ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ရေတိမ်ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ
ရေတိမ်ရောဂါ (Glaucoma) ဆိုသည်မှာ အမြင်အာရုံကြော (optic nerve) ကို ပျက်စီးစေသည့် မျက်စိရောဂါစုတစ်စုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤအာရုံကြောသည် အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို မျက်လုံးမှ ဦးနှောက်သို့ ပေးပို့ရန်အတွက် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ အမြင်အာရုံကြော ပျက်စီးခြင်းသည် မျက်လုံးအတွင်းရှိ ဖိအား (intraocular pressure – IOP) မြင့်တက်ခြင်းနှင့် မကြာခဏ ဆက်စပ်နေတတ်သည်။ သို့သော်လည်း ရေတိမ်ရောဂါသည် မျက်စိဖိအား ပုံမှန်ရှိနေလျှင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ရေတိမ်ရောဂါသည် အမြင်အာရုံကြော ပျက်စီးခြင်းနှင့် ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်သော အမြင်အာရုံ ဆုံးရှုံးခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များပြီး မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အသက် ၆၀ ကျော်သူများအတွက်မူ ၎င်းသည် မျက်စိကွယ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အဖြစ်များသော အခြေအနေများတွင် မျက်လုံး၏ ရှေ့ပိုင်း၌ အရည်များ စုပုံလာပြီး ဖိအားကို မြင့်တက်စေကာ အမြင်အာရုံကြောကို တဖြည်းဖြည်း ပျက်စီးစေသည်။ ရေတိမ်ရောဂါကို မကုသဘဲ ထားပါက သို့မဟုတ် သေချာစွာ မထိန်းချုပ်ပါက မျက်စိကွယ်ခြင်း အပါအဝင် အမြဲတမ်းနှင့် ပြန်လည်မကောင်းမွန်နိုင်သော အမြင်အာရုံ ဆုံးရှုံးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ရေတိမ်ရောဂါသည် များသောအားဖြင့် မျက်လုံးနှစ်ဖက်စလုံးကို ထိခိုက်စေသော်လည်း အစပိုင်းတွင် မျက်လုံးတစ်ဖက်၌ ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်သည်။ ရေတိမ်ပွင့် (Open-angle glaucoma) သည် မျက်လုံးတစ်ဖက်တွင် အလယ်အလတ် သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ထိခိုက်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး အခြားမျက်လုံးတစ်ဖက်တွင်မူ အနည်းငယ်သာ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ မျက်လုံးတစ်ဖက်တွင် ရေတိမ်ပိတ် (closed-angle glaucoma) ရှိသူများသည် ၅ နှစ်မှ ၁၀ နှစ်အတွင်း အခြားမျက်လုံးတစ်ဖက်တွင်လည်း ထိုရောဂါအခြေအနေမျိုး ထပ်မံဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ၄၀% မှ ၈၀% အထိ ရှိသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ရေတိမ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာများသည် ရောဂါအမျိုးအစားနှင့် အဆင့်ပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်သည် –
- ရေတိမ်ပွင့် (Open-angle glaucoma): ရေတိမ်ပွင့်၏ ကနဦးအဆင့်များတွင် လက္ခဏာများကို ထင်ရှားစွာ မသိသာနိုင်ပါ။ ရောဂါတိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဘေးဘက်အမြင်အာရုံ (peripheral vision) တွင် အကွက်လိုက် ကွယ်နေသော နေရာများ တဖြည်းဖြည်း ပေါ်ထွက်လာခြင်းကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ ပိုမိုရင့်နေသောအဆင့်များတွင်မူ ဗဟိုအမြင်အာရုံ (central vision) အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို မြင်ရရန် ခက်ခဲခြင်းများ ထင်ရှားလာနိုင်သည်။
