ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အကျဉ်းချုပ် (Overview)
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ သည် ရှားပါးသော ကင်ဆာအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆီးလမ်းကြောင်း (ureter) ၏ အတွင်းပိုင်း lining တွင် မမှန်ကန်သော ဆဲလ်များ ကြီးထွားလာသောအခါ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ ဆီးလမ်းကြောင်းသည် ကျောက်ကပ် (kidneys) နှင့် ဆီးအိမ် (bladder) ကို ဆက်သွယ်ထားသော tube များဖြစ်ပြီး urinary tract system ၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ဆီးကို ကျောက်ကပ်မှ ဆီးအိမ်သို့ ပို့ဆောင်ပေးပါသည်။
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ နှင့် ဆီးအိမ်ကင်ဆာ (bladder cancer) တို့သည် အလွန်ဆက်စပ်မှုရှိပါသည်။ အကြောင်းမှာ ဆီးအိမ်၏ lining ကို ဖုံးအုပ်ထားသော ဆဲလ်များသည် ဆီးလမ်းကြောင်းကို ဖုံးအုပ်ထားသော ဆဲလ်များနှင့် တူညီသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာရှိသူများတွင် ဆီးအိမ်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာကို အများအားဖြင့် အသက်ကြီးသူများတွင် တွေ့ရပြီး အထူးသဖြင့် ယခင်က ဆီးအိမ်ကင်ဆာ ရှိခဲ့ဖူးသူများတွင် ပိုမိုတွေ့ရပါသည်။
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာအတွက် အဓိကကုသမှုများမှာ –
- ခွဲစိတ်ကုသမှု (Surgery)
- Chemotherapy (ဆေးဝါးကုသမှု)
- Immunotherapy (ကိုယ်ခံအားအသုံးပြုကုသမှု)
လက္ခဏာများ (Symptoms)
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ၏ လက္ခဏာများမှာ –
- ဆီးထွက်ရာတွင် နာကျင်မှုရှိခြင်း
- ဆီးတွင် သွေးပါခြင်း
- အကြောင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် လျော့ကျခြင်း
- ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်း
- အောက်ပိုင်းကျောနာခြင်း
အထက်ပါ လက္ခဏာများ အချိန်ကြာကြာ ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်နေပါက မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးမှုအတွက် ဆရာဝန်နှင့် တွေ့ဆုံသင့်ပါသည်။
အကြောင်းရင်းများ (Causes)
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ ဖြစ်ပေါ်စေသော တိကျသော အကြောင်းရင်းကို မသိရသေးပါ။ သို့သော် ဆီးလမ်းကြောင်း၏ အတွင်းပိုင်း lining ရှိ ဆဲလ်များ၏ DNA တွင် ပြောင်းလဲမှုများ (mutations) ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
DNA သည် ဆဲလ်များ ဘာလုပ်ရမည်ကို ညွှန်ကြားပေးသော အချက်အလက်များ ပါဝင်ပါသည်။ ထို mutation များကြောင့် ဆဲလ်များသည် လျင်မြန်စွာ ပွားများလာပြီး ပုံမှန်အသက်တာအဆုံးတွင် သေဆုံးသင့်သော်လည်း ဆက်လက် အသက်ရှင်နေပါသည်။
ထို abnormal ဆဲလ်များ စုပေါင်းလာသောအခါ tumor တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဆီးလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့နိုင်သလို ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့လည်း ပြန့်နှံ့နိုင်ပါသည်။
အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်သည့် အချက်များ (Risk Factors)
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သော အချက်များမှာ –
အသက်အရွယ် (Age)
အသက် ၇၀ မှ ၈၀ အတွင်းရှိ အသက်ကြီးသူများတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်ပါသည်။
ကင်ဆာရောဂါရှိခဲ့ဖူးမှု (History of cancer)
ယခင်က ဆီးအိမ်ကင်ဆာ သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်ကင်ဆာ (kidney cancer) ရှိခဲ့ဖူးသူများတွင် ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်ပါသည်။
မိသားစုသမိုင်း (Family history)
Hereditary nonpolyposis colorectal cancer (HNPCC) သို့မဟုတ် Lynch syndrome ရှိသော မိသားစုသမိုင်းရှိပါက ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်နိုင်ပါသည်။
ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း (Smoking)
ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ, ကျောက်ကပ်ကင်ဆာ, နှင့် ဆီးအိမ်ကင်ဆာ များ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ ကို ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် အောက်ပါ စမ်းသပ်မှုများနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို အသုံးပြုပါသည်။
ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးခြင်း (Physical examination)
ဆရာဝန်သည် လူနာ၏ လက္ခဏာများနှင့် အခြေအနေများကို သုံးသပ်ရန် ကိုယ်ခန္ဓာ စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ပါမည်။
ပုံရိပ်စစ်ဆေးမှုများ (Imaging tests)
အထူးကုဆရာဝန်များသည် ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ၏ ပြင်းထန်မှုကို သတ်မှတ်နိုင်ရန် intravenous pyelogram နှင့် computed tomography (CT) urography ကဲ့သို့သော ပုံရိပ်စစ်ဆေးမှုများကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ CT scan မပြုလုပ်နိုင်ပါက အချို့အခြေအနေများတွင် magnetic resonance urogram (MRU) ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
