ဆေးဝါးအလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ဆေးဝါးအလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ (Medication Overuse Headaches) ကို Rebound Headaches ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းသည် ခေါင်းကိုက်ပျောက်ဆေးများကို အချိန်ကြာရှည်စွာ အသုံးပြုခြင်းကြောင့် ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရံဖန်ရံခါဖြစ်ပွားတတ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများကို အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများဖြင့် သက်သာစေနိုင်သော်လည်း၊ တစ်ပတ်လျှင် အကြိမ်ရေအနည်းငယ်ထက် ပို၍သောက်သုံးမိပါက ဆေးအရှိန်ကုန်သွားသည့်အခါတွင် ပိုမိုပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများကို ခံစားရစေနိုင်ပါသည်။

မိုင်ဂရိန်း (Migraine) ကဲ့သို့သော နာတာရှည်ခေါင်းကိုက်ရောဂါရှိသူများတွင် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် ထိုဝေဒနာကို ခံစားရလေ့ရှိသော်လည်း၊ နဂိုကတည်းက ခေါင်းကိုက်ရောဂါအခံမရှိသူများတွင်မူ ဤအခြေအနေ ဖြစ်ပွားလေ့မရှိသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆစ်အမြစ်ရောင်ရမ်းနာ (Arthritis) ကဲ့သို့သော ဝေဒနာများအတွက် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို ပုံမှန်သောက်သုံးနေသော်လည်း၊ ခေါင်းကိုက်ရောဂါအခံမရှိသူများတွင် ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို ခံစားရကြောင်း အထောက်အထား မတွေ့ရှိရပါ။

ဆေးဝါးအလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာသည် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ သောက်သုံးခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်သည့်အခါတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ပြန်လည်သက်သာသွားလေ့ရှိပါသည်။ ဆေးဖြတ်ရန် အစောပိုင်းကာလတွင် ခက်ခဲနိုင်သော်လည်း၊ ရေရှည်တွင် ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို ကျော်လွှားနိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူ (သို့မဟုတ်) ဆရာဝန်များက နည်းလမ်းကောင်းများဖြင့် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ဆေးဝါးအလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ၏ လက္ခဏာများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီဘဲ ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။ ၎င်းမှာ ကုသမှုခံယူနေသည့် ခေါင်းကိုက်ရောဂါအမျိုးအစားနှင့် အသုံးပြုသည့် ဆေးဝါးအမျိုးအစားပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။

ဆေးဝါးအလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ အဖြစ်များလေ့ရှိသည် –

• နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း။
• ဆေးသောက်ထားစဉ် သက်သာသွားသော်လည်း ဆေးအရှိန်ကုန်သွားပါက ခေါင်းပြန်ကိုက်လာခြင်း။
• ပျို့အန်ခြင်း။
• အာရုံစူးစိုက်ရန် ခက်ခဲခြင်း။
• မှတ်ဉာဏ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခက်အခဲရှိခြင်း။
• ဂဏာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် စိတ်တိုလွယ်ခြင်း။
• နုံးချည့်ပိန်ချုံးခြင်း။
• စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်း။

ရံဖန်ရံခါ ခေါင်းကိုက်ခြင်းမှာ လူအများစုတွင် ဖြစ်လေ့ရှိသော်လည်း ၎င်းကို လျစ်လျူမရှုဘဲ အလေးအနက်ထားရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ အချို့သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ အမျိုးအစားများသည် အသက်အန္တရာယ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။

အကယ်၍ အောက်ပါလက္ခဏာများ ခံစားရပါက နီးစပ်ရာ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းများသို့ ချက်ချင်း သွားရောက်ပြသပါ –

• ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ ခေါင်းကိုက်ခြင်း။
• ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့်အတူ အရေပြားတွင် အနီဖုများထွက်ခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ ဇက်ခိုင်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ အတက်ရောဂါဖြစ်ခြင်း၊ အမြင်အာရုံနှစ်ထပ်ဖြစ်ခြင်း၊ အားအင်ချည့်နဲ့ခြင်း၊ ထုံကျင်ခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း (သို့မဟုတ်) စကားပြောရန် ခက်ခဲခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း။
• မတ်တပ်ရပ်နေစဉ် ခေါင်းကိုက်သော်လည်း လဲလျောင်းလိုက်သည့်အခါ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း။
• အနားယူခြင်း (သို့မဟုတ်) အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး သောက်သော်လည်း မသက်သာခြင်း။
• ဦးခေါင်းတွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိပြီးနောက် ခေါင်းကိုက်ခြင်း။
• အသက် (၅၀) ကျော်သူများတွင် အရင်က မဖြစ်ဖူးသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာမျိုး အဆက်မပြတ် ခံစားနေရခြင်း။
• ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့်အတူ အသက်ရှူမဝခြင်း။

အောက်ပါအခြေအနေများရှိပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူ (သို့မဟုတ်) ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ –

• ခေါင်းကိုက်သည့် ပုံစံပြောင်းလဲလာခြင်း။
• နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်း (အထူးသဖြင့် အသက် ၅၀ ကျော်သူများတွင်)။
• တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်နှင့်အထက် ခေါင်းကိုက်ခြင်း။
• ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာအတွက် တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး သောက်သုံးနေရခြင်း။
• ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ သက်သာစေရန်အတွက် အကြံပြုထားသော ပမာဏထက်ပို၍ ဆေးဆိုင်များတွင် အလွယ်တကူ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို သောက်သုံးနေရခြင်း။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

ဆေးဝါးအလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ၏ တိကျသောအကြောင်းအရင်းကို ပညာရှင်များက ယနေ့တိုင် လေ့လာဆဲဖြစ်ပါသည်။ အသုံးပြုသည့် ဆေးဝါးအမျိုးအစားပေါ်မူတည်၍ ဝေဒနာဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ကွဲပြားနိုင်သော်လည်း ခေါင်းကိုက်ပျောက်ဆေး အများစုသည် အောက်ပါအတိုင်း ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည့် အလားအလာရှိပါသည် –

• အသုံးများသော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ – အက်စပရင် (Aspirin) နှင့် ပါရာစီတမော (Acetaminophen) ကဲ့သို့သော အသုံးများသည့် ဆေးဝါးများသည် ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် လမ်းညွှန်ထားသော နေ့စဉ်သောက်သုံးရန် ပမာဏထက် ကျော်လွန်ပါက ပို၍ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပါသည်။ နက်ပရိုဇင် (Naproxen Sodium) နှင့် အိုင်ဗျူပရိုဖန် (Ibuprofen) ကဲ့သို့သော အခြားနာကျင်မှုဝေဒနာ ပျောက်ဆေးများတွင်မူ ဤဝေဒနာဖြစ်ပွားစေနိုင်ခြေ နည်းပါးပါသည်။
• ပေါင်းစပ်အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ – ပါရာစီတမော၊ အက်စပရင် နှင့် ကဖိန်း (Caffeine) တို့ ပါဝင်သော ဆေးဆိုင်များတွင် အလွယ်တကူ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သည့် ပေါင်းစပ်ဆေးဝါးများသည် ပြဿနာဖြစ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းအရင်း ဖြစ်လေ့ရှိပါသည်။ ၎င်းတွင် စိတ်ငြိမ်ဆေး (Butalbital) ပါဝင်သော ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် ဝယ်ယူရသည့် ပေါင်းစပ်ဆေးဝါးများလည်း ပါဝင်ပါသည်။ Butalbital ပါဝင်သော ဆေးဝါးများသည် ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို အထူးဖြစ်ပွားစေတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့ကို ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ ကုသရန်အတွက် အသုံးမပြုရန် အကြံပြုထားပါသည်။
• အိုပီယွိုက် (Opioids) ခေါ် ဘိန်းမှထုတ်လုပ်သော ဆေးဝါးများ – ဘိန်း (သို့မဟုတ်) ဓာတုနည်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော ဘိန်းဒြပ်ပေါင်းများ ပါဝင်သည့် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများသည် ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို ဖြစ်စေနိုင်ခြေ အလွန်မြင့်မားပါသည်။ ကိုဒင်း (Codeine) နှင့် ပါရာစီတမော ပေါင်းစပ်ထားသော ဆေးဝါးများသည် ထိုအုပ်စုတွင် ပါဝင်ပါသည်။
• မိုင်ဂရိန်း (Migraine) ကုသဆေးများ – မိုင်ဂရိန်း ကုသဆေး အမြောက်အမြားသည်လည်း ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။ ၎င်းတို့တွင် Ergotamine ကဲ့သို့သော Ergots အုပ်စုဝင် ဆေးဝါးများနှင့် Triptans အုပ်စုဝင် ဆေးဝါးများ ပါဝင်ပြီး ဤဝေဒနာကို ဖြစ်စေနိုင်ခြေ အသင့်အတင့် ရှိပါသည်။ သို့သော် Ergots အုပ်စုဝင် Dihydroergotamine သည် ဤဝေဒနာဖြစ်စေနိုင်ခြေ နည်းပါးသည်ဟု ယူဆရပါသည်။ (Gepants) အုပ်စုဝင် ဆေးဝါးများ – မိုင်ဂရိန်းကုသရန် အသစ်ထုတ်လုပ်ထားသော Gepants အုပ်စုဝင် ဆေးဝါးများ (ဥပမာ – Ubrogepant နှင့် Rimegepant) သည် ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို ဖြစ်စေပုံမရပါ။