- ရုတ်တရက်ဖြစ်သော ရေတိမ်ပိတ် (Acute angle-closure glaucoma): ရုတ်တရက်ဖြစ်သော ရေတိမ်ပိတ်သည် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာရပ်များဖြင့် ပြသလေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့တွင် အလွန်အမင်း ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မျက်လုံးနာခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း၊ မီးလုံးများဘေးတွင် ကွင်းများ သို့မဟုတ် အရောင်စုံ အရိပ်ဝိုင်းများ မြင်ရခြင်းနှင့် မျက်လုံးနီမြန်းခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤလက္ခဏာများသည် နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ချက်ချင်းဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဂရုစိုက်မှု လိုအပ်သော အရေးကြီးသည့် အခြေအနေကို ပူးပေါင်းညွှန်ပြနေခြင်း ဖြစ်သည်။
- မျက်စိဖိအားပုံမှန် ရေတိမ် (Normal-tension glaucoma): မျက်စိဖိအားပုံမှန် ရေတိမ်၏ ကနဦးအဆင့်များတွင် သတိပြုမိလောက်သော လက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာကို မကြုံတွေ့ရနိုင်ပါ။ ရောဂါတိုးလာသည်နှင့်အမျှ အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း တဖြည်းဖြည်း စတင်ဖြစ်ပွားလာနိုင်သည်။ ပိုမိုရင့်နေသောအဆင့်များတွင်မူ ဘေးဘက်အမြင်အာရုံ ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိပြီး၊ ၎င်းသည် စောစီးစွာ သိရှိနိုင်ရန်နှင့် ကြားဝင်ကုသနိုင်ရန် ပုံမှန်မျက်စိစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ခြင်း၏ အရေးကြီးပုံကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။
- ကလေးများတွင် ဖြစ်သော ရေတိမ် (Glaucoma in children): ကလေးများတွင် ဖြစ်သော ရေတိမ်သည် လက္ခဏာအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါ်လာနိုင်ပြီး ၎င်းတို့တွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်များ၏ မျက်လုံးများ အရောင်မှိန်ခြင်း သို့မဟုတ် နောက်ကျခြင်း၊ မျက်တောင်ခဏခဏခတ်ခြင်း၊ မငိုဘဲ မျက်ရည်ကျခြင်း၊ အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း၊ အဝေးမှုန်ခြင်း ပိုဆိုးလာခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ကလေးများတွင် ဤလက္ခဏာများကို အချိန်မီ သတိပြုမိခြင်းသည် စနစ်တကျ ကလေးမျက်စိစောင့်ရှောက်မှု ပေးနိုင်ရန်နှင့် အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အလွန်အရေးကြီးသည်။ ကလေး၏ အမြင်အာရုံကျန်းမာရေးတွင် ပေါ်ထွက်လာသော ပြဿနာများကို စောင့်ကြည့်ဖြေရှင်းရန် ပုံမှန်မျက်စိစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုလိုပါသည်။
- မျက်စိဆိုးဆေးလွှာ ရေတိမ် (Pigmentary glaucoma): မျက်စိဆိုးဆေးလွှာ ရေတိမ်သည် ထူးခြားသော လက္ခဏာများဖြင့် ပြသလေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ မီးလုံးများဘေးတွင် အရိပ်ဝိုင်းများ မြင်ရခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု လုပ်ဆောင်စဉ် အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်းနှင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဘေးဘက်အမြင်အာရုံ တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤညွှန်ပြချက်များသည် ရောဂါတိုးလာမှုကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် အမြင်အာရုံကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် စဉ်ဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် စောစီးစွာ ကြားဝင်ကုသခြင်းတို့၏ အရေးကြီးပုံကို ပေါ်လွင်စေသည်။ ဤလက္ခဏာများကို ချက်ချင်းဖော်ထုတ် ဖြေရှင်းနိုင်ရန် ပုံမှန်မျက်စိစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုထားသည်။
