ခြေကျင်းဝတ်ကျိုးခြင်း
ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
ခြေကျင်းဝတ် ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းသည် ခြေကျင်းဝတ်ရိုး ကျိုးခြင်း သို့မဟုတ် အက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ၎င်းသည် ခြေကျင်းဝတ် နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေသော အဓိက အကြောင်းရင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ခြေကျင်းဝတ်ရိုး ကျိုးခြင်းသည် မော်တော်ကားမတော်တဆမှုတွင် တိုက်ရိုက်ထိခိုက်မိခြင်း၊ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ချော်လဲခြင်း သို့မဟုတ် ခြေခေါက်လဲခြင်းတို့ကြောင့် အဖြစ်များသော ဒဏ်ရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ခြေကျင်းဝတ် အဆစ်ကို Tibia (ခြေသလုံးရိုးကြီး)၊ Fibula (ခြေသလုံးရိုးသေး) နှင့် Talus (ခြေကျင်းဝတ်ရိုး) တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ခြေထောက်အောက်ပိုင်းရှိ အကြီးဆုံးအရိုးကို Tibia ဟုခေါ်ပြီး Shinbone ဟုလည်း လူသိများသည်။ Fibula မှာမူ ပိုမိုသေးငယ်ပြီး ပါးလွှာသော အရိုးဖြစ်သည်။ Fibula နှင့် Tibia တို့၏ အောက်ဘက်အစွန်းများသည် Talus အရိုးနှင့် လာရောက် ထိစပ်နေကြသည်။ Talus သည် ခြေထောက်နှင့် ခြေဖဝါးကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော အဓိက အရိုးဖြစ်သည်။
ခြေကျင်းဝတ်ရိုး ကျိုးခြင်းသည် အရိုးတွင် အက်ကြောင်းငယ်လေးများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှသည် အရေပြားကို ဖောက်ထွက်သွားသည့်အထိ ပြင်းထန်မှုအဆင့်နှင့် အရွယ်အစား ကွာခြားနိုင်ပါသည်။
အရိုးကျိုးသည့် နေရာနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ သင့်တော်သော ကုသမှုကို ဆုံးဖြတ်ပါမည်။ ပြင်းထန်စွာ ကျိုးသွားသော ခြေကျင်းဝတ်များတွင် အရိုးပြန်ဆက်နေစဉ်အတွင်း အရိုးကို မှန်ကန်သော တည်နေရာတွင် ရှိနေစေရန် သံပြားများ၊ သံချောင်းများ သို့မဟုတ် ဝက်အူများ ထည့်သွင်းရန် ခွဲစိတ်မှု လိုအပ်နိုင်သည်။ ပိုမိုပြင်းထန်သော အရိုးကျိုးမှုများအတွက် ခြေကျင်းဝတ် ခွဲစိတ်မှုမှာ မဖြစ်မနေ လိုအပ်ပါသည်။ ခြေကျင်းဝတ်ရိုး ကျိုးပြီးနောက် ပြန်လည်သက်သာရန် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ခြေကျင်းဝတ်ရိုး ကျိုးသွားပါက အောက်ပါ လက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်သည် –
• ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း
• ဖောရောင်ခြင်း
• ညိုမည်းစွဲခြင်း
• ထိလျှင် နာကျင်ခြင်း
• ပုံစံပျက်ယွင်းသွားခြင်း
• လမ်းလျှောက်ရန် ခက်ခဲခြင်း
• ထိခိုက်မိသော ခြေကျင်းဝတ်ပေါ်တွင် ကိုယ်အလေးချိန် မခံနိုင်ခြင်း
အကယ်၍ နာကျင်ခြင်းနှင့် ဖောရောင်ခြင်းတို့မှာ အလိုအလျောက် သက်သာမသွားခြင်း၊ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း သို့မဟုတ် သိသာထင်ရှားသော ပုံစံပျက်ယွင်းမှုများ ရှိနေပါက ဆေးကုသမှု ခံယူသင့်သည်။ ထို့အပြင် ရရှိထားသော ဒဏ်ရာကြောင့် လမ်းလျှောက်ရန် ခက်ခဲနေပါကလည်း ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်သည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
