အမျိုးအစား(၁)ဆီးချိုရောဂါ

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါ ရှိမရှိကို အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများဖြင့် ရောဂါရှာဖွေနိုင်ပါသည်

• အစာငတ်ခံ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် စစ်ဆေးခြင်း (Fasting blood sugar test) – တစ်ညတာ အစာငတ်ခံပြီးနောက် သွေးနမူနာကို ရယူ၍ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျန်းမာသောသူတစ်ဦး၏ အစာငတ်ခံ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏမှာ 100 mg/dL (5.6 mmol/L) အောက် ဖြစ်သည်။ ဆီးချိုအကြိုအဆင့် (Prediabetes) ဟု သတ်မှတ်သည့် ပမာဏမှာ 100 မှ 125 mg/dL (5.6 မှ 6.9 mmol/L) ကြား ဖြစ်သည်။ သီးခြားစစ်ဆေးမှု နှစ်ကြိမ်စလုံးတွင် 126 mg/dL (7 mmol/L) သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုမိုမြင့်မားနေပါက ဆီးချိုရောဂါရှိသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။
• အချိန်မရွေး သွေးတွင်းသကြားဓာတ် စစ်ဆေးခြင်း (Random blood sugar test) – အချိန်မရွေး သွေးနမူနာကို ရယူစစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပြီး ရလဒ်များကို အတည်ပြုရန် အခြားစစ်ဆေးမှုများကိုလည်း တွဲဖက်အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ နောက်ဆုံး အစားစားခဲ့သည့် အချိန်နှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ အချိန်မရွေး စစ်ဆေးချက်အရ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ 200 mg/dL (11.1 mmol/L) သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုမိုမြင့်မားပါက ဆီးချိုရောဂါ ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြသည်။
• သုံးလပတ် ပျမ်းမျှသွေးတွင်းသကြားဓာတ် စစ်ဆေးခြင်း (Glycated hemoglobin – A1C test) – ဤသွေးစစ်ဆေးမှုသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်လမှ သုံးလအတွင်း ရှိခဲ့သည့် ပျမ်းမျှသွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပမာဏကို ဖော်ပြပေးသည်။ ၎င်းသည် အောက်ဆီဂျင်သယ်ဆောင်ပေးသော သွေးနီဥများရှိ ပရိုတင်း (ဟီမိုဂလိုဘင် – Hemoglobin) နှင့် ပေါင်းစပ်နေသည့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပမာဏကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ A1C စစ်ဆေးမှုကို မပြုလုပ်နိုင်ပါက သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရှားပါးသော ဟီမိုဂလိုဘင် အမျိုးအစားရှိခြင်းကဲ့သို့ စစ်ဆေးမှုရလဒ်ကို မမှန်မကန် ဖြစ်စေနိုင်သည့် အခြေအနေမျိုး ရှိနေပါက လူနာအနေဖြင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်သည်။
• အန်တီဘော်ဒီ စစ်ဆေးခြင်း (Antibody test) – အမျိုးအစား (၁) သို့မဟုတ် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနေခြင်း ရှိမရှိကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် သွေးစစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည့် အော်တိုအန်တီဘော်ဒီများ (Autoantibodies) ကို ရှာဖွေခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ထားသော အော်တိုအန်တီဘော်ဒီအချို့ ရှိနေခြင်းသည် အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါ ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ခံစားနေရသော လူနာအများစုတွင်မူ အော်တိုအန်တီဘော်ဒီများ မရှိတတ်ကြပါ။

ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း မရှိသေးသော သို့မဟုတ် ကုသမှုမခံယူရသေးသော အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါ၏ ပြင်းထန်သော ရုတ်တရက် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးတစ်ခုဖြစ်သည့် ဆီးချိုကြောင့် သွေးတွင်းအက်စစ်ဓာတ်များခြင်း (Diabetic ketoacidosis – DKA) ရှိမရှိကို ဆုံးဖြတ်ရန်နှင့် အထွေထွေကျန်းမာရေး အခြေအနေကို ဆန်းစစ်ရန်အတွက် ဆရာဝန်သည် အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို ထပ်မံတောင်းခံနိုင်ပါသည် –