အကယ်၍ ရုတ်တရက်ဖြစ်သော ရေတိမ်ပိတ်၏ လက္ခဏာများဖြစ်သည့် ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် မျက်လုံးနာခြင်းတို့ ပေါ်ပေါက်လာပါက ချက်ချင်းဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဂရုစိုက်မှု ခံယူရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။ ချက်ချင်းကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပြီး လူနာများသည် အရေးပေါ်ခန်းသို့ သွားရောက်ခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိအထူးကုဆရာဝန်ရုံးခန်းသို့ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုမရှိဘဲ ဆက်သွယ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ရပါမည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
ရေတိမ်ရောဂါသည် အမြင်အာရုံကြော ပျက်စီးသွားသောအခါ ဖြစ်ပွားပြီး၊ ၎င်း၏ ရလဒ်အနေဖြင့် အမြင်အာရုံတွင် ကွယ်နေသော နေရာများ ပေါ်ထွက်လာသည်။ ဤအာရုံကြော ပျက်စီးရသည့် အကြောင်းရင်းသည် မျက်လုံးအတွင်းရှိ ဖိအားမြင့်တက်ခြင်းနှင့် မကြာခဏ ဆက်စပ်နေတတ်သော်လည်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်များအတွက် တိကျသော အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပါ။
မျက်စိဖိအား မြင့်တက်ခြင်းသည် မျက်လုံးအတွင်း လှည့်ပတ်နေသော အက်ကွဲယပ်စ် ဟူးမား (aqueous humor) ဟုခေါ်သည့် အရည်များ စုပုံလာခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ဤအရည်သည် သူငယ်အိမ် (iris) နှင့် မျက်ကြည်လွှာ (cornea) ဆုံသည့် ထောင့်တွင် တည်ရှိသော ထရဗက်ကူလာ ကွန်ရက် (trabecular meshwork) တစ်ရှူးမှတစ်ဆင့် စီးဆင်းသွားသည်။ အမြင်အာရုံအတွက် အရေးကြီးသော မျက်ကြည်လွှာသည် မျက်လုံးအတွင်းသို့ အလင်းဝင်ရောက်ခွင့် ပေးသည်။ ဤအရည်များ အလွန်အမင်း ထွက်ရှိလာသောအခါ သို့မဟုတ် အရည်စီးဆင်းသည့် စနစ်တွင် ချို့ယွင်းချက် ရှိလာသောအခါ မျက်စိဖိအား မြင့်တက်လာနိုင်သည်။
ရေတိမ်ရောဂါ အမျိုးအစားများစွာ ရှိပါသည် –
- ရေတိမ်ပွင့် (Open-angle glaucoma): အဖြစ်များပြီး၊ အရည်စီးဆင်းရာထောင့် ပွင့်နေသော်လည်း အရည်စီးဆင်းမှု စနစ်ချို့ယွင်းသဖြင့် ဖိအား တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
- ရေတိမ်ပိတ် (Angle-closure glaucoma): သူငယ်အိမ် ဖောင်းကြွလာပြီး အရည်စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့် ဖိအား ရုတ်တရက် သို့မဟုတ် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
- မျက်စိဖိအားပုံမှန် ရေတိမ် (Normal-tension glaucoma): မျက်စိဖိအား ပုံမှန်ရှိနေသော်လည်း အမြင်အာရုံကြော ပျက်စီးခြင်း ဖြစ်သည်။ အကြောင်းရင်းများတွင် အမြင်အာရုံကြော အာရုံခံနိုင်စွမ်း လွန်ကဲခြင်း သို့မဟုတ် သွေးစီးဆင်းမှု လျော့နည်းခြင်း (သွေးကြောကျဉ်းရောဂါ) တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။
- ကလေးများတွင် ဖြစ်သော ရေတိမ် (Glaucoma in children): အရည်စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့ခြင်း၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် နောက်ကွယ်က ကျန်းမာရေး အခြေအနေများကြောင့် မွေးရာပါ သို့မဟုတ် ငယ်ရွယ်စဉ် အရွယ်များတွင် ဖြစ်ပွားခြင်း ဖြစ်သည်။
- မျက်စိဆိုးဆေးလွှာ ရေတိမ် (Pigmentary glaucoma): သူငယ်အိမ်မှ ဆိုးဆေးမှုန်များက အရည်စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့ကာ ဖိအားမြင့်တက်စေခြင်းဖြစ်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဖြည်းဖြည်းချင်း အပြေးလေ့ကျင့်ခြင်း (jogging) ကဲ့သို့သော လှုပ်ရှားမှုများက ရောဂါကို လှုံ့ဆော်ပေးတတ်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ
ရေတိမ်ရောဂါသည် မည်သူ့ကိုမဆို ထိခိုက်နိုင်ပြီး ကနဦး သတိပေးလက္ခဏာများမပြဘဲ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အချို့သော အချက်များသည် ရေတိမ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေနိုင်ပြီး ၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –
- အသက် ၅၅ နှစ်ထက်ကြီးခြင်း
- လူမည်း၊ အာရှ သို့မဟုတ် လက်တင်နို မျိုးနွယ်စုဝင်ဖြစ်ခြင်း
- မိသားစုအတွင်း ရေတိမ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်ရှိခြင်း
- မျက်စိတွင်းဖိအား သို့မဟုတ် မျက်လုံးတွင်းပိုင်းဖိအား မြင့်မားနေခြင်း
- ကော်တီကိုစတီးရွိုက်ဆေးများကို ရေရှည်သုံးစွဲခြင်း
- သွေးတိုးရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါ Tables၊ ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်းနှင့် သွေးအားနည်းရောဂါတစ်မျိုး (sickle cell anemia) အပါအဝင် ကျန်းမာရေး ချို့ယွင်းမှုများ ရှိနေခြင်း
- အနီးမှုန်ခြင်း သို့မဟုတ် အဝေးမြင်ခြင်း (Hyperopia) ရှိခြင်း (ရေတိမ်ပိတ် ဖြစ်ပွားရန်အတွက်)
- အဝေးမှုန်ခြင်း (Myopia) ရှိခြင်း (ရေတိမ်ပွင့် ဖြစ်ပွားရန်အတွက်)
- ယခင်က မျက်စိခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ဖူးခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိထိခိုက်ဒဏ်ရာရဖူးခြင်း
- မျက်ကြည်လွှာ၏ အလယ်အလွှာ ပါးလွှာနေခြင်း
- အရည်စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း ထောင့်ကျဉ်းနေခြင်း (ရေတိမ်ပိတ် ဖြစ်ပွားရန်အတွက်)
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
ထင်ရှားသော ရောဂါလက္ခဏာမပြဘဲ ဖြစ်ပွားတတ်သည့် ရေတိမ်ကဲ့သို့သော ရောဂါအခြေအနေများကို စောစီးစွာ ဖော်ထုတ်သိရှိနိုင်ရန် မျက်စိအား ပုံမှန်စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ဤသို့ စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် အမြင်အာရုံကြော ကျန်းမာရေးကို ဆန်းစစ်နိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အမြင်အာရုံ ဆုံးရှုံးမှုများကို သိရှိနိုင်သည်။ ရေတိမ်ရောဂါ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန်အတွက် မျက်စိဆရာဝန်သည် နာကျင်မှုမရှိသော အောက်ပါ စစ်ဆေးမှုအမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည် –
- သူငယ်အိမ်ချဲ့၍ မျက်စိစစ်ဆေးခြင်း (Dilated eye exam): မျက်လုံး၏ နောက်ဘက်ရှိ အမြင်အာရုံကြောကို သေချာစွာ စစ်ဆေးနိုင်ရန်အတွက် သူငယ်အိမ်ကို ကျယ်လာအောင် ပြုလုပ်၍ စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။
- အမြင်အာရုံဧရိယာ စစ်ဆေးခြင်း (Visual field test / perimetry): ဘေးဘက်အမြင်အာရုံ ပြောင်းလဲမှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဘေးဘက်ရှိ အရာဝတ္ထုများကို မြင်နိုင်စွမ်း ရှိမရှိကို ဆန်းစစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
- မျက်စိဖိအား တိုင်းတာခြင်း (Ocular pressure test / tonometry): မျက်လုံးအတွင်းပိုင်း ဖိအားကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။
- မှန်ဘီလူးပြားဖြင့် မျက်စိစစ်ဆေးခြင်း (Slit-lamp exam): အထူးပြုလုပ်ထားသော မှန်ဘီလူးမီးအိမ် (slit lamp) ကို အသုံးပြု၍ မျက်လုံး၏ အတွင်းပိုင်းကို ဆရာဝန်က စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။
- မျက်စိအရည်စီးဆင်းရာထောင့်ကို စစ်ဆေးခြင်း (Gonioscopy): သူငယ်အိမ် (iris) နှင့် မျက်ကြည်လွှာ (cornea) ဆုံသည့် ထောင့်နေရာကို စစ်ဆေးသည့် စစ်ဆေးမှု ဖြစ်သည်။