ခြေကျင်းဝတ်ကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်မိခြင်းကြောင့် အရိုးကျိုးနိုင်သော်လည်း ခြေခေါက်ခြင်း (သို့မဟုတ်) လိမ်သွားခြင်းများကြောင့် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။ ပြင်းထန်စွာ ချော်လဲခြင်း သို့မဟုတ် တစ်ခုခုနှင့် အရှိန်ပြင်းပြင်း ရိုက်မိခြင်းတို့ကြောင့်လည်း ခြေကျင်းဝတ် ကျိုးသွားနိုင်ပါသည်။
အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများမှာ –
• မတော်တဆမှုများ: ကားမတော်တဆမှုများသည် အရိုးများကို ကြေမွသွားစေနိုင်ပြီး ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်သော အရိုးကျိုးမှုများကို ဖြစ်စေတတ်သည်။
• ချော်လဲခြင်း: ခလုတ်တိုက်လဲခြင်း သို့မဟုတ် အမြင့်တစ်ခုမှ ခုန်ချရာတွင် ခြေထောက်ဖြင့် မြေပြင်သို့ ဆင်းသက်မိခြင်းတို့ကြောင့် ခြေကျင်းဝတ် ကျိုးလွယ်သည်။
• ခြေလှမ်းမှားခြင်း: ခြေလှမ်းကို မှားယွင်းစွာ ချမိရုံမျှဖြင့်လည်း ခြေကျင်းဝတ် လိမ်သွားကာ အရိုးကျိုးနိုင်ပါသည်။
• အားကစား: အပြေးပါဝင်သော အားကစားများ၊ ခြေကျင်းဝတ်ကို ရိုက်မိနိုင်သော သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ခြေကျင်းဝတ် လိမ်သွားနိုင်သော အားကစားများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသူများ
အောက်ပါအချက်များက ခြေကျင်းဝတ် ဒဏ်ရာရရှိနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည် –
• ပြင်းထန်သော အားကစားများ: ဘတ်စကက်ဘော၊ ဘောလုံး၊ ကျွမ်းဘား၊ တင်းနစ်နှင့် ဆော့ကာ အစရှိသော အားကစားများ ကစားရာတွင် အရှိန်ပြင်းပြင်း ထိမိခြင်း သို့မဟုတ် ခြေလိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် ခြေကျင်းဝတ် ကျိုးနိုင်သည်။
• လေ့ကျင့်ခန်းအဆင့်ကို ရုတ်တရက် တိုးမြှင့်ခြင်း: သင်သည် အားကစားသမားဟောင်းဖြစ်စေ၊ အသစ်ဖြစ်စေ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်သည့် အကြိမ်ရေ သို့မဟုတ် ကြာချိန်ကို ရုတ်တရက် တိုးမြှင့်လိုက်ပါက Stress Fracture (ဖိအားကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း) ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။
• မှားယွင်းသော နည်းစနစ် သို့မဟုတ် အားကစားပစ္စည်းများကို အသုံးပြုခြင်း: ဟောင်းနွမ်းနေသော သို့မဟုတ် မတော်သော ဖိနပ်များကဲ့သို့ ချို့ယွင်းသော ပစ္စည်းများကြောင့် ချော်လဲခြင်းနှင့် အရိုးအက်ခြင်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။ သွေးပူလေ့ကျင့်ခန်းနှင့် အကြောလျှော့ခြင်းတို့ကို ကျော်ဖြတ်ခြင်းကဲ့သို့သော မှားယွင်းသော လေ့ကျင့်မှုများကြောင့်လည်း ဒဏ်ရာရနိုင်သည်။
• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း: ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အရိုးပွရောဂါ (Osteoporosis) ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။ ထို့အပြင် ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် အရိုးကျိုးပြီးနောက် ပြန်လည်သက်သာရန် အချိန်ပိုပေးရတတ်ကြောင်း လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။
• အိမ်တွင်း စီစဉ်မှု အားနည်းခြင်း: အိမ်အတွင်း ပစ္စည်းများ ပြန့်ကျဲနေခြင်း သို့မဟုတ် အလင်းရောင် မလုံလောက်ခြင်းတို့က ချော်လဲခြင်းနှင့် ခြေကျင်းဝတ် ဒဏ်ရာရခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
