ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်သုတ်ရည်အိတ်ငယ် အကြောင်း သိကောင်းစရာ
Epididymal cyst ဟုလည်းခေါ်ဆိုသော spermatocele သည် epididymis တွင် အရည်များပြည့်နေသည့် အကျိတ်အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ Epididymis ဆိုသည်မှာ ဝှေးစေ့၏ အပေါ်ဘက်တွင် တည်ရှိသော သုက်ကောင်များကို စုဆောင်းပေးပြီး သယ်ဆောင်ပေးသည့် ခွေလိမ်နေသော ပြွန်ငယ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် သည် ကင်ဆာမဟုတ်ပါ။ ပုံမှန်အားဖြင့် နာကျင်မှုမရှိပါ။ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် အတွင်းရှိ အရည်သည် များသောအားဖြင့် ကြည်လင်သည် သို့မဟုတ် နို့နှစ်ရောင်ရှိပြီး သုက်ကောင်များ ပါဝင်နိုင်သည်။
သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ၏ အရွယ်အစားမှာ အမျိုးမျိုးကွဲပြားပါသည်။
- ဘာမျှမခံစားရခြင်း။ အကျိတ်အချို့မှာ အလွန်သေးငယ်သဖြင့် စမ်း၍မရနိုင်၊ မမြင်နိုင်သဖြင့် အာထရာဆောင်းကဲ့သို့သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများဖြင့်သာ တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။
- ပဲစေ့အရွယ် အဖုအကျိတ်။ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် အများစုမှာ ဝှေးစေ့၏ အပေါ်ဘက် သို့မဟုတ် နောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသော အဖုသေးသေးလေးအဖြစ် ပေါ်နေတတ်ပါသည်။ အများစုမှာ အရွယ်အစားနှင့် ပုံသဏ္ဍာန်အားဖြင့် ပဲစေ့နှင့် ဆင်တူပါသည်။
- ကြီးမားသော အကျိတ်။ သုတ်ရည်အိတ်ငယ်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ အတော်လေး ကြီးမားလာနိုင်ပါသည်။ အမျိုးသားအချို့က ကြီးမားသော သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ကို ဝှေးစေ့သုံးခုရှိနေသကဲ့သို့ ခံစားရသည်ဟု ဆိုကြပါသည်။
သုက်ရည်သိုလှောင်ရာအင်္ဂါ ၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်မှာ ဝှေးစေ့မှ သုက်ကောင်များကို သိမ်းဆည်းပေးပြီး ပို့ဆောင်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ဖြစ်ပွားရသည့် အတိအကျ အကြောင်းရင်းကို မသိရှိရသေးသော်လည်း သုက်ကောင် သယ်ဆောင်ပေးသည့် ပြွန်တစ်ခုခု ပိတ်ဆို့ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
သုတ်ရည်အိတ်ငယ် များသည် ကင်ဆာမဟုတ်သော အကျိတ်များဖြစ်ပါသည်။ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် သည် ကင်ဆာအကျိတ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ကြောင်း အထောက်အထားမရှိပါ။ ထို့အပြင် သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ရှိခြင်းသည် ဝှေးစေ့ကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မတိုးစေပါ။
မကြာခဏဆိုသလို ဤအခြေအနေသည် မျိုးပွားနိုင်စွမ်းကို မထိခိုက်စေပါ၊ ကုသမှုလည်း မလိုအပ်ပါ။ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် သည် မသက်မသာဖြစ်စေလောက်အောင် ကြီးမားလာပါက ဆရာဝန်က ခွဲစိတ်ရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
သုတ်ရည်အိတ်ငယ် သည် ပုံမှန်အားဖြင့် လက္ခဏာမပြတတ်ဘဲ အရွယ်အစားလည်း ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ ရှိနေတတ်ပါသည်။ သို့သော် အလုံအလောက် ကြီးမားလာပါက လူနာသည် အောက်ပါတို့ကို ခံစားရနိုင်ပါသည်-
- ဝှေးစေ့တွင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် မသက်မသာဖြစ်ခြင်း
- ဝှေးစေ့အိတ် ရောင်ရမ်းခြင်း
- ဝှေးစေ့၏ အပေါ်ဘက်နှင့် နောက်ဘက်တွင် ပြည့်နေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း
- ဝှေးစေ့တွင် လေးလံနေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း
သုတ်ရည်အိတ်ငယ် သည် များသောအားဖြင့် လက္ခဏာမပြတတ်သောကြောင့် လူနာအနေဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စမ်းသပ်ရာမှသာ သိရှိနိုင်သည် သို့မဟုတ် ဆရာဝန်နှင့် ပုံမှန်စစ်ဆေးစဉ်တွင်သာ တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။
ဝှေးစေ့တွင် ဖြစ်ပေါ်သော မည်သည့်အဖုအကျိတ်ကိုမဆို ဝှေးစေ့ကင်ဆာကဲ့သို့သော ပိုမိုပြင်းထန်သည့် ရောဂါများမဟုတ်ကြောင်း စစ်ဆေးရန် ဆရာဝန်နှင့် ပြသရပါမည်။ လူနာသည် ဝှေးစေ့တွင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်းရှိပါက ဆရာဝန်ထံ ဖုန်းဆက်ပါ။ ဝှေးစေ့နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သော ရောဂါအခြေအနေများစွာရှိပြီး အချို့မှာ ချက်ချင်းဆေးကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
သုတ်ရည်အိတ်ငယ် သည် သုက်ရည်သိုလှောင်ရာအင်္ဂါ ၏ သီးခြားနေရာတစ်ခုတွင် သုက်ကောင်များ စုပုံလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဝှေးစေ့မှ သုက်ကောင်များကို သိုလှောင်ပေးပြီး ပို့ဆောင်ပေးသည့် သုက်ရည်သိုလှောင်ရာအင်္ဂါ ထဲရှိ ပြွန်များစွာထဲမှ တစ်ခု ပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)
သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ဖြစ်ပွားမှုအတွက် အတည်တကျရှိသော အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည့် အချက်များ မများလှပါ။
- အသက်အရွယ်။ အသက် ၄၀ နှင့်အထက် အမျိုးသားများတွင် အဖြစ်များပါသည်။
- ဆေးဝါး။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း သားပျက်သားလျှောခြင်းနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် diethylstilbestrol (DES) ဆေးကို သောက်သုံးခဲ့ရသော မိခင်များမှ မွေးဖွားလာသူများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။ အမျိုးသမီးများတွင် ရှားပါးသော မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနှုန်း တိုးလာခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်မှုများကြောင့် ဤဆေးကို အသုံးပြုခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
သုတ်ရည်အိတ်ငယ် သည် လက္ခဏာမပြလေ့ရှိသောကြောင့် ရောဂါရှာဖွေရာတွင် မကြာခဏ မှားယွင်းတတ်ပါသည်။ အောက်ပါတို့သည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူအား ရောဂါကို မှန်ကန်စွာ ရှာဖွေနိုင်စေရန် ကူညီပေးပါလိမ့်မည်။
- ခန္ဓာကိုယ်ကို စစ်ဆေးခြင်း။ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ရှိ၊ မရှိ သိရှိရန်အတွက် လူနာကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရပါမည်။ Spermatocele သည် ပုံမှန်အားဖြင့် နာကျင်မှုမရှိသော်လည်း ဆရာဝန်မှ အဖုကို စမ်းသပ်သည့်အခါ လူနာတွင် နာကျင်မှုကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။ လူအချို့မှာ မိမိကိုယ်ကို ဝှေးစေ့စမ်းသပ်မှု ပြုလုပ်ရာမှ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ကို တွေ့ရှိတတ်ကြပါသည်။
- ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှု။ လူနာတွင် ဝှေးစေ့နာကျင်မှုရှိပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် သွေးစစ်ခြင်း (CBC) (သို့မဟုတ်) ဆီးစစ်ခြင်းကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများသည် ရောဂါပိုးဝင်ရောက်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ရောင်ရမ်းခြင်းရှိ၊ မရှိကို စစ်ဆေးပေးပါသည်။
- Transillumination။ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ဝှေးစေ့အိတ်ကို မီးရောင်ဖြင့် ထိုးကြည့်ခြင်းမျိုး ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ အဆိုပါ မီးရောင်သည် သုတ်ရည်အိတ်ငယ် သည် အဖုခဲမဟုတ်ဘဲ အရည်များပြည့်နေသော အိတ်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ပြသပေးပါလိမ့်မည်။
- အာထရာဆောင်း (Ultrasound)။ အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြုသည့် ဤပုံရိပ်ဖော်နည်းလမ်းသည် ဝှေးစေ့အိတ်အတွင်းရှိ အကျိတ်များကို တိကျစွာ ပုံရိပ်ဖော်ပေးပါသည်။ Transillumination ဖြင့် အိတ်တည်ခြင်းကို အတည်မပြုနိုင်ပါက အာထရာဆောင်းသည် ၎င်းသည် အခြားမည်သည့်အရာဖြစ်နိုင်သည်ကို ခွဲခြားပေးနိုင်ပါသည်။ မြင့်မားသော ကြိမ်နှုန်းရှိ အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ပုံရိပ်ဖော်သည့် ဤစစ်ဆေးမှုကို ဝှေးစေ့အကျိတ် (သို့မဟုတ်) ဝှေးစေ့အိတ်ကြီးရခြင်း၏ အခြားအကြောင်းရင်းများကို ပယ်ဖျက်ရန် ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
Spermatocele အများစုသည် သူ့အလိုလို ပျောက်ကင်းသွားခြင်းမျိုး မရှိသည့်အပြင် နာကျင်မှု သို့မဟုတ် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုမရှိသောကြောင့် ကုသရန် မလိုအပ်ပါ။ သို့သော် မသက်မသာဖြစ်ပါက ဆရာဝန်သည် ရောဂါလက္ခဏာများကို သက်သာစေရန် acetaminophen သို့မဟုတ် ibuprofen ကဲ့သို့သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
- ခွဲစိတ်ကုသခြင်း Spermatocelectomy သည် များသောအားဖြင့် လူနာပြင်ပတွင် ကုသနိုင်သော ခွဲစိတ်မှုမျိုးဖြစ်ပြီး မေ့ဆေး (သို့မဟုတ်) ထုံဆေးကို အသုံးပြုပါသည်။ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်သည် ဝှေးစေ့အိတ်တွင် ခွဲစိတ်ရာတစ်ခုပြုလုပ်၍ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် နှင့် သုက်ရည်သိုလှောင်ရာအင်္ဂါ ကို ခွဲထုတ်ပေးပါသည်။ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ခွဲစိတ်ရာနေရာကို ဖိထားပေးရန်နှင့် ကာကွယ်ရန် ဂွမ်းထည့်ထားသော အထောက်အကူပြု အတွင်းခံကို ဝတ်ဆင်ရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် လူနာများကို အောက်ပါတို့ကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်-
- ရောင်ရမ်းမှု လျော့ကျစေရန် 2 ရက်မှ 3 ရက်ခန့် ရေခဲဝတ် ကပ်ပေးပါ။
- ပါးစပ်ဖြင့် သောက်သုံးရသော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို တစ်ရက် သို့မဟုတ် နှစ်ရက်ခန့် သောက်သုံးရန် အကြံပြုထားသည်။
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် 1 ပတ်မှ 3 ပတ်အတွင်း ပြန်လည်စစ်ဆေးမှု ခံယူရန် အကြံပြုထားသည်။ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်းသည် သုက်ကောင်ပို့ဆောင်ပေးသည့် ပြွန်ကို ထိခိုက်စေနိုင်သဖြင့် သုက်ရည်သိုလှောင်ရာအင်္ဂါ သို့မဟုတ် သုက်ရည်ပို့ဆောင်ကြော (vas deferens) ကို ပျက်စီးစေပြီး မျိုးပွားနိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် ခွဲစိတ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်လည်း သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
- အရည်စုပ်ထုတ်ခြင်း (Aspiration) နှင့် အမာရွတ်ဖြစ်စေသော ကုသမှု (Sclerotherapy) Sclerotherapy နှင့် aspiration သည် အခြားကုသမှုနည်းလမ်းများ ဖြစ်သော်လည်း ရှားရှားပါးပါးသာ အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။ လုပ်ဆောင်ချက်အတွင်းတွင် Spermatocele ထဲမှ အရည်များကို စုပ်ထုတ်ရန် အထူးအပ်တစ်ချောင်းကို အသုံးပြုပါသည်။ အကယ်၍ သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ပြန်ဖြစ်လာပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် အရည်ကို စုပ်ထုတ်ပြီးနောက် ဓာတုပစ္စည်းတစ်ခုကို အိတ်ထဲသို့ ထိုးသွင်းရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ဤနည်းလမ်းသည် သုတ်ရည်အိတ်ငယ် အိတ်ထဲတွင် အမာရွတ်ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အရည်အစားနေရာယူကာ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျော့ကျစေပါသည်။ Sclerotherapy သည် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် သုက်ရည်သိုလှောင်ရာအင်္ဂါ ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေလည်း ရှိပါသည်။
- မျိုးပွားနိုင်စွမ်းကို ကာကွယ်ခြင်း Sclerotherapy နှင့် ခွဲစိတ်ကုသမှု နှစ်မျိုးစလုံးသည် သုက်ရည်သိုလှောင်ရာအင်္ဂါ (သို့မဟုတ်) သုက်ရည်ပို့ဆောင်ကြော ကို ထိခိုက်စေနိုင်သော အန္တရာယ်ရှိပြီး မျိုးပွားနိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ ကလေးယူရန် အစီအစဉ်ရှိပါက အချို့သော ကုသမှုများကို ရွှေ့ဆိုင်းထားနိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ လူနာသည် သုတ်ရည်အိတ်ငယ် ကြောင့် မသက်မသာဖြစ်ပြီး ချက်ချင်း ကုသမှုခံယူလိုပါက သုက်ရည်သိုလှောင်ခြင်း (sperm banking) ၏ အားသာချက်နှင့် အားနည်းချက်များကို ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။
