အဆုတ်အတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့ခြင်း

ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)

အဆုတ်အတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့ခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်မှာ အထူးသဖြင့် ရှိရင်းစွဲ နှလုံး သို့မဟုတ် အဆုတ်ရောဂါများ ရှိနေသည့်အခါတွင် စိန်ခေါ်မှုများ ရှိနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကျွမ်းကျင်သူများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် လူနာ၏ ကျန်းမာရေးရာဇဝင်ကို မေးမြန်းဆွေးနွေးခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်အား စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ စစ်ဆေးမှုများအနက်မှ သင့်လျော်သည်များကို ပြုလုပ်ရန် ညွှန်ကြားလေ့ရှိပါသည်။

• သွေးစစ်ဆေးခြင်း – သွေးခဲများကို ပျော်ဝင်စေသည့် ဓာတ်ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သော (D dimer) ကို စစ်ဆေးရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။ အခြားသော အကြောင်းအရင်းများစွာကြောင့်လည်း ဤဓာတ်ပစ္စည်း မြင့်တက်နိုင်သော်လည်း ၎င်းပမာဏ မြင့်မားနေခြင်းသည် သွေးခဲနိုင်ခြေ ပိုမိုများပြားခြင်းကို ညွှန်ပြနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဤစစ်ဆေးမှုများသည် သွေးအတွင်းရှိ အောက်ဆီဂျင်နှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပမာဏတို့ကို တိုင်းတာနိုင်စေပါသည်။ အဆုတ်အတွင်းရှိ သွေးလွှတ်ကြောတွင် သွေးခဲပိတ်ဆို့ပါက အောက်ဆီဂျင် ပမာဏ လျော့နည်းသွားနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် မျိုးရိုးလိုက်တတ်သော သွေးခဲစနစ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ရှိ၊ မရှိကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက်လည်း သွေးစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
• ရင်ဘတ် ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Chest X-ray) – ဤစစ်ဆေးမှုသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ တစ်စုံတစ်ရာ ထည့်သွင်းရန်မလိုသော စစ်ဆေးမှုအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နှလုံးနှင့် အဆုတ်တို့၏ ပုံရိပ်များကို ဖလင်ပြားပေါ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ပေးပါသည်။ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်းဖြင့် အဆုတ်အတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့ခြင်း ရှိ၊ မရှိကို တိုက်ရိုက် ရောဂါရှာဖွေ၍မရနိုင်ဘဲ ရောဂါရှိနေသည့်တိုင် ဓာတ်မှန်အဖြေမှာ ပုံမှန်အတိုင်းပင် ထွက်ပေါ်နေနိုင်သော်လည်း၊ အလားတူ လက္ခဏာများပြတတ်သည့် အခြားသော ရောဂါအခြေအနေများကိုမူ ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။
• တီဗွီဓာတ်မှန် (Ultrasound) – ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ရန်မလိုသော ဤစစ်ဆေးမှုကို Duplex ultrasonography (သို့မဟုတ်) Duplex scan (သို့မဟုတ်) Compression ultrasonography ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပါသည်။ ၎င်းသည် အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ သွေးပြန်ကြောများကို စစ်ဆေးကာ နက်ရှိုင်းသော သွေးပြန်ကြောများတွင် သွေးခဲခြင်း ရှိ၊ မရှိကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပေးပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် ပေါင်၊ ဒူး၊ ခြေသလုံးနှင့် ရံဖန်ရံခါတွင် လက်မောင်းများရှိ သွေးပြန်ကြောများကို စစ်ဆေးပေးပါသည်။ အာရုံခံကိရိယာ (Transducer) ဟုခေါ်သော လက်ကိုင်တံပုံသဏ္ဌာန် ကိရိယာလေးကို အရေပြားပေါ်တွင် တင်၍ စစ်ဆေးလိုသော သွေးပြန်ကြောများဆီသို့ အသံလှိုင်းများ လွှတ်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါ အသံလှိုင်းများသည် အာရုံခံကိရိယာထံသို့ ပြန်လည်ရိုက်ခတ်လာပြီး ကွန်ပျူတာဖန်သားပြင်ပေါ်တွင် လှုပ်ရှားနေသော ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးပေးပါသည်။ သွေးခဲများ မတွေ့ရှိပါက နက်ရှိုင်းသော သွေးပြန်ကြောများတွင် သွေးခဲနိုင်ခြေ လျော့နည်းသွားသော်လည်း၊ သွေးခဲများ တွေ့ရှိပါက များသောအားဖြင့် ချက်ချင်းကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။
• ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်ဖြင့် အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြော ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း (CT pulmonary angiography) – ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT scan) သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကန့်လန့်ဖြတ်ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးရန်အတွက် ဓာတ်မှန်ရောင်ခြည် (X-rays) ကို အသုံးပြုပါသည်။ အဆုတ်အတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့မှုကို စစ်ဆေးသည့် ဤနည်းလမ်းသည် အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့ခြင်းကဲ့သို့သော ပြောင်းလဲမှုများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်သည့် သုံးဖက်မြင် (3D) ပုံရိပ်များကို ထုတ်ပေးပါသည်။ ရံဖန်ရံခါတွင် အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြောများကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်ရန်အတွက် လက်ဖမိုး သို့မဟုတ် လက်မောင်းရှိ သွေးပြန်ကြောမှတစ်ဆင့် အရောင်တင်ဆေး (Contrast material) ကို ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်ရိုက်နေစဉ်အတွင်း ထည့်သွင်းပေးနိုင်ပါသည်။