- အလင်းလှိုင်းသုံး အမြင်အာရုံကြောပုံရိပ်ဖော်ခြင်း (Optical coherence tomography – OCT): ရေတိမ်ရောဂါ ရှိနေခြင်းကို ညွှန်ပြနိုင်သည့် အမြင်အာရုံကြော၏ ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန်းစစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
- မျက်ကြည်လွှာ အထူတိုင်းတာခြင်း (Pachymetry): မျက်ကြည်လွှာ၏ အထူပမာဏကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။
- အမြင်အာရုံစူးရှမှု စစ်ဆေးခြင်း (Visual acuity test): သွားဘက်ဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် မျက်စိစစ်ဆေးသည့် စာလုံးဘုတ်ပြားများ (eye charts) ကို သုံး၍ အမြင်အာရုံ ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိမရှိကို ဆန်းစစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
ရေတိမ်ရောဂါကြောင့် ပျက်စီးသွားသော အမြင်အာရုံကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်အောင် လုပ်၍မရနိုင်ပါ (ပြန်လည်မရရှိနိုင်ပါ)။ သို့သော်လည်း အထူးသဖြင့် ရောဂါကို စောစီးစွာ ဖော်ထုတ်သိရှိနိုင်ပါက ကုသမှုခံယူခြင်းနှင့် ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အမြင်အာရုံ ထပ်မံဆုံးရှုံးမှုကို နှေးကွေးသွားစေရန် သို့မဟုတ် ကာကွယ်ရန် ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ရေတိမ်ကုသမှု၏ အဓိကနည်းလမ်းမှာ မျက်လုံးအတွင်းပိုင်း ဖိအားကို လျှော့ချခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရွေးချယ်စရာ နည်းလမ်းများတွင် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့် မျက်စဉ်းဆေးများ၊ သောက်ဆေးများ၊ လေဆာဖြင့် ကုသခြင်း၊ ခွဲစိတ်ကုသခြင်း သို့မဟုတ် ဤကုသနည်းများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ရောဂါအခြေအနေကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ပုံမှန်စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် အချိန်မီ ကြားဝင်ကုသခြင်းတို့သည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
အောက်ပါ ကုသမှုများသည် မျက်လုံးအတွင်းပိုင်း ဖိအားကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်ပါသည် –
မျက်စဉ်းဆေးများ (Eyedrops)
ရေတိမ်ကုသမှုကို များသောအားဖြင့် မျက်စိဖိအား လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည့် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသော မျက်စဉ်းဆေးများဖြင့် စတင်လေ့ရှိသည်။ ဤမျက်စဉ်းဆေးများကို အမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားနိုင်ပါသည် –
- ပရိုစတာဂလန်ဒင်ဆေးများ (Prostaglandins): မျက်စိအတွင်း အရည်စီးဆင်းထွက်မှုကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေပြီး မျက်စိဖိအားကို လျှော့ချပေးသည်။ ဆေးများ၏ ဥပမာမှာ လာတာနိုပရော့စ် (latanoprost)၊ ထရာဗိုပရော့စ် (travoprost)၊ တာဖလူပရော့စ် (tafluprost)၊ ဘိုင်မက်တိုပရော့စ် (bimatoprost) နှင့် လာတာနိုပရော့စတင်း ဘူးနော့ဒ် (latanoprostene bunod) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများအနေဖြင့် မျက်လုံးနီခြင်း၊ စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်း၊ သူငယ်အိမ်၊ မျက်တောင် သို့မဟုတ် မျက်ခွံအရေပြား အရောင်ရင့်သွားခြင်းနှင့် အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် အသုံးပြုရသည်။
- ဘီတာဘလော့ကာဆေးများ (Beta blockers): မျက်စိဖိအား လျော့ကျစေရန်အတွက် အရည်ထွက်ရှိမှုကို လျှော့ချပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တီမိုလော (timolol) နှင့် ဘီတက်ဆိုလော (betaxolol) တို့ ဖြစ်သည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း၊ နှလုံးခုန်နှုန်း နှေးခြင်း၊ သွေးဖိအားကျခြင်း၊ ပန်းသေပန်းညှိုးဖြစ်ခြင်းနှင့် မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ် ညွှန်ကြားလေ့ရှိသည်။
