ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ
တံတွေးသည် အစာဝါးခြင်းနှင့် အစာခြေခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်များကို အထောက်အကူပြုရန် တံတွေးဂလင်းများမှ ထွက်ရှိလာခြင်းဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အဓိကကျသော တံတွေးဂလင်း အစုံ ၃ စုံရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ပါးစပ်အနောက်ဘက်ရှိ တံတွေးဂလင်း (Parotid gland)၊ မေးရိုးအောက် တံတွေးဂလင်း (Submandibular gland) နှင့် လျှာအောက် တံတွေးဂလင်း (Sublingual gland) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နှုတ်ခမ်း၊ ပါးစပ်အတွင်းသားနှင့် လည်ချောင်းတို့တွင်လည်း အခြားသော တံတွေးဂလင်းလေးများစွာ ရှိနေပါသည်။ ထိုဂလင်းများအနက် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို အကျိတ်ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း တံတွေးဂလင်းအကျိတ်အများစုကို ပါးစပ်အနောက်ဘက်ရှိ (Parotid) ဂလင်းတွင် တွေ့ရှိရတတ်သည်။ ပါးစပ်အနောက်ဘက် တံတွေးဂလင်းတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော ဆဲလ်များပွားများလာမှုကို Parotid tumors ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အချို့သောအကျိတ်များသည် ကင်ဆာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သော်လည်း ၎င်းအကျိတ်အများစုမှာ ကင်ဆာမဟုတ်သော (Benign) အကျိတ်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ကင်ဆာဖြစ်သော တံတွေးဂလင်းအကျိတ်များအတွက် ကုသမှုနည်းလမ်းများမှာ ခွဲစိတ်ကုသခြင်း၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်းနှင့် ဆေးသွင်းကုသခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
လက္ခဏာရပ်များနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများ
ပါးစပ်အနောက်ဘက် တံတွေးဂလင်းအကျိတ် (Parotid gland tumor) ၏ လက္ခဏာရပ်များနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-
- ရောဂါဖြစ်ပွားရာနေရာ (မေးရိုး၊ လည်ပင်း သို့မဟုတ် ပါးစပ်) တွင် အကျိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
- မျက်နှာတွင် တစ်ခုခု ပြည့်တင်းနေသလို ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်း
- မျက်နှာ ထုံကျင်ခြင်း
- မျက်နှာတွင် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စူးခနဲ ဖြစ်ခြင်း
- မျက်နှာ လှုပ်ရှား၍မရတော့ခြင်း သို့မဟုတ် လေဖြတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း
ပါးစပ်အနောက်ဘက် တံတွေးဂလင်းအကျိတ်များသည် ဖြစ်ပွားမှုနည်းပါးပြီး ဆဲလ်များကို ပြောင်းလဲစေသည့် အကြောင်းရင်းများကိုလည်း တိတိကျကျ မသိရှိရသေးပါ။ ဤအကျိတ်များသည် တံတွေးဂလင်းရှိ ဆဲလ်များ၏ ဒီအန်အေ (DNA) စတင်ပြောင်းလဲရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ပြောင်းလဲမှုက ဆဲလ်များကို လျင်မြန်စွာ ပွားများလာစေရန် ခိုင်းစေသည်။ ပုံမှန်ဆဲလ်များ သေဆုံးသွားချိန်တွင်လည်း ဤပုံမှန်မဟုတ်သော ဆဲလ်များက ဆက်လက်ရှင်သန်နေပြီး စုပုံလာရာမှ အကျိတ်တစ်ခု ဖြစ်လာစေသည်။ အစပိုင်းတွင် ၎င်းအကျိတ်မှာ ကင်ဆာဖြစ်လေ့ရှိသော်လည်း ဆဲလ်များ၏ ဒီအန်အေတွင် နောက်ထပ်ပြောင်းလဲမှုများ ထပ်မံဖြစ်ပေါ်လာသောအခါမှသာ ကင်ဆာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကင်ဆာဆဲလ်များသည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တစ်ရှူးများကို ကျူးကျော်ဖျက်ဆီးပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပါသည်။
တံတွေးဂလင်းအကျိတ်အများစုမှာ ပါးစပ်အနောက်ဘက် (Parotid) ဂလင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ကင်ဆာမဟုတ်သော အကျိတ်နှင့် ကင်ဆာဖြစ်သော အကျိတ် အမျိုးအစားများစွာရှိပါသည်။
ကင်ဆာမဟုတ်သော အကျိတ်များတွင်-
- Basal cell adenoma
- Canalicular adenoma
- Oncocytoma
- Pleomorphic adenoma