• အဆုတ်အတွင်း လေဝင်လေထွက်နှင့် သွေးလှည့်ပတ်မှု စစ်ဆေးခြင်း (V/Q scan) – ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT scan) မှ ထွက်ပေါ်သော ဓာတ်ရောင်ခြည် သို့မဟုတ် အရောင်တင်ဆေး (Contrast) နှင့် ထိတွေ့မှုကို ရှောင်ကြဉ်ရန် လိုအပ်သည့်အခါမျိုးတွင် ဤစစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုပြုလုပ်စဉ်အတွင်း ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်း အနည်းငယ် (Tracer) ကို လက်မောင်းရှိ သွေးပြန်ကြောအတွင်းသို့ ထိုးသွင်းပါသည်။ အဆိုပါ ပစ္စည်းသည် သွေးစီးဆင်းမှု (Perfusion) ကို ပုံဖော်ပေးပြီး အဆုတ်အတွင်း လေဝင်လေထွက်ရှိမှု (Ventilation) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြသပေးပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြော ဖိအားမြင့်တက်ခြင်း (Pulmonary hypertension) ၏ လက္ခဏာများသည် သွေးခဲများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း ရှိ၊ မရှိကို အတည်ပြုရန် ကူညီပေးပါသည်။
• အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြောအတွင်းသို့ ပိုက်ထည့်၍ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Pulmonary angiogram) – ဤစစ်ဆေးမှုသည် အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်း သွေးစီးဆင်းမှုကို အလွန်ပြတ်သားစွာ ဖော်ပြပေးနိုင်သောကြောင့် အဆုတ်အတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့ခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အတိကျဆုံးသော နည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။ သို့ရာတွင် အဆင့်မြင့် ကျွမ်းကျင်မှုများ လိုအပ်ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် အခြားသော စစ်ဆေးမှုများဖြင့် တိကျသော ရောဂါအဖြေ မရရှိနိုင်သည့် အခြေအနေမျိုးတွင်သာ ဤနည်းလမ်းကို အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။ စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ပုံမှာ သေးငယ်ပြီး ပျော့ပြောင်းသော ပိုက် (Catheter) တစ်ခုကို များသောအားဖြင့် ပေါင်ခြံရှိ သွေးပြန်ကြောကြီးတစ်ခုမှတစ်ဆင့် ထည့်သွင်းပြီး နှလုံးကို ဖြတ်၍ အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်းသို့ ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့နောက် အဆိုပါပိုက်မှတစ်ဆင့် အထူးပြုလုပ်ထားသော ဆေးရောင် (Dye) ကို ထည့်သွင်းပြီး အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်း ဆေးရောင် စီးဆင်းသွားပုံကို ဓာတ်မှန်ရိုက်၍ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကြောင့် အချို့သူများတွင် နှလုံးခုန်နှုန်း ခေတ္တပြောင်းလဲသွားခြင်းမျိုး ဖြစ်ပေါ်နိုင်သလို၊ အထူးသဖြင့် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက် မကောင်းသူများတွင် အသုံးပြုသော ဆေးရောင်ကြောင့် ကျောက်ကပ်ထိခိုက်နိုင်ခြေလည်း မြင့်မားနိုင်ပါသည်။
• သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (MRI) – သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) ဆိုသည်မှာ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ကွန်ပျူတာမှ ထုတ်လွှတ်သော ရေဒီယိုလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများနှင့် တစ်ရှူးများကို အသေးစိတ်ပုံဖော်ပေးသည့် ပုံရိပ်ဖော်နည်းပညာတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုကို များသောအားဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များအတွက် သန္ဓေသားအား ဓာတ်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့မှုမှ ရှောင်ရှားရန်နှင့် အခြားသော ရောဂါရှာဖွေရေး စစ်ဆေးမှုများတွင် အသုံးပြုသည့် ဆေးရောင်များကြောင့် ကျောက်ကပ်ထိခိုက်နိုင်ခြေရှိသူများအတွက်သာ ရည်ရွယ်၍ အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။

ကုသမှု (Treatment)

အဆုတ်အတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့ခြင်းအတွက် ကုသမှုသည် လက်ရှိရှိနေသော သွေးခဲများ ပိုမိုကြီးမားမလာစေရန်နှင့် သွေးခဲအသစ်များ ထပ်မံမဖြစ်ပေါ်စေရန် အဓိကထား ဆောင်ရွက်ပါသည်။ ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများနှင့် အသက်အန္တရာယ်ကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန်အတွက် လျင်မြန်စွာ ကုသမှုခံယူရန်မှာ အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ကုသမှုနည်းလမ်းများတွင် ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း၊ ခွဲစိတ်မှု သို့မဟုတ် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများဖြင့် ကုသခြင်းနှင့် စဉ်ဆက်မပြတ် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ခံယူခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။

ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း – အသုံးပြုနိုင်သော ဆေးဝါးများတွင် သွေးကျဲဆေး အမျိုးမျိုးနှင့် သွေးခဲပျော်ဆေးများ ပါဝင်ပါသည်။

သွေးကျဲဆေးများ (Anticoagulants) – ဤဆေးများသည် ရှိနှင့်ပြီးသား သွေးခဲများ ပိုမိုကြီးမားမလာစေရန်နှင့် သွေးခဲအသစ်များ မဖြစ်ပေါ်စေရန် တားဆီးပေးခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်မှ သွေးခဲများကို သဘာဝအတိုင်း ခြေဖျက်ရန် အချိန်ရစေပါသည်။ ဟက်ပရင် (Heparin) ကဲ့သို့သော သွေးကျဲဆေးများကို အကျိုးသက်ရောက်မှု မြန်ဆန်စေရန် သွေးကြောအတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်ထိုးခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားအောက်သို့ ထိုးခြင်းဖြင့် ပေးလေ့ရှိပါသည်။ ၎င်းကို ဝါဖရင် (Warfarin) ကဲ့သို့သော သောက်ဆေးများ အာနိသင်မပြမီ (ရက်အနည်းငယ် ကြာတတ်ပါသည်) ပူးတွဲအသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။ ခေတ်ပေါ် သွေးကျဲသောက်ဆေးများသည် အာနိသင်ပိုမိုမြန်ဆန်ပြီး အခြားဆေးဝါးများနှင့် ဓာတ်ပြုမှု နည်းပါးပါသည်။ အချို့သော ဆေးများကိုမူ ဟက်ပရင် အသုံးပြုရန်မလိုဘဲ အစောပိုင်းကတည်းက တိုက်ရိုက်သောက်သုံးနိုင်ပါသည်။ သို့ရာတွင် သွေးကျဲဆေးအားလုံးသည် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး ရှိနိုင်ပြီး သွေးယိုစိမ့်ခြင်းမှာ အဖြစ်အများဆုံး ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး ဖြစ်ပါသည်။

သွေးခဲပျော်ဆေးများ (Thrombolytics) – သွေးခဲများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် သဘာဝအတိုင်း ပျော်ဝင်သွားတတ်သော်လည်း၊ သွေးခဲပျော်ဆေးများကို သွေးကြောအတွင်းသို့ ထိုးသွင်းခြင်းဖြင့် သွေးခဲပျော်ဝင်မှု အရှိန်ကို မြှင့်တင်နိုင်ပါသည်။ ဤဆေးများသည် ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ သွေးယိုစိမ့်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရသည့် အရေးပေါ်အခြေအနေမျိုးတွင်သာ အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။

ခွဲစိတ်မှုနှင့် အခြားလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများဖြင့် ကုသခြင်း-

သွေးခဲကို ဖယ်ရှားခြင်း – အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရလောက်အောင် ကြီးမားသော အဆုတ်သွေးခဲများအတွက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် သွေးကြောများမှတစ်ဆင့် သေးငယ်သော ပိုက်ပျော့ (Catheter) ကို ထည့်သွင်း၍ သွေးခဲကို ဖယ်ရှားနိုင်ပါသည်။

သွေးပြန်ကြောအတွင်း ဇကာထည့်ခြင်း (Vein Filter) – ခြေထောက်မှ နှလုံး၏ ညာဘက်ခြမ်းသို့ ဆက်သွယ်ထားသော ခန္ဓာကိုယ်၏ အဓိက သွေးပြန်ကြောမကြီး (Inferior vena cava) အတွင်းသို့ ပိုက်ကိုအသုံးပြု၍ ဇကာတစ်ခု ထည့်သွင်းနိုင်ပါသည်။ ဤဇကာသည် သွေးခဲများ အဆုတ်သို့ မရောက်ရှိအောင် တားဆီးပေးပါသည်။ ဤနည်းလမ်းကို သွေးကျဲဆေး မသောက်နိုင်သူများ သို့မဟုတ် သွေးကျဲဆေး သောက်နေသော်လည်း သွေးခဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသူများအတွက်သာ အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။ အချို့သော ဇကာများကို လိုအပ်မှုမရှိတော့သည့်အခါ ပြန်လည်ထုတ်ယူနိုင်ပါသည်။

စဉ်ဆက်မပြတ် ဂရုစိုက်မှု – နက်ရှိုင်းသော သွေးပြန်ကြောများတွင် သွေးခဲခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်အတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့ခြင်းတို့သည် နောက်ထပ်တစ်ဖန် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိသောကြောင့် စဉ်ဆက်မပြတ် ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။ ၎င်းတွင် သွေးကျဲဆေးကို ဆက်လက်သောက်သုံးခြင်းနှင့် ဆရာဝန် ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ကုသရန်အတွက် ဆရာဝန်နှင့် ပုံမှန်ပြသရန်မှာ အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

Doctors who treat this condition