ဆီးစမ်းသပ်မှု (Urine tests)
ဆီးတွင် မမှန်ကန်သော အရာများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် ဆီးနမူနာကို စစ်ဆေးပါသည်။ Urine cytology test ကို အသုံးပြုပြီး ဆီးအတွင်းရှိ မမှန်ကန်သော ဆဲလ်များ ရှိမရှိ စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။
Ureteroscopy
အထူးကုဆရာဝန်သည် အလင်းနှင့် ကင်မရာ ပါရှိသော သေးငယ်သော tube ကို urethra မှတဆင့် ထည့်သွင်းကာ ဆီးလမ်းကြောင်းကို စစ်ဆေးပါသည်။ လိုအပ်ပါက tissue နမူနာ အသေးတစ်ခုကို ထုတ်ယူ၍ biopsy စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။ ထို tissue နမူနာကို pathologist က ကင်ဆာဆဲလ်များ ရှိမရှိ ဆန်းစစ်ပါသည်။
Cystoscopy
Cystoscopy သည် ဆီးအိမ် အတွင်းပိုင်းကို scope သို့မဟုတ် imaging test အသုံးပြု၍ စစ်ဆေးသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းကို ဆီးအိမ်ကင်ဆာ လက္ခဏာများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် အသုံးပြုပါသည်။ ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာရှိသူများတွင် ဆီးအိမ်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသောကြောင့် ဤစစ်ဆေးမှုကို လုပ်ဆောင်ပါသည်။
ကုသမှု (Treatment)
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာကို အများအားဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသမှု (surgery) ဖြင့် ကုသပါသည်။ ကုသမှုရွေးချယ်မှုများသည် ကင်ဆာ၏ အရွယ်အစား၊ တည်နေရာ၊ ကင်ဆာဆဲလ်များ၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် လူနာ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးဖြတ်ချက်များပေါ် မူတည်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ကုသမှု (Surgery)
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာကို ကုသရန် ကင်ဆာရှိသော အစိတ်အပိုင်းကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်းကို အကြံပြုပါသည်။
ကင်ဆာ၏ အစောပိုင်းအဆင့်တွင် ဆီးလမ်းကြောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ဖယ်ရှားရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ကင်ဆာသည် ပိုမိုတိုးတက်လာပါက nephroureterectomy ဟုခေါ်သော ခွဲစိတ်မှုကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
ဤခွဲစိတ်မှုတွင်
- ထိခိုက်သော ကျောက်ကပ်
- ဆီးလမ်းကြောင်း
- ဆီးအိမ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု
တို့ကို ဖယ်ရှားပါသည်။
Chemotherapy
Chemotherapy သည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ရန် အသုံးပြုသော ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဤကုသမှုကို
- ခွဲစိတ်မပြုလုပ်မီ tumor အရွယ်အစား လျော့ချရန်
- ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ကျန်ရှိနိုင်သော ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖယ်ရှားရန်
အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
အဆင့်မြင့် ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာတွင် ဖြစ်ပေါ်သော လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရန်လည်း Chemotherapy ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
Immunotherapy
Immunotherapy သည် လူနာ၏ ကိုယ်ခံအားစနစ် (immune system) ကို အသုံးပြုပြီး ကင်ဆာကို တိုက်ဖျက်ရန် အသုံးပြုသော ကုသမှုဖြစ်ပါသည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ကင်ဆာဆဲလ်များကဲ့သို့သော နိုင်ငံခြားပစ္စည်းများကို သိရှိပြီး ဖျက်ဆီးနိုင်ပါသည်။ သို့သော် တခါတရံ ကင်ဆာဆဲလ်များကို မသိရှိနိုင်ပါ။ Immunotherapy သည် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို အားကောင်းစေပြီး ကင်ဆာဆဲလ်များကို သိရှိ၍ တိုက်ဖျက်နိုင်စေရန် ကူညီပေးပါသည်။
ယခင်ကုသမှုများ မအောင်မြင်သော အဆင့်မြင့် ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာ အတွက် Immunotherapy ကို အခြားရွေးချယ်စရာအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆေးမှု (Follow-up examination)
ပထမကုသမှု ပြီးဆုံးပြီးနောက် အထူးကုဆရာဝန်သည် ကင်ဆာ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် follow-up examination schedule တစ်ခု စီစဉ်ပေးပါမည်။
ဆီးလမ်းကြောင်းကင်ဆာရှိသူများတွင် ဆီးအိမ်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသောကြောင့် follow-up စစ်ဆေးမှုများတွင် ဆီးအိမ်ကင်ဆာ လက္ခဏာများကိုလည်း စစ်ဆေးပါမည်။
အများအားဖြင့် ပထမနှစ်အတွင်း လအနည်းငယ်ခြား၍ ဆရာဝန်နှင့် တွေ့ဆုံစစ်ဆေးရမည် ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စစ်ဆေးမှုများကို ပိုမိုကြာရှည်သော အချိန်အကွာအဝေးဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