- အယ်လ်ဖာ-အက်ဒရီနာဂျစ် အာဂိုနစ္စဆေးများ (Alpha-adrenergic agonists): အရည်ထွက်ရှိမှုကို လျှော့ချပေးပြီး စီးဆင်းထွက်မှုကို တိုးမြင့်စေသည်။ ဥပမာများမှာ အာပရာကလိုနီဒင်း (apraclonidine) နှင့် ဘရီမိုနီဒင်း (brimonidine) တို့ ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများမှာ နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း၊ သွေးတိုးခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ မျက်လုံးနီခြင်း သို့မဟုတ် ယားယံခြင်းနှင့် ခံတွင်းခြောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် နှစ်ကြိမ် အသုံးပြုရသည်။
- ကာဗိုနစ် အန်ဟိုက်ဒရေ့စ် အဟန့်အတားဆေးများ (Carbonic anhydrase inhibitors): အရည်ထွက်ရှိမှုကို လျှော့ချပေးသည်။ ဥပမာများမှာ ဒေါဇိုလာမိုက် (dorzolamide) နှင့် ဘရင်ဇိုလာမိုက် (brinzolamide) တို့ ဖြစ်သည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် ခံတွင်း၌ သတ္တုအရသာရခြင်း၊ ဆီးခဏခဏသွားခြင်းနှင့် လက်ချောင်းခြေချောင်းများ တုန်ကျဉ်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် နှစ်ကြိမ် ညွှန်ကြားလေ့ရှိသည်။
- ရိုကီနေ့စ် အဟန့်အတားဆေး (Rho kinase inhibitor): အရည်ပမာဏ တိုးပွားမှုကို ဖြစ်စေသော အင်ဇိုင်းများကို ဟန့်တားခြင်းဖြင့် မျက်စိဖိအားကို လျှော့ချပေးသည်။ နေတာဆူဒေး (netarsudil – Rhopressa) အမည်ဖြင့် ရရှိနိုင်ပြီး တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် ညွှန်ကြားသည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် မျက်လုံးနီခြင်းနှင့် မျက်စိမအီမသာဖြစ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
- သူငယ်အိမ်ကျဉ်းဆေး သို့မဟုတ် ကိုလင်နာဂျစ်ဆေးများ (Miotic or cholinergic agents): မျက်စိအတွင်း အရည်စီးဆင်းထွက်မှုကို တိုးမြင့်စေသည်။ ဥပမာတစ်ခုမှာ ပိုင်လိုကာပင်း (pilocarpine) ဖြစ်သည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မျက်လုံးကိုက်ခြင်း၊ သူငယ်အိမ်သေးသွားခြင်း၊ အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း သို့မဟုတ် မှုံဝါးခြင်းနှင့် အဝေးမှုန်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် လေးကြိမ်အထိ အသုံးပြုရသည်။
ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ဖြစ်ပွားနိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန်အတွက် မျက်စဉ်းခတ်ပြီးနောက် မျက်လုံးကို ၁ မိနစ်မှ ၂ မိနစ်ခန့် ပိတ်ထားပြီး မျက်ရည်ပြွန်နေရာ (မျက်လုံးထောင့်စွန်း) ကို အသာအယာ ဖိထားပေးပါ။ ဆေးအမျိုးအစား မတူညီသော မျက်စဉ်းဆေးများအကြား အနည်းဆုံး ၅ မိနစ်ခန့် ခြား၍ ခတ်ပါ။ အကယ်၍ မျက်စဉ်းဆေး အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုနေရပါက မျက်ရည်တု (artificial tears) ကိုလည်း အသုံးပြုရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
သောက်ဆေးများ (Oral medications)
မျက်စဉ်းဆေးတစ်ခုတည်းဖြင့် မျက်စိဖိအားကို လုံလောက်စွာ မလျှော့ချနိုင်သောအခါ သင့်မျက်စိဆရာဝန်က သောက်ဆေးကို ညွှန်ကြားပါလိမ့်မည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် ကာဗိုနစ် အန်ဟိုက်ဒရေ့စ် အဟန့်အတားဆေး အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် ဆီးသွားခြင်း တိုးလာခြင်း၊ ခြေလက်များ တုန်ကျဉ်ခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ ဗိုက်မအီမသာဖြစ်ခြင်းနှင့် ကျောက်ကပ်တွင် ကျောက်တည်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်းနှင့် အခြားကုထုံးများ (Surgery and other therapies)
