ခံတွင်း လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ်

အကျဥ်းချုပ်

ခံတွင်းအတွင်းပိုင်းရှိ အမြှေးပါးလွှာများကို ထိခိုက်စေသော နာတာရှည် အခြေအနေတစ်ခုကို ခံတွင်း လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ် (Oral lichen planus) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ပါးစောင်အတွင်းဘက်၊ သွားဖုံးနှင့် လျှာတို့တွင် အဖြူရောင် ဇာကွက်ကဲ့သို့သော အကွက်များ၊ ရောင်ရမ်းနေသော အနီရောင်တစ်ရှူးများ သို့မဟုတ် အနာများအဖြစ် တွေ့ရှိရလေ့ရှိပါသည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော မသက်မသာဖြစ်မှုများကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။

Lichen planus (လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ်) သည် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ရှိ အမြှေးပါးများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ခံတွင်းအတွင်း ဖြစ်ပွားပါက ခံတွင်း လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ် (Oral lichen planus) ဟု သီးသန့်ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်က ခံတွင်းအတွင်းရှိ အမြှေးပါးဆဲလ်များကို မမျှော်လင့်ဘဲ တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ရှိပါသည်။

ဤရောဂါသည် တစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ ကူးစက်ခြင်းမရှိသလို၊ အန္တရာယ်ကြီးမားသော အခြေအနေမျိုး မဟုတ်သော်လည်း မသက်မသာဖြစ်မှုကို များစွာဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာ ခံစားနေရသူများအနေဖြင့် ဝေဒနာသက်သာစေရန် ဆေးဝါးများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ထိုသို့ဖြစ်ပွားသည့်နေရာများ၌ ခံတွင်းကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေရှိသောကြောင့် ပုံမှန်စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ခံတွင်း လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် သိသာထင်ရှားသော ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည် – တောက်ပြောင်သော အနီရောင် သွားဖုံးတစ်ရှူးများ သို့မဟုတ် အဖြူရောင် ပင့်ကူအိမ်သဏ္ဍာန် အနာကွက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအနာကွက်များကို ပါးစောင်အတွင်းဘက်၊ သွားဖုံး၊ လျှာ၊ နှုတ်ခမ်းအတွင်းသားတစ်ရှူးများနှင့် အာခေါင်တို့တွင် အဖြစ်များသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစား နှစ်ခုခွဲခြားနိုင်ပါသည် –

• ဇာကွက်ပုံစံ ခံတွင်း လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ် (Reticular oral lichen planus): ဤအမျိုးအစားသည် အများအားဖြင့် နာကျင်မှုမရှိပါ။ ပါးစောင်အတွင်းဘက်တွင် အပ်ချည်မျှင်များနှင့် ဆင်တူသော အဖြူရောင်အကွက်များ သို့မဟုတ် အနာကွက်များအဖြစ် တွေ့ရတတ်သည်။ ဤနေရာများသည် အနည်းငယ် မြင့်တက် (ဖောင်းကြွ) နေလေ့ရှိသည်။
• တိုက်စားတတ်သော ခံတွင်း လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ် (Erosive oral lichen planus): ဤဝေဒနာ ခံစားရသူများတွင် သွားဖုံးတစ်ရှူးများသည် တောက်ပြောင်သော အနီရောင်အဖြစ် ရှိနေတတ်သည်။ ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် လျှာ၊ သွားဖုံး သို့မဟုတ် ခံတွင်းအောက်ခြေတို့၌ အနာ (Ulcers) များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ ဤအမျိုးအစား ဖြစ်ပွားသူများအတွက် အပူ၊ အစပ် သို့မဟုတ် အချဉ်ဓာတ်ပါသော အစားအစာနှင့် သောက်စရာများကို စားသောက်ရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်း၊ သွားတိုက်သည့်အခါ သွေးထွက်ခြင်းနှင့် စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်း၊ သွားဖုံးရောင်ခြင်း၊ လျှာပေါ်တွင် နာကျင်ပြီး ထူထဲသောအကွက်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း နှင့် စကားပြောခြင်း၊ ဝါးခြင်း သို့မဟုတ် မျိုချခြင်းတို့တွင် မသက်မသာဖြစ်ခြင်းတို့ကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။

ခံတွင်းပြင်ပတွင် ဖြစ်ပွားသော Lichen planus သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းအသီးသီးကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ကွဲပြားသော လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည် –

