ဒူးဆစ်အရွတ်များ
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စာစောင်များ
လူသားတို့၏ ဒူးဆစ်သည် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ပြေးခြင်း၊ ခုန်ခြင်းနှင့် အခြားသော လှုပ်ရှားမှုအမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်နိုင်ရန် ရှုပ်ထွေးစွာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် အရိုးနှင့် ကြွက်သားများကိုသာ အလေးထား စဉ်းစားလေ့ရှိသော်လည်း ဒူးဆစ်ကို ချောမွေ့စွာ လှုပ်ရှားနိုင်စေရန် အခြားအရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများစွာလည်း ရှိနေပါသည်။ ထိုအစိတ်အပိုင်းများထဲတွင် ဒူးဆစ်အရွတ်များ သည် ဒူးဆစ်ခိုင်ခံ့စေရန်နှင့် ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန်အတွက် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ပါသည်။
ဒူးဆစ်အရွတ် ဆိုတာ ဘာလဲ။ ဒူးဆစ်အရွတ်များ ကို တွယ်ဆက်တစ်ရှူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ခိုင်ခံ့ပြီး ပျော့ပျောင်းမှုရှိသော ကြိုးများကဲ့သို့ မှတ်ယူနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ပေါင်ရိုးနှင့် ခြေသလုံးရိုးများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး သဘာဝအတိုင်း တည်ငြိမ်မှုရှိစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးပါသည်။ အရွတ်များ၏ အဓိကတာဝန်မှာ အရိုးများကို မှန်ကန်သော တည်နေရာတွင် ရှိနေစေရန် ထိန်းထားပေးခြင်းနှင့် ဒူးဆစ်ကို မလိုအပ်သော သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသော ဘက်ပေါင်းစုံသို့ လှုပ်ရှားသွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ ဤအရွတ်များသာ မရှိပါက သင်၏ဒူးဆစ်သည် လုံးဝခိုင်ခံ့မှု ရှိတော့မည်မဟုတ်ဘဲ ရိုးရှင်းသော လှုပ်ရှားမှုများကိုပင် ပြုလုပ်နိုင်တော့မည် မဟုတ်ပါ။
ဒူးမှာ အရွတ်ဘယ်နှစ်ခုရှိလဲ။
ဒူးဆစ်တွင် အဓိကကျသော အရွတ်ကြီး (၄) ခုရှိပြီး ၎င်းတို့ကို အုပ်စုနှစ်စု ခွဲခြားထားပါသည်။ ပထမအုပ်စုမှာ ဒူးဆစ်၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ရှိနေသော ဘေးတိုက်အရွတ်များ (Collateral ligaments) ဖြစ်ပါသည်။ ဒူးဆစ်၏ အတွင်းဘက်တွင်ရှိသော အတွင်းဘက်ဘေးတိုက်အရွတ် (MCL- medial collateral ligament) နှင့် အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော အပြင်ဘက်ဘေးတိုက်အရွတ် (LCL- lateral collateral ligament) တို့ ဖြစ်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ဒူးဆစ်ကို ဘေးတိုက် ယိမ်းယိုင်မှုမရှိစေရန် အတူတကွ ထိန်းညှိပေးပါသည်။
ဒုတိယအုပ်စုမှာ ဒူးဆစ်၏ အတွင်းပိုင်းအနက်တွင် တည်ရှိပြီး တစ်ခုနှင့်တစ်ခု “X” ပုံသဏ္ဌာန် ကြက်ခြေခတ်လျက်ရှိသော ကြက်ခြေခတ်အရွတ်များ (Cruciate ligaments) ဖြစ်ပါသည်။ ရှေ့ဘက်တွင်ရှိသော ရှေ့ကြက်ခြေခတ်အရွတ် (ACL- anterior cruciate ligament) သည် ဒဏ်ရာရရှိမှု အများဆုံးအရွတ်ဖြစ်ပြီး နောက်ဘက်တွင်ရှိသော နောက်ကြက်ခြေခတ်အရွတ် (PCL- posterior cruciate ligament) လည်း ရှိပါသည်။ ဤအရွတ်နှစ်ခုသည် ဒူးဆစ်၏ ရှေ့သို့တိုးခြင်းနှင့် နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း လှုပ်ရှားမှုများကို ထိန်းချုပ်ပေးပါသည်။