- Warthin tumor တို့ ပါဝင်သည်။
ကင်ဆာဖြစ်သော အကျိတ်အမျိုးအစားများတွင်-
- Acinic cell carcinoma
- Adenocarcinoma
- Adenoid cystic carcinoma
- Clear cell carcinoma
- Malignant mixed tumor
- Mucoepidermoid carcinoma
- Oncocytic carcinoma
- Polymorphous low-grade adenocarcinoma
- Salivary duct carcinoma
- Squamous cell carcinoma တို့ ပါဝင်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ
ဤကဲ့သို့သော အကျိတ်များ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည့် အချက်အချို့မှာ
- အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း: မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း တံတွေးဂလင်းအကျိတ် အများစုမှာ သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။
- အချို့သော ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် လုပ်ငန်းခွင်တွင် ထိတွေ့ခြင်း: အချို့သော ပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့ရသူများသည် အကျိတ်ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။ တံတွေးဂလင်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော လုပ်ငန်းခွင်များမှာ အကျွတ် (Asbestos) တူးဖော်ခြင်း၊ ရော်ဘာထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် ပိုက်ပြင်လုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
- ဓာတ်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့ခြင်း: ဦးခေါင်းနှင့် လည်ပင်းရှိ ကင်ဆာများအတွက် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသမှုခံယူခဲ့ဖူးခြင်းက တံတွေးဂလင်းကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေနိုင်သည်။
အကယ်၍ သင့်တွင် တံတွေးဂလင်းအကျိတ်၏ လက္ခဏာရပ်များ သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာများ ရှိနေပါက ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးမှုများ ခံယူရန် ဝေ့ဌာနီဆေးရုံ (Vejthani Hospital) ရှိ Life Cancer Center တွင် ရက်ချိန်းရယူနိုင်ပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ပါးစပ်အနောက်ဘက် တံတွေးဂလင်းအကျိတ် (Parotid tumor) ကို ရှာဖွေအတည်ပြုရန် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် စစ်ဆေးမှုများကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်-
- ကိုယ်ခန္ဓာအား စစ်ဆေးခြင်း (Physical examination): အထူးကုဆရာဝန်သည် ရောဂါလက္ခဏာရပ်များ ရှိ၊ မရှိ သိရှိနိုင်ရန် ကိုယ်ခန္ဓာကို စစ်ဆေးပါမည်။ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ရာ တွေ့ရှိပါက အကျိတ်ကို ရောဂါရှာဖွေရန်နှင့် အကဲဖြတ်ရန်အတွက် နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများကို အကြံပြုပါလိမ့်မည်။
- ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ (Imaging test): ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT)၊ သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) နှင့် အာထရာဆောင်း (Ultrasound) တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော အကျိတ်များကို တိကျစွာပြသနိုင်ရန် ဦးခေါင်းနှင့် လည်ပင်းဧရိယာအတွင်းရှိ တည်ဆောက်ပုံများကို အသေးစိတ်ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတစ်ဆင့် အကျိတ်၏ အရွယ်အစား၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ တည်နေရာနှင့် ကင်ဆာပျံ့နှံ့မှု အတိုင်းအတာတို့ကို သိရှိနိုင်ပါသည်။
- အသားစယူ စစ်ဆေးခြင်း (Tissue biopsy): စစ်ဆေးရန် တစ်ရှူးနမူနာရရှိရန်အတွက် အထူးကုဆရာဝန်သည် အပ်ဖြင့် အသားစယူခြင်း (Fine-needle aspiration သို့မဟုတ် Core needle biopsy) ကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ အပ်ဖြင့် အသားစယူရာတွင် သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိသော တံတွေးဂလင်းအတွင်းသို့ အရေပြားမှတစ်ဆင့် အပ်ငယ်တစ်ချောင်း ထည့်သွင်းကာ ဆဲလ်များ သို့မဟုတ် အရည်နမူနာကို ထုတ်ယူပြီး ဆဲလ်အမျိုးအစားနှင့် ကင်ဆာလက္ခဏာများ ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန် ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပေးပို့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကုသမှု
ပါးစပ်အနောက်ဘက် တံတွေးဂလင်းအကျိတ်များကို ကုသရန် များသောအားဖြင့် ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်းကို အသုံးပြုသည်။ အကယ်၍ အကျိတ်သည် ကင်ဆာဖြစ်ပါက ဆေးသွင်းကုသခြင်း သို့မဟုတ် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်းကဲ့သို့သော နောက်ထပ်ကုသမှုများကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Surgery)
တံတွေးဂလင်းအကျိတ်များကို ဖယ်ရှားရန် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များကို အသုံးပြုသည်-
- အပေါ်ယံ တံတွေးဂလင်း ဖြတ်ထုတ်ခြင်း (Superficial parotidectomy): အကျိတ်နှင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တံတွေးဂလင်း တစ်ရှူးအချို့ကို ဖယ်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။
- တံတွေးဂလင်းတစ်ခုလုံး ဖြတ်ထုတ်ခြင်း (Total parotidectomy): တံတွေးဂလင်းတစ်ခုလုံးကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အကျိတ်ပိုမိုကြီးမားခြင်း သို့မဟုတ် တံတွေးဂလင်း၏ နေရာအတော်များများတွင် ထိခိုက်မှုရှိနေခြင်းတို့အတွက် အကြံပြုပါသည်။
- ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ခွဲစိတ်မှု (More extensive surgery): အကယ်၍ တံတွေးဂလင်းကင်ဆာသည် အနီးနားရှိ အရိုး သို့မဟုတ် ကြွက်သားများဆီသို့ ပျံ့နှံ့သွားပါက ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျန်းမာသော တစ်ရှူးများကိုပါ ပိုမိုဖယ်ရှားရန် လိုအပ်ပါလိမ့်မည်။ ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ပြီးနောက် လူနာအနေဖြင့် အစာစားခြင်း၊ အစာမျိုခြင်း၊ စကားပြောခြင်း၊ အသက်ရှူခြင်းနှင့် မျက်နှာလှုပ်ရှားခြင်းတို့ကို ပြန်လည်လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် အထူးကုဆရာဝန်များက ထိုနေရာကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးရန် လိုအပ်ပါမည်။
ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း (Radiation therapy)
ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်းဆိုသည်မှာ X-rays၊ ပရိုတွန် (Protons) သို့မဟုတ် နျူထရွန် (Neutrons) ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် စွမ်းအင်လှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးခြင်း ဖြစ်သည်။ ခွဲစိတ်မှုအပြီးတွင် ကျန်ရှိနေသော ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် တံတွေးဂလင်းအကျိတ်မှာ ကင်ဆာဖြစ်ပါက ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ခွဲစိတ်ရန် မဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးကို ပထမဦးစားပေး ကုသမှုအဖြစ် အသုံးပြုပါသည်။
ဆေးသွင်းကုသခြင်း (Chemotherapy)
ဆေးသွင်းကုသခြင်းသည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ရန် ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုသည့် ကုသမှု အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တံတွေးဂလင်းအကျိတ်များကို ကုသရန်အတွက် အသုံးပြုခဲပါသည်။ သို့သော်လည်း ပျံ့နှံ့ရန် အန္တရာယ်များသော သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုဖြင့် အကုန်အစင် မဖယ်ရှားနိုင်သော တံတွေးဂလင်းကင်ဆာများကို ကုသရန်အတွက် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးနှင့် တွဲဖက်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားသော နောက်ဆုံးအဆင့် တံတွေးဂလင်းကင်ဆာ ခံစားနေရသူများအတွက်လည်း ဆေးသွင်းကုသခြင်းကို ရွေးချယ်နိုင်ပါသည်။