• အခြေခံ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ သွေးစစ်ဆေးမှု (Basic metabolic panel) – သွေးတွင်းရှိ ထင်ရှားသော ဓာတုပစ္စည်း ရှစ်မျိုးကို ဆန်းစစ်ပေးသည့် သွေးစစ်ဆေးမှု အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်နှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ မျှခြေတို့နှင့်ပတ်သက်၍ အဖိုးတန်သော အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါသည်။
• ဆီးစစ်ခြင်း (Urinalysis) – အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပါက ခန္ဓာကိုယ်သည် ဂလူးကို့စ်အစား စွမ်းအင်အတွက် အဆီများကို လောင်ကျွမ်းစေရသည့်အခါ ထွက်ပေါ်လာတတ်သော ကီတုန်း (Ketones) များကို ရှာဖွေရန် ဆရာဝန်က ဆီးစစ်ရန် ညွှန်ကြားပါလိမ့်မည်။ လူနာတွင် ကီတုန်းဓာတ်များစွာ ရှိနေသောအခါ သွေးသည် အက်စစ်ဓာတ် ဖြစ်လာပြီး ၎င်းသည် အန္တရာယ်ရှိကာ အသက်အန္တရာယ်ကို စိုးရိမ်ရစေနိုင်သည်။
• လွှတ်ကြောအတွင်းရှိ သွေးဓာတ်ငွေ့ စစ်ဆေးခြင်း (Arterial blood gas) – ခန္ဓာကိုယ်ရှိ သွေးလွှတ်ကြောမှ သွေးနမူနာကို ရယူ၍ သွေးတွင်းရှိ အောက်ဆီဂျင်နှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပမာဏတို့ကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။

ကုသမှု

အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါရှိသူများသည် ကောင်းမွန်သော ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ကျန်းမာသော သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို ရရှိစေရန်အတွက် ဓာတ်ခွဲခန်းထုတ် အင်ဆူလင် (Synthetic insulin) ကို တစ်နေ့လျှင် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ထိုးနှံရန် လိုအပ်ပါသည်။

သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပမာဏအပေါ် သက်ရောက်စေသည့် အချက်အလက်များစွာ ရှိနေသောကြောင့် အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါကို ကုသခြင်းသည် ရှုပ်ထွေးပြီး လူနာတစ်ဦးချင်းစီအလိုက် အထူးသီးသန့် စီမံရခြင်း ဖြစ်သည်။

အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါ စီမံခန့်ခွဲမှု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –

• အင်ဆူလင် အသုံးပြုခြင်း
• သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း
• ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်၊ အဆီနှင့် ပရိုတင်းဓာတ်များကို တွက်ချက်စားသုံးခြင်း
• ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အစားအစာများကို စားသုံးခြင်း
• ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း
• ကျန်းမာသော ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း

နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများကို ရွှေ့ဆိုင်းရန် သို့မဟုတ် ရှောင်ရှားနိုင်ရန် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို ပုံမှန်ပမာဏနှင့် တတ်နိုင်သမျှ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်နေစေရန် ထိန်းညှိပေးဖို့ အရေးကြီးပါသည်။

အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါ စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အင်ဆူလင် (Insulin) –

လူနာသည် အာနိသင်ကြာရှည်ခံ အင်ဆူလင် (Long-acting insulin) နှင့် အာနိသင်မြန် အင်ဆူလင် (Rapid-acting insulin) တို့ကို တွဲဖက်၍ နေ့စဉ် ဆေးထိုးနှံမှု အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပါလိမ့်မည်။ ယခင်က တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်သာ ထိုးရန်လိုအပ်သော အင်ဆူလင်ကုထုံးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဤကဲ့သို့ နေ့စဉ်အကြိမ်များစွာ ထိုးနှံခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ပုံမှန်အင်ဆူလင် အသုံးပြုမှုပုံစံနှင့် ပိုမိုတူညီပါသည်။ တစ်နေ့လျှင် အင်ဆူလင် သုံးကြိမ် သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ တွဲဖက်ထိုးနှံခြင်းသည် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို ပိုမိုကျဆင်းစေနိုင်ကြောင်း သက်သေပြပြီး ဖြစ်သည်။

အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါရှိသူ မည်သူမဆို အင်ဆူလင်ကုထုံးကို တစ်သက်တာလုံး ခံယူရမည် ဖြစ်သည်။ အင်ဆူလင် အမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ကွဲပြားမှု ရှိသည် –

• အာနိသင်တို အင်ဆူလင် (Short-acting insulin) – ဆေးထိုးပြီး မိနစ် ၃၀ တွင် စတင်အာနိသင်ပြသည်။ သက်တမ်းမှာ ၄ နာရီမှ ၆ နာရီအထိ ကြာမြင့်ပြီး၊ အာနိသင်အမြင့်ဆုံးအချိန်မှာ မိနစ် ၉၀ မှ ၁၂၀ ကြား ဖြစ်သည်။ (ဥပမာများမှာ Afrezza, Novolin R နှင့် Humulin R တို့ ဖြစ်သည်။)
• အာနိသင်မြန် အင်ဆူလင် (Rapid-acting insulin) – ဆေးထိုးပြီး ၁၅ မိနစ်အကြာတွင် စတင်အာနိသင်ပြပြီး ၄ နာရီခန့် ကြာရှည်ခံကာ မိနစ် ၆၀ ခန့်တွင် အပြည့်အဝ အာနိသင်ပြသည်။ ဤအမျိုးအစားကို များသောအားဖြင့် အစားမစားမီ ၁၅ မိနစ်မှ ၂၀ မိနစ်အလိုတွင် ထိုးနှံလေ့ရှိသည်။ (ဥပမာများမှာ Glulisine, Lispro နှင့် Aspart တို့ ဖြစ်သည်။)
• အာနိသင်အလတ်စား အင်ဆူလင် (Intermediate-acting insulin) – ဤအင်ဆူလင်အမျိုးအစားကို NPH အင်ဆူလင် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး ၁ နာရီမှ ၃ နာရီအတွင်း စတင်အာနိသင်ပြသည်။ ၎င်းသည် ၆ နာရီမှ ၈ နာရီအတွင်း အမြင့်ဆုံး အာနိသင်သို့ ရောက်ရှိပြီး ၁၂ နာရီမှ ၂၄ နာရီအထိ ကြာရှည်ခံသည်။ (ဥပမာများမှာ Insulin NPH (Novolin N, Humulin N) တို့ ဖြစ်သည်။)
• အာနိသင်ကြာရှည်နှင့် အလွန်ကြာရှည်ခံ အင်ဆူလင် (Long- and ultra-long-acting insulin) – ဤအင်ဆူလင်အမျိုးအစားသည် ၁၄ နာရီမှ ၄၀ နာရီအထိ ကြာရှည်စွာ အကာအကွယ် ပေးနိုင်ပါသည်။ (ဥပမာများမှာ Detemir, Glargine နှင့် Degludec တို့ ဖြစ်သည်။)
• အာနိသင်မြန် ရှူဆေးအင်ဆူလင် (Rapid-acting inhaled insulin) – ဤအရာသည် ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် ရှူသွင်းရသော အင်ဆူလင်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အခြားသော အင်ဆူလင်အမျိုးအစားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ အာနိသင်ပြသည်။

အင်ဆူလင် ထိုးနှံ/အသုံးပြုနိုင်မည့် နည်းလမ်းများ (Options for insulin delivery)

အင်ဆူလင်ကို သောက်ဆေးအဖြစ် သုံးစွဲ၍ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို မလျှော့ချနိုင်ပါ၊ အကြောင်းမှာ အစာအိမ်ရှိ အင်ဇိုင်းများက ဆေးဝါးကို ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးပစ်ကာ အာနိသင်မရှိအောင် ပြုလုပ်ပစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ လူနာများသည် အင်ဆူလင်ပန့် (Insulin pump) သို့မဟုတ် ဆေးထိုးနှံခြင်း နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါလိမ့်မည်။

• ဆေးထိုးနှံခြင်း (Injections) – အကယ်၍ လူနာသည် ဆေးထိုးသည့်နည်းလမ်းကို ရွေးချယ်ပါက ညအချိန်နှင့် နေ့ဘက်တစ်လျှောက်လုံးတွင် အသုံးပြုရန် အင်ဆူလင်အမျိုးအစား အပြောင်းအလဲ အများအပြား လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အရေပြားအောက်သို့ အင်ဆူလင်ထိုးနှံသည့်အခါ ၎င်းတို့သည် အင်ဆူလင်ထိုးတံ (Insulin pen) သို့မဟုတ် အပ်အသေးစားနှင့် ဆေးထိုးပြွန်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အင်ဆူလင်ထိုးတံများသည် တစ်ခါသုံး သို့မဟုတ် ဆေးပြန်ဖြည့်သုံးနိုင်သော အမျိုးအစားများ ဖြစ်ကြပြီး စာရေးသည့် ဘောပင်ပုံစံနှင့် ဆင်တူသည်။
• အင်ဆူလင်ပန့် (An insulin pump) – ဝမ်းဗိုက်အရေပြားအောက်တွင် ပိုက်ငယ် (Catheter) တစ်ခုကို ထည့်သွင်းထားပြီး ၎င်းကို ပြွန်တစ်ခုမှတစ်ဆင့် အင်ဆူလင်သိုလှောင်ကန်နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ခန္ဓာကိုယ်၏ ပြင်ပတွင် တပ်ဆင်ထားသော စက်ငယ်တစ်ခုကို အသုံးပြု၍ နေ့စဉ် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်များနှင့် အစားစားပြီးနောက်တွင် အင်ဆူလင် ပမာဏအတိအကျကို အလိုအလျောက် ထုတ်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း (Blood sugar monitoring)

ဆီးချိုရောဂါရှိသော လူနာများသည် ၎င်းတို့ရွေးချယ်ထားသော သို့မဟုတ် လိုအပ်သော အင်ဆူလင်ကုထုံးအမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို တစ်နေ့လျှင် အနည်းဆုံး လေးကြိမ် စစ်ဆေးပြီး မှတ်တမ်းတင်ထားရန် အကြံပြုလိုပါသည်။

အဓိကအားဖြင့် အစားအစာနှင့် မုန့်များမစားမီ၊ အိပ်ရာမဝင်မီ၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မပြုလုပ်မီ သို့မဟုတ် မော်တော်ယာဉ် မမောင်းနှင်မီ၊ သို့မဟုတ် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျနေသည်ဟု သံသယရှိပါက သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို စစ်ဆေးရန် အကြံပြုထားသည်။

လူနာသည် အင်ဆူလင်ကို စနစ်တကျထိုးနှံပြီး တင်းကျပ်သော အစားအသောက် အစီအစဉ်ကို လိုက်နာနေသည့်တိုင်အောင် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏသည် ပြောင်းလဲမှု ရှိနေနိုင်ပါသည်။ အစားအသောက်၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း၊ ဖျားနာခြင်း၊ ဆေးဝါးများ၊ စိတ်ဖိစီးမှု၊ ဟော်မုန်းအပြောင်းအလဲများနှင့် အရက်သောက်ခြင်း အပါအဝင် အချက်အလက်အမျိုးမျိုးအပေါ် မူတည်၍ ၎င်းတို့၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် မည်သို့ပြောင်းလဲသွားသည်ကို လူနာများ ကိုယ်တိုင် သိရှိလာပါလိမ့်မည်။

• အစဉ်မပြတ် ဂလူးကို့စ် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးသည့်စနစ် (Continuous glucose monitoring – CGM) – သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျခြင်းကို ကာကွယ်ရန်အတွက် CGM မှတစ်ဆင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးသည်။ အပ်ငယ်လေးတစ်ခုကို အသုံးပြု၍ အရေပြားအောက်ရှိ ခန္ဓာကိုယ်တွင် CGM စက်ကို တပ်ဆင်ထားရသည်။ ၎င်းတို့သည် မိနစ်အနည်းငယ်တိုင်းတွင် သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် ပမာဏကို စစ်ဆေးပေးသည်။
• စနစ်ပိတ်ပတ်လမ်းစနစ် (Closed loop system) – ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ထည့်သွင်းထားသော ဤစနစ်သည် အင်ဆူလင်ပန့်ကို CGM စနစ်နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ငါးမိနစ်တိုင်းတွင် စက်မှ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို တိုင်းတာပေးသည်။ အင်ဆူလင် ပိုမိုလိုအပ်ကြောင်း စက်မှ ညွှန်ပြသည့်အခါ ၎င်းသည် သင့်လျော်သော ဆေးပမာဏကို အလိုအလျောက် ထိုးနှံပေးသည်။

အခြားညွှန်ကြားထားသော ဆေးဝါးများ (Other prescribed medications)

အမျိုးအစား (၁) ဆီးချိုရောဂါရှိသူများအား အောက်ပါကဲ့သို့သော အခြားဆေးဝါးများကိုလည်း ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည် –

• သွေးတိုးကျဆေးများ – ကျောက်ကပ်များကို ကျန်းမာစွာ ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ဆရာဝန်သည် Angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitors သို့မဟုတ် Angiotensin II receptor blockers (ARBs) ဆေးဝါးများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။ သွေးပေါင်ချိန် 140/90 mmHg ထက် မြင့်မားသော ဆီးချိုလူနာများအတွက် ဤဆေးဝါးများကို အသုံးပြုရန် အကြံပြုထားသည်။
• အက်စ်ပရင် (Aspirin) – နှလုံးကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဆရာဝန်သည် နေ့စဉ် အက်စ်ပရင်ဆေးပြား ပုံမှန်သောက်ရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ လူနာအနေဖြင့် အက်စ်ပရင်သောက်သုံးပါက သွေးထွက်နိုင်ခြေရှိသည့် အခြေအနေကို ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးရပါမည်။
• ကိုလက်စထရောကျဆေးများ – ဆီးချိုလူနာများသည် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် ၎င်းတို့အတွက် ကိုလက်စထရော သတ်မှတ်ချက်စံနှုန်းများသည် ပိုမိုတင်းကျပ်ပါသည်။

ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော လူနေမှုဘဝပုံစံ (Healthy lifestyle)

• ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်စွာ စားသောက်ခြင်း – လူနာအနေဖြင့် အသားထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ပေါင်မုန့်ဖြူ၊ သကြားဓာတ်များသော အစားအစာများကဲ့သို့ ပြုပြင်ထားသော ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် (Processed carbs) များကို လျှော့ချစားသုံးရန် လမ်းညွှန်ပါလိမ့်မည်။ ဆီးချိုရောဂါမရှိသူများပင်လျှင် ဤကဲ့သို့ အာဟာရပြည့်ဝသော အစားအသောက်ပုံစံကို လိုက်နာရန် တိုက်တွန်းထားသည်။ သင်၏ စားသောက်မှုပုံစံတွင် သစ်သီးဝလံများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့် အစေ့အဆန်များကဲ့သို့ အာဟာရပြည့်ဝပြီး အဆီနည်းကာ အမျှင်ဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများကို အဓိကထားသင့်သည်။
• ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု – လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းသည် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ကျဆင်းစေသည်ဟူသောအချက်ကို အမြဲသတိရရန် အရေးကြီးပါသည်။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းက သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏအပေါ် မည်သို့သက်ရောက်မှုရှိသည်ကို အပြည့်အဝ နားမလည်သေးမချင်း လေ့ကျင့်ခန်းအသစ်တစ်ခုခုကို ပြုလုပ်သည့်အခါ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ပုံမှန်ထက် ပိုမိုမကြာခဏ စစ်ဆေးပါ။ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု တိုးမြှင့်ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အစားအသောက်ပုံစံ သို့မဟုတ် အင်ဆူလင်ပမာဏကို ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မပြုလုပ်မီ မိမိတို့၏ ဆရာဝန်ထံမှ ခွင့်ပြုချက်ရယူရန် အကြံပြုလိုပါသည်။

အသုံးပြုနိုင်ခြေရှိသော ကုသမှုများ (Possible treatment)

• ပန်ကရိယ အစားထိုးကုသခြင်း (Pancreas transplant) – အကယ်၍ ပန်ကရိယ အစားထိုးကုသမှု အောင်မြင်ပါက အင်ဆူလင် ထပ်မံလိုအပ်တော့မည် မဟုတ်ပါ။ သို့သော်လည်း ပန်ကရိယ အစားထိုးကုသမှုများသည် အမြဲတမ်း မအောင်မြင်တတ်ဘဲ ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများ ရှိနိုင်ပါသည်။ ပန်ကရိယ အစားထိုးကုသမှု၏ နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများသည် ဆီးချိုရောဂါကိုယ်တိုင်ထက် ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်သောကြောင့် ဤကုထုံးကို များသောအားဖြင့် ဆီးချိုရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန် အလွန်ခက်ခဲလွန်းသော လူနာများအတွက်သာ အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ကျောက်ကပ်အစားထိုးကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်နေသူများတွင်လည်း တွဲဖက်အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
• အိုင်းလက်ဆဲလ် အစားထိုးကုသခြင်း (Islet cell transplantation) – ဤကုထုံးသည် အလှူရှင်၏ ပန်ကရိယမှ အင်ဆူလင်အသစ် ထုတ်လုပ်ပေးမည့် ဆဲလ်များကို ရယူပံ့ပိုးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အစားထိုးလိုက်သော အိုင်းလက်ဆဲလ်များကို ခန္ဓာကိုယ်မှ ငြင်းပယ်ခြင်း (Rejection) မရှိစေရန် တားဆီးပေးမည့် နည်းလမ်းသစ်များနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဆေးဝါးများ ထွက်ပေါ်လာသည်နှင့်အမျှ ဤကုသမှု၏ အောင်မြင်မှုနှုန်းသည်လည်း မြင့်တက်လာနိုင်ပါသည်။

ဆီးချိုရောဂါ ကုသမှု၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး (Side effect)

အင်ဆူလင်ကို အခြေခံထားသော ဆီးချိုကုသမှု၏ အဓိကဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမှာ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျခြင်း (Hypoglycemia) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ လူနာသည် ၎င်းတို့စားသုံးသော အစားအစာ နှင့်/သို့မဟုတ် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု အဆင့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်ဆူလင်ပမာဏ အလွန်အကျွံ သုံးစွဲမိပါက သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ကျဆင်းသွားနိုင်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် 70 mg/dL အောက် ရောက်ရှိသွားခြင်းကို သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျခြင်း ဟု သတ်မှတ်သည်။

သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျခြင်း၏ လက္ခဏာများသည် ရုတ်တရက် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ပြီး တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ခံစားရပုံချင်း မတူညီနိုင်ပါ။ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ ပိုမိုမကျဆင်းမီ လူနာအနေဖြင့် ချက်ချင်း အရေးယူဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ဤမနှစ်မြို့ဖွယ် လက္ခဏာများက ကောင်းမွန်စွာ သတိပေး ညွှန်ပြနေခြင်း ဖြစ်သည်။ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျခြင်းသည် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သောကြောင့် ၎င်းကို တတ်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး ကုသရန် အရေးကြီးပါသည်။

သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျခြင်း၏ လက္ခဏာများ –

• တုန်ရီခြင်း
• ချမ်းတုန်ခြင်း သို့မဟုတ် ချွေးပြန်ခြင်း
• ဂဏာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်တိုလွယ်ခြင်း
• နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း
• ခေါင်းကိုက်ခြင်း
• မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် ခေါင်းထဲတွင် ပေါ့ပါးသွားခြင်း
• ဂနာမငြိမ် ခံစားရခြင်း
• အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်း

သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကျသည့် အခြေအနေတစ်ခု ကြုံတွေ့ရပါက အမေရိကန် ဆီးချိုရောဂါအဖွဲ့ (American Diabetes Association) မှ လမ်းညွှန်ထားသော “၁၅-၁၅ စည်းမျဉ်း (15-15 rule)” ကို လိုက်နာရန် အကြံပြုထားပါသည် –

• သွေးတွင်းသကြားဓာတ် မြင့်တက်လာစေရန် ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် ၁၅ ဂရမ် ပါဝင်သော အစားအစာ သို့မဟုတ် အရည်ကို မှီဝဲပါ။
• မိနစ် ၁၅ မိနစ် ကြာပြီးနောက် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ။
• အကယ်၍ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်သည် 70 mg/dL အောက်တွင် ရှိနေဆဲဖြစ်ပါက ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် ၁၅ ဂရမ်ကို ထပ်မံမှီဝဲပါ။
• သင်၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏ အနည်းဆုံး 70 mg/dL သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသည်အထိ ဤအဆင့်အတိုင်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ပေးပါ။

Doctors who treat this condition