• မျိုးပွားအင်္ဂါ (Genital): မျိုးပွားအင်္ဂါရှိ အနာကွက်များသည် အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများတွင် လိင်ဆက်ဆံစဉ် နာကျင်ခြင်း၊ ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်းနှင့် မသက်မသာဖြစ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့ကို များသောအားဖြင့် အနီရောင် သို့မဟုတ် ပွန်းပဲ့နေသော အကွက်များအဖြစ် တွေ့ရတတ်ပြီး ရံဖန်ရံခါတွင် အဖြူရောင်အကွက်များလည်း ရှိနေတတ်ပါသည်။ အမျိုးသား မျိုးပွားအင်္ဂါများတွင်လည်း အလားတူ အနာကွက်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
• အရေပြား (Skin): ယားယံပြီး ခရမ်းရောင်သန်းသော၊ ထိပ်ပိုင်းပြားချပ်နေသည့် အဖုအပိမ့်များအဖြစ် တွေ့ရနိုင်ပါသည်။
• ဦးရေပြား (Scalp): ဦးရေပြားတွင် အရေပြားအနာကွက်များ ရှိနေပါက ယာယီ သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
• လက်သည်း၊ ခြေသည်း (Nails): ခြေသည်းလက်သည်းများတွင် အမြောင်းများထခြင်း၊ ပါးလွှာလာခြင်း သို့မဟုတ် ကွဲအက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး ၎င်းမှတစ်ဆင့် ယာယီ သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း ခြေသည်းလက်သည်း ကျွတ်ထွက်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
• နား (Ears): နားကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အကြားအာရုံဆုံးရှုံးခြင်း (နားလေးခြင်း) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။
• မျက်စိ (Eyes): အမာရွတ်များ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး အမြင်အာရုံကွယ်သည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
• အစာရေမျိုပြွန် (Esophagus): အစာရေမျိုပြွန်တွင် ဖြစ်ပွားပါက ပြွန်အတွင်း ကျဉ်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် တင်းကျပ်သော ကွင်းပုံသဏ္ဍာန် အလွှာများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းတို့ကြောင့် အစာမျိုချရန် ခက်ခဲစေနိုင်ပါသည်။

အကယ်၍ သင့်ခံတွင်းအတွင်း၌ အဖြူရောင် အပ်ချည်မျှင်သဏ္ဍာန် အနာကွက်များ၊ အနီရောင်အကွက်များ တွေ့ရှိပါက သို့မဟုတ် အထက်ဖော်ပြပါ လက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုခုကို ခံစားရပါက မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ကုသမှု ခံယူနိုင်ရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။

အကြောင်းအရင်းများ

ခံတွင်း လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ် ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းကို အပြည့်အဝ နားမလည်သေးသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်များ (Genetic factors) နှင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် (Immune system) တို့၏ သက်ရောက်မှုရှိသည်ဟု ယူဆကြပါသည်။ ဤအခြေအနေတွင် ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသော သွေးဖြူဥအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည့် T lymphocytes (တီ လင်ဖိုဆိုက်) များ ပုံမှန်ထက်ပို၍ အလုပ်လုပ်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။

အချို့သော ဆေးဝါးများ (ဥပမာ – သွေးတိုးကျဆေးတစ်မျိုးဖြစ်သော Beta-blockers (ဘီတာဘလော့ကာ) နှင့် NSAIDs ဟုခေါ်သော အရောင်ကျအကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ)၊ အသည်းရောင်အသားဝါ (ဘီ) ပိုး (Hepatitis B) နှင့် အသည်းခြောက်ခြင်းတစ်မျိုးဖြစ်သော သည်းခြေပြွန်ခြောက်ရောဂါ (Primary biliary cirrhosis)၊ သွားဘက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ (Dental materials) ကဲ့သို့သော ဓာတ်မတည့်မှုကို ဖြစ်စေသည့်အရာများ၊ ခံတွင်းဒဏ်ရာများ နှင့် ကူးစက်ပိုးဝင်ခြင်းတို့သည် ဤရောဂါကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ပါသည်။

ခံတွင်း လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ်ရောဂါ ပိုမိုဖြစ်ပွားစေလွယ်သောအချက်များ

ခံတွင်း လိုက်ကင် ပလန်းနပ်စ်သည် မည်သူ့တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အမျိုးသားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အမျိုးသမီးများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ နှစ်ဆ ပိုများပါသည်။ ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှု အများစုကို အသက် ၅၀ နှင့် အထက် လူကြီးများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိပါသည်။

ဤရောဂါဖြစ်ပွားရခြင်းကို အားပေးသည့် အချက်များအား အတည်ပြုနိုင်ရန် နောက်ထပ် လေ့လာမှုများစွာ လိုအပ်နေသေးသော်လည်း ကိုယ်ခံအား ကျဆင်းစေသော ဝေဒနာများ ရှိနေခြင်း၊ အချို့သော သတ်မှတ်ဆေးဝါးများ ကို အသုံးပြုနေခြင်းများက ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်ဟု ယူဆကြပါသည်။