• အခြားသော ကျန်းမာရေး အခြေအနေများ: အကယ်၍ သင့်တွင် အရိုးပွရောဂါရှိပါက အရိုးသိပ်သည်းဆ နည်းပါးသွားသောကြောင့် ခြေကျင်းဝတ်ရိုး ကျိုးနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ခြေကျင်းဝတ်တွင် ဖောရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိလျှင်နာကျင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ သိရှိနိုင်ရန် ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ပါလိမ့်မည်။ နာကျင်သည့် တိကျသောနေရာကို သိရှိခြင်းဖြင့် အကြောင်းရင်းနှင့် သင့်တော်သော ကုသမှုနည်းလမ်းကို ဆုံးဖြတ်ရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။
ထို့အပြင် ခြေကျင်းဝတ်၏ လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း (Range of motion) ကိုလည်း စစ်ဆေးပါမည်။ လူနာ၏ လမ်းလျှောက်ပုံကို သိရှိနိုင်ရန် အကွာအဝေးတိုတစ်ခုအထိ လမ်းလျှောက်ခိုင်းပါလိမ့်မည်။ အရိုးကျိုးသည့် လက္ခဏာများ ရှိနေပါက အောက်ပါ ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများကို အကြံပြုပါလိမ့်မည် –
H3:
- ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (X-rays): ခြေကျင်းဝတ်ရိုး ကျိုးခြင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဓာတ်မှန်တွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အရိုးပုံရိပ်များ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထပ်မနေစေရန် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်က ထောင့်ပေါင်းစုံမှ ဓာတ်မှန်ရိုက်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဖိအားကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း (Stress fractures) များမှာမူ အရိုးပြန်ဆက်စပြုချိန်အထိ ဓာတ်မှန်တွင် မပေါ်ဘဲ ရှိနေတတ်သည်။
- စီတီစကန် (CT scan): ဤစစ်ဆေးမှုသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို ကန့်လန့်ဖြတ်ပုံရိပ်များအဖြစ် မြင်တွေ့နိုင်ရန် ထောင့်ပေါင်းစုံမှ ဓာတ်မှန်ပုံရိပ်များကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ စီတီစကန်သည် ကျိုးသွားသောအရိုးနှင့် ၎င်းပတ်လည်ရှိ တစ်ရှူးပျော့များအကြောင်းကို ပိုမိုအသေးစိတ် သိရှိစေနိုင်သည်။
- အရိုးစကန်ဖတ်ခြင်း (Bone scan): ဓာတ်မှန်တွင် မမြင်ရသော အရိုးကျိုးမှုများကို ရှာဖွေနိုင်သည်။ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်သည် သွေးပြန်ကြောအတွင်းသို့ ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်း အနည်းငယ်ကို ထိုးသွင်းပါလိမ့်မည်။ ထိုပစ္စည်းသည် အရိုးများ၊ အထူးသဖြင့် ထိခိုက်ထားသောနေရာများသို့ စီးဆင်းသွားသည်။ ထွက်ပေါ်လာသော ပုံရိပ်တွင် Stress fractures အပါအဝင် ထိခိုက်ထားသော နေရာများသည် တောက်ပသည့် အကွက်များအဖြစ် ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။
- အမ်အာအိုင် (MRI): အမ်အာအိုင်သည် ရေဒီယိုလှိုင်းများနှင့် အားကောင်းသော သံလိုက်စက်ကွင်းကို အသုံးပြု၍ ခြေကျင်းဝတ်ကို ထိန်းထားပေးသည့် အရွတ်များကို အလွန်အသေးစိတ်ကျစွာ ပြသပေးနိုင်သည်။ ဤပုံရိပ်ဖော်စနစ်ဖြင့် အရွတ်များနှင့် အရိုးများကို ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး ဓာတ်မှန်တွင် မမြင်ရသော အရိုးကျိုးမှုများကိုလည်း ရှာဖွေနိုင်သည်။
ကုသမှု