ထို့ပြင် နေ့စဉ် ကဖိန်းဓာတ် သုံးစွဲခြင်းသည် ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပါသည်။ ကဖိန်းဓာတ်ကို ကော်ဖီ၊ အချိုရည်၊ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများနှင့် အခြားထုတ်ကုန်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိသောက်သုံးနေသော ပမာဏမှာ ထင်ထားသည်ထက် မပိုစေရန် ထုတ်ကုန်အညွှန်းများကို သေချာစွာ ဖတ်ရှုစစ်ဆေးသင့်ပါသည်။

ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသော အချက်များ

ဆေးဝါးအလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည့် အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် –

• အသက်အရွယ် – အသက် (၃၀) မှ (၅၀) ကြားရှိသူများသည် ဤဝေဒနာဖြစ်ပွားရန် အလားအလာ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။
• လိင်အမျိုးအစား – မိုင်ဂရိန်းဝေဒနာသည် အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားလေ့ရှိသောကြောင့် ဆေးဝါးကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာသည်လည်း အမျိုးသမီးများတွင် ပို၍အဖြစ်များပါသည်။
• နာတာရှည်ခေါင်းကိုက်ရောဂါအခံရှိခြင်း – နာတာရှည်ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ (အထူးသဖြင့် မိုင်ဂရိန်းရောဂါ) အခံရှိသူများတွင် ဤဝေဒနာဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။
• ခေါင်းကိုက်ပျောက်ဆေးများကို ပုံမှန်သောက်သုံးခြင်း – အကယ်၍ သင်သည် ပေါင်းစပ်အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ၊ အိုပီယွိုက် (Opioids) များ၊ Ergotamine သို့မဟုတ် Triptans အုပ်စုဝင်ဆေးဝါးများကို တစ်လလျှင် (၁၀) ရက်နှင့်အထက် သောက်သုံးနေပါက ဤဝေဒနာဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားလာမည်ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် သာမန်အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို တစ်လလျှင် (၁၅) ရက်ထက်ပို၍ သောက်သုံးခြင်းသည်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေပါသည်။ အထူးသဖြင့် အဆိုပါဆေးဝါးများကို (၃) လ သို့မဟုတ် (၃) လထက်ပို၍ ဆက်တိုက်အသုံးပြုနေသူများတွင် ပိုမိုသတိပြုသင့်ပါသည်။
• ဆေးဝါးနှင့် အခြားအရာများအပေါ် စွဲလန်းမှုရှိခြင်း – အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း (သို့မဟုတ်) အခြားသော စွဲလန်းစေတတ်သည့် အရာဝတ္ထုများကို သုံးစွဲသည့် ရာဇဝင်ရှိသူများတွင် ဤဝေဒနာဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
• စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အခြေအနေများ – စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း၊ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်း (Panic disorder) သို့မဟုတ် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့်ဖြစ်သော စိတ်ဖိစီးမှုဝေဒနာ (PTSD) ကဲ့သို့သော စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာရှိသူများတွင် ဤဝေဒနာဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားလာနိုင်ပါသည်။