ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အကျဉ်းချုပ် (Overview)
သိုင်းရွိုက် (Thyroid) သည် လည်ပင်းအောက်ပိုင်းတွင်ရှိပြီး Adam’s apple အောက်ဘက်နားတွင် တည်ရှိသော လိပ်ပြာပုံသဏ္ဍာန်ရှိသော ဂလန်ဒ် တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ သိုင်းရွိုက်ဂလန်ဒ်သည် ကိုယ်အလေးချိန်၊ ကိုယ်အပူချိန်၊ သွေးပေါင်ချိန်၊ နှလုံးခုန်နှုန်းနှင့် သွေးလည်ပတ်မှုတို့ကို ထိန်းညှိပေးသော ဟော်မုန်းများကို ထုတ်လုပ်ပေးပါသည်။ သိုင်းရွိုက်ဂလန်ဒ်တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆဲလ်များ၏ မထိန်းချုပ်နိုင်သော ကြီးထွားမှုကို သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ (Thyroid Cancer) ဟု ခေါ်ပါသည်။
အစောပိုင်းအဆင့်တွင် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာသည် လက္ခဏာမပြနိုင်ပါ။ သို့သော် ရောဂါတိုးတက်လာသည့်အခါ လည်ပင်းဖောလာခြင်း၊ အသံပြောင်းလဲခြင်း နှင့် အစာမျိုရန် အခက်အခဲများကဲ့သို့သော လက္ခဏာများ ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။
သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာတွင် အမျိုးအစားအမျိုးမျိုးရှိပြီး အချို့မှာ အလွန်လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားနိုင်သော်လည်း အများစုမှာ တဖြည်းဖြည်း ဖွံ့ဖြိုးလာကြပါသည်။ ကုသမှုများသည် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာကို အများအားဖြင့် အောင်မြင်စွာ ကုသနိုင်ပါသည်။
လက်ရှိတွင် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း မြင့်တက်လာသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ယင်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လာသော medical imaging technology များကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ Computed Tomography (CT) နှင့် Magnetic Resonance Imaging (MRI) စစ်ဆေးမှုများကို အခြားရောဂါများအတွက် ပြုလုပ်စဉ်တွင် သိုင်းရွိုက်တွင်ရှိသော အသေးစား tumor များကို မတော်တဆတွေ့ရှိနိုင်ခြင်း (incidental thyroid cancer) ကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဤနည်းဖြင့် တွေ့ရှိသော tumor များသည် အများအားဖြင့် အသေးစားဖြစ်ပြီး ကုသရန်လွယ်ကူပါသည်။
လက္ခဏာများ (Symptoms)
အစောပိုင်းအဆင့်တွင် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာသည် လက္ခဏာများ မပေါ်နိုင်ပါ။ သို့သော် ရောဂါ ပြန့်နှံ့လာသည့်အခါ အောက်ပါ လက္ခဏာများ ပေါ်လာနိုင်ပါသည် –
- အစာမျိုရန် အခက်အခဲရှိခြင်း
- အသက်ရှူရန် အခက်အခဲရှိခြင်း
- လည်ပင်းရှိ lymph nodes များ ဖောလာခြင်း
- လည်ပင်းတွင် အဖု (nodule) တစ်ခု ထိတွေ့ခံစားနိုင်ခြင်