ခြေကျင်းဝတ်ရိုး ကျိုးခြင်းအတွက် ကုသမှုနည်းလမ်းများသည် ဒဏ်ရာ၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် မည်သည့်အရိုး ကျိုးသွားသလဲ ဆိုသည့်အချက်ပေါ်တွင် မူတည်သည်။
- ဆေးဝါးများ: နာကျင်မှုကို သက်သာစေရန် ဆရာဝန်က ပါရာစီတမော (Acetaminophen) ကဲ့သို့သော အပြင်ဆေးဆိုင်များတွင် အလွယ်တကူ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သည့် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
- ကာယကုထုံး (Physical therapy): အရိုးပြန်ဆက်သွားပြီးနောက်တွင် ခြေကျင်းဝတ်နှင့် ခြေဖဝါးရှိ တင်းနေသော ကြွက်သားများနှင့် အရွတ်များကို ပြန်လည်လျှော့ချရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ လူနာသည် ခြေထောက်သန်မာစေရန်၊ ဟန်ချက်ထိန်းနိုင်ရန်နှင့် ပျော့ပျောင်းစေရန်အတွက် လေ့ကျင့်ခန်းများကို ကာယကုထုံးပညာရှင်ထံမှ သင်ယူနိုင်ပါသည်။
- ခွဲစိတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော လုပ်ဆောင်ချက်များ:
H4:- အရိုးပြန်သွင်းခြင်း (Reduction): အကယ်၍ အရိုးကျိုးခြင်းသည် နေရာလွဲသွားပါက (ဆိုလိုသည်မှာ ကျိုးနေသော အရိုးစွန်းနှစ်ဖက်သည် တည့်တည့်မတ်မတ် ရှိမနေပါက) ဆရာဝန်သည် ၎င်းတို့ကို မှန်ကန်သော နေရာသို့ ပြန်ရောက်အောင် လက်ဖြင့် ပြန်လည်တည့်မတ်ပေးရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ဤနည်းလမ်းကို Reduction ဟု ခေါ်သည်။ လူနာခံစားရသော နာကျင်မှုနှင့် ဖောရောင်မှုအပေါ် မူတည်၍ ဤလုပ်ဆောင်ချက်မပြုမီ ကြွက်သားလျှော့ဆေး၊ အိပ်ဆေး သို့မဟုတ် ထုံဆေးများကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
H5: - ORIF ခွဲစိတ်မှု: ဤနည်းလမ်းသည် ခြေကျင်းဝတ်ကို ခွဲစိတ်ဖွင့်လှစ်ပြီး ကျိုးသွားသော အရိုးစွန်းများကို တည့်မတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ အရိုးများ ပြန်လည်ဆက်နေစဉ်အတွင်း တည်ငြိမ်မှုရှိစေရန် သံပြားများ၊ နန်းကြိုးများ သို့မဟုတ် ဝက်အူများကို ထည့်သွင်းနိုင်သည်။
H4: - ငြိမ်အောင်ထားခြင်း (Immobilization): ကျိုးသွားသောအရိုး ပြန်လည်ဆက်သွားစေရန် ၎င်းကို လှုပ်ရှားမှုမရှိအောင် ထိန်းထားရမည်။ ထို့ကြောင့် များသောအားဖြင့် ကျောက်ပတ်တီး (Cast) သို့မဟုတ် အထူးပြုလုပ်ထားသော ဖိနပ် (Specialized boot) များကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။
- ခွဲစိတ်ကုသမှု: အရိုးအထူးကုဆရာဝန်သည် အရိုးများကို မှန်ကန်သော တည်နေရာတွင် ရှိနေစေရန် သံချောင်းငယ်များ၊ သံပြားများ သို့မဟုတ် ဝက်အူများကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ အရိုးကျိုးခြင်း ပျောက်ကင်းသွားပြီးနောက် အဆိုပါပစ္စည်းများသည် သင့်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပါက သို့မဟုတ် နာကျင်စေပါက ပြန်လည်ထုတ်ယူနိုင်ပါသည်။
- အရိုးပြန်သွင်းခြင်း (Reduction): အကယ်၍ အရိုးကျိုးခြင်းသည် နေရာလွဲသွားပါက (ဆိုလိုသည်မှာ ကျိုးနေသော အရိုးစွန်းနှစ်ဖက်သည် တည့်တည့်မတ်မတ် ရှိမနေပါက) ဆရာဝန်သည် ၎င်းတို့ကို မှန်ကန်သော နေရာသို့ ပြန်ရောက်အောင် လက်ဖြင့် ပြန်လည်တည့်မတ်ပေးရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ဤနည်းလမ်းကို Reduction ဟု ခေါ်သည်။ လူနာခံစားရသော နာကျင်မှုနှင့် ဖောရောင်မှုအပေါ် မူတည်၍ ဤလုပ်ဆောင်ချက်မပြုမီ ကြွက်သားလျှော့ဆေး၊ အိပ်ဆေး သို့မဟုတ် ထုံဆေးများကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