မျက်စိဖိအားကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် အခြားရွေးချယ်စရာ ကုသမှုများတွင် လေဆာကုထုံးနှင့် ခွဲစိတ်ကုသခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည် –
- လေဆာကုထုံး (Laser Therapy): လေဆာဖြင့် အရည်စီးလမ်းကြောင်း ပြုပြင်ခြင်း (Laser trabeculoplasty) သည် မျက်စဉ်းဆေးများကို မခံနိုင်သူများအတွက် သို့မဟုတ် ဆေးဝါးများဖြင့် ရောဂါတိုးပွားမှုကို မနှေးကွေးစေနိုင်သောအခါတွင် ရွေးချယ်စရာ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆေးခန်းအတွင်း၌ပင် ပြုလုပ်နိုင်သော ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် သူငယ်အိမ်နှင့် မျက်ကြည်လွှာဆုံသည့် ထောင့်နေရာရှိ အရည်စီးလမ်းကြောင်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် လေဆာအသေးစားကို အသုံးပြုသည်။ အာနိသင် အပြည့်အဝရရှိရန် ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ် ကြာနိုင်ပါသည်။
- အရည်စစ်ထုတ်သည့် ခွဲစိတ်မှု (Filtering Surgery / Trabeculectomy): ဤခွဲစိတ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်သည် မျက်လုံး၏ အဖြူရောင်အပိုင်း (sclera) တွင် အပေါက်ငယ်တစ်ခု ဖန်တီးပေးခြင်းဖြင့် အရည်များ စီးဆင်းထုတ်လုပ်ရန် လမ်းကြောင်းသစ်တစ်ခု ပြုလုပ်ပေးကာ မျက်စိဖိအားကို လျှော့ချပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
- အရည်စီးပြွန်ထည့်ခြင်း (Drainage Tubes): မျက်လုံးအတွင်းသို့ ပြွန်ငယ်တစ်ခု ထည့်သွင်းပေးခြင်းဖြင့် ပိုလျှံနေသော အရည်များ စီးဆင်းမှုကို လွယ်ကူစေကာ မျက်စိဖိအားကို လျှော့ချပေးသည်။
- အသေးစား ထိခိုက်မှုရှိသော ရေတိမ်ခွဲစိတ်မှု (Minimally Invasive Glaucoma Surgery – MIGS): MIGS လုပ်ငန်းစဉ်များကို များသောအားဖြင့် အတွင်းတိမ်ခွဲစိတ်မှု (cataract surgery) နှင့် တွဲဖက်လုပ်ဆောင်လေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာခွဲစိတ်မှုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဘေးအန္တရာယ် နည်းပါးစွာဖြင့် မျက်စိဖိအားကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည်။ သင့်မျက်စိဆရာဝန်က သင့်တော်မည့် MIGS နည်းပညာများကို ဆွေးနွေးပေးပါလိမ့်မည်။
ကုသမှု ခံယူပြီးနောက်တွင် ပုံမှန်နောက်ဆက်တွဲ ပြသစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အလွန်အရေးကြီးပြီး၊ အကယ်၍ မျက်စိဖိအား ပြန်လည်မြင့်တက်လာပါက သို့မဟုတ် အခြားပြောင်းလဲမှုများ ရှိလာပါက ထပ်ဆောင်း ကြားဝင်ကုသမှုများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
ရုတ်တရက်ဖြစ်သော ရေတိမ်ပိတ်ခြင်းကို ကုသခြင်း (Treating acute angle-closure glaucoma): ရုတ်တရက်ဖြစ်သော ရေတိမ်ပိတ်ခြင်း (Acute angle-closure glaucoma) သည် ချက်ချင်းကြားဝင်ကုသရန် လိုအပ်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ကုသမှုတွင် များသောအားဖြင့် ဆေးဝါးများနှင့် လေဆာ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရသည်။ လေဆာဖြင့် သူငယ်အိမ်ဘေးပတ်လည် အပေါက်ဖောက်ခြင်း (laser peripheral iridotomy) ကို မကြာခဏ ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး ၎င်းသည် သူငယ်အိမ်တွင် အပေါက်ငယ်တစ်ခု ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် အရည်စီးဆင်းမှုကို လွယ်ကူစေကာ၊ မျက်လုံး၏ အရည်စီးရာထောင့်ကို ပွင့်စေပြီး မျက်စိဖိအားကို လျင်မြန်စွာ သက်သာလျော့ကျစေပါသည်။
