေသည့်အခါ ဘေးကင်းသော ပုံစံဖြင့် အနားယူခြင်း။
• လက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သော အဆား၊ ကဖိန်း၊ အရက်နှင့် ဆေးရွက်ကြီး တို့ကို ကန့်သတ်ခြင်း။

ဆရာဝန်နှင့် ပြသရန် ပြင်ဆင်ခြင်း (Preparing for a Medical Appointment)

ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူနှင့် တွေ့ဆုံချိန်ကို အထိရောက်ဆုံး ဖြစ်စေရန် အောက်ပါတို့ ပြုလုပ်ထားခြင်းက အထောက်အကူပြုသည် –

• ကြာချိန်နှင့် ရောဂါထကြွစေသော အကြောင်းအရင်းများ အပါအဝင် လက္ခဏာများကို မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း။
• အကြားအာရုံ သို့မဟုတ် ဟန်ချက်ထိန်းစနစ် ပြောင်းလဲမှုများကို မှတ်သားထားခြင်း။
• ပုံမှန်သောက်သုံးနေသော ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် ဖြည့်စွက်စာများ၏ အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ယူဆောင်လာခြင်း။
• အဆိုပါ အသေးစိတ် အချက်အလက်များသည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူများအား အထိရောက်ဆုံး ရောဂါအမည်တပ် စစ်ဆေးမှုများနှင့် ကုသမှု အစီအစဉ်များဆီသို့ လမ်းညွှန်ပေးနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။
• ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူနှင့် ဆွေးနွေးလိုသော မေးခွန်းများ စာရင်းကို ပြင်ဆင်ထားပါ။

Doctors who treat this condition