ဒူးဆစ်အရွတ်များသည် မည်သည့်အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သနည်း။ ဒူးဆစ်အရွတ်များ ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် အရိုးများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားရုံသာမက ဒူးဆစ်၏ လှုပ်ရှားမှုတိုင်းနီးပါးအတွက် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ သင် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ပြေးခြင်း သို့မဟုတ် ခုန်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည့်အခါ ခြေထောက်နှင့် မြေပြင်ထိတွေ့ချိန်တွင် ဒူးဆစ်ကို ခိုင်ခံ့အောင် ထိန်းပေးထားပြီး ဒူးလိမ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဒူးခွေကျခြင်းတို့ မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ဒူးဆစ်အတွက် အထောက်အကူပြု ကိရိယာသဖွယ် ဆောင်ရွက်ပေးပြီး ခြေထောက်လှုပ်ရှားမှုများကို တည်ငြိမ်ပြီး စနစ်တကျ ရှိနေစေရန် သေချာစေပါသည်။ ထို့ကြောင့် နေ့စဉ်သွားလာလှုပ်ရှားမှုများမှသည် ပြင်းထန်သော အားကစားလှုပ်ရှားမှုများအထိ ကျန်းမာသန်စွမ်းသော အရွတ်များရှိနေရန် အလွန်ပင် လိုအပ်လှပါသည်။
ဒူးဆစ်အရွတ်ကို ပျက်စီးစေနိုင်ပါသလား။ ဒူးဆစ်အရွတ်များ သည် ခိုင်ခံ့သော်လည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ ဒဏ်ရာရရှိမှုကို များသောအားဖြင့် အရွတ်ဆန့်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အနည်းငယ်စုတ်ပြဲခြင်းမှသည် လုံးဝပြတ်တောက်သွားခြင်းအထိ ဖြစ်နိုင်သော အရွတ်ပြတ်ခြင်းဟူ၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြပါသည်။ အားကစားပြုလုပ်ရာမှ ဒူးဆစ်ဒဏ်ရာရရှိခြင်းမှာ အဖြစ်များလေ့ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ရုတ်တရက်ဒူးလိမ်သွားခြင်း၊ ဒူးကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဒူးဆစ်ကို ပုံမှန်ထက်ကျော်လွန်၍ ဆန့်ထုတ်မိခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ ဘတ်စကတ်ဘော၊ ဘောလုံး သို့မဟုတ် စကိတ်စီးခြင်းကဲ့သို့သော အားကစားသမားများသည် ရုတ်တရက်ရပ်ခြင်း၊ စတင်ပြေးခြင်းနှင့် လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲခြင်းတို့ကြောင့် ဒဏ်ရာရရှိနိုင်ခြေ ပိုမိုများပြားပါသည်။
ဒူးဒဏ်ရာများအတွက် မည်သည့်ကုသမှုများကို ပုံမှန်အသုံးပြုလေ့ရှိသနည်း။ ဒူးဆစ်အရွတ်ဒဏ်ရာများအတွက် ကုသမှုသည် ဒဏ်ရာ၏ ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်ပါသည်။
အရွတ်အနည်းငယ် ဆန့်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာရရှိခြင်းများအတွက် ဆရာဝန်များသည် များသောအားဖြင့် ခွဲစိတ်ရန်မလိုသော ကုသမှုနည်းလမ်းများဖြစ်သည့် R.I.C.E ကုထုံး (အနားယူခြင်း၊ ရေခဲကပ်ခြင်း၊ ပတ်တီးဖြင့် စည်းနှောင်ခြင်းနှင့် ခြေထောက်ကို မြှင့်ထားခြင်း)၊ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ အသုံးပြုခြင်းနှင့် ဒူးပတ်ပတ်လည်ရှိ ကြွက်သားများ သန်မာစေရန် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံးများဖြင့် ကုသရန် အကြံပြုလေ့ရှိပါသည်။
ပိုမိုပြင်းထန်သော အရွတ်ပြတ်ခြင်းများ၊ အထူးသဖြင့် ရှေ့ကြက်ခြေခတ်အရွတ် (ACL) ဒဏ်ရာများအတွက် ခွဲစိတ်ကုသရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ဒူးဆစ်ကို မှန်ပြောင်းကြည့်၍ ခွဲစိတ်ကုသခြင်း ဟုခေါ်သော ဒဏ်ရာအနည်းငယ်သာရှိသည့် ခွဲစိတ်ကုထုံးဖြင့် ထိခိုက်နေသော အရွတ်များကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း သို့မဟုတ် အစားထိုးခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး လူနာများအနေဖြင့် ဒူးဆစ်ပြန်လည်ခိုင်ခံ့ကာ ပုံမှန်အတိုင်း လှုပ်ရှားနိုင်စေရန် ကူညီပေးပါသည်။ ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ပြီးနောက်တွင် အပြည့်အဝ ပြန်လည်ကျန်းမာလာစေရန် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံးများဖြင့် လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ရန်မှာ အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
ဒူးဆစ်အရွတ်ဒဏ်ရာများကို ရှောင်ရှားရန် မည်သည့်အဆင့်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်သနည်း။ ဒဏ်ရာတိုင်းကို မကာကွယ်နိုင်သော်လည်း သင့်ဒူးများကို ကာကွယ်ရန် အဆင့်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။
ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုခုမပြုလုပ်မီ အမြဲတမ်း အကြောလျှော့ပြီးမှ စတင်ပါ။ လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ပြီးနောက်တွင်လည်း အကြောပြန်လျှော့ပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။
ဒူးဆစ်ကို ပိုမိုထောက်ကူပေးနိုင်ရန်အတွက် ပေါင်ရှေ့ကြွက်သားနှင့် ပေါင်နောက်ကြွက်သားများကဲ့သို့ ဒူးပတ်ပတ်လည်ရှိ ကြွက်သားများကို သန်မာစေသည့် လေ့ကျင့်ခန်းများကို ပြုလုပ်ပါ။
မိမိပြုလုပ်မည့် လှုပ်ရှားမှုနှင့် ကိုက်ညီပြီး အံဝင်ခွင်ကျရှိသော ဖိနပ်များကို ဝတ်ဆင်ပါ။
လေ့ကျင့်ခန်းပုံစံများကို ပြောင်းလဲပြုလုပ်ခြင်းကလည်း ဒူးဆစ်ပေါ်သို့ ထပ်တလဲလဲ ဖိအားသက်ရောက်မှုကို လျော့နည်းစေနိုင်ပါသည်။
ဝေ့ဌာနီ နိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီးရှိ အဆင့်မြင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများ ဒူးဆစ်ဒဏ်ရာရရှိသည့်အခါ ထိရောက်စွာပြန်လည်သက်သာလာစေရန် ကျွမ်းကျင်သူများ၏ ကုသမှုကိုရယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ဝေ့ဌာနီ နိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီးကဲ့သို့ ထိပ်တန်းဆေးရုံများရှိ အရိုးအကြောနှင့်အဆစ်အထူးကုကုဌာန များတွင် ခေတ်မီရောဂါရှာဖွေရေးကိရိယာများအပြင် ရိုးရိုးကုထုံးများမှသည် ခေတ်မီဆန်းသစ်သော ခွဲစိတ်ကုသမှုများအထိ ပြည့်စုံသော ကုသမှုပုံစံများကို ရရှိနိုင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ အရိုးအကြောနှင့်အဆစ်အထူးကုဆရာဝန်ကြီးများအဖွဲ့သည် လူနာများအနေဖြင့် နေ့စဉ်ဘဝလှုပ်ရှားမှုများကို ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် တစ်ဦးချင်းစီအတွက် အသင့်တော်ဆုံး စောင့်ရှောက်မှုများကို ပေးအပ်လျက်ရှိပါသည်။
အကယ်၍ သင်သည် ဒူးဆစ်နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဒူးဆစ်ဒဏ်ရာတစ်ခုခု ခံစားနေရပါက သင်နှင့်အသင့်တော်ဆုံး ကုသမှုနည်းလမ်းများကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရန်နှင့် ပြန်လည်ကျန်းမာလာစေရန် ဝေ့ဌာနီ နိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီး မှ အထူးကုဆရာဝန်ကြီးများနှင့် ရက်ချိန်းယူ၍ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။
အသေးစိတ်အချက်အလက်များအတွက် ဆက်သွယ်ရန် – အရိုးအကြောနှင့်အဆစ်အထူးကုဌာန ၊ ဝေ့ဌာနီ နိုင်ငံတကာအထူးကုဆေးရုံကြီး
Medically Reviewed by
DR. RATTHAPOOM WATCHAROPAS
Orthopedics
Sport Medicine and Shoulder Joint Surgery
Readers’ Rating
2.8 out of 5 stars (based on 4 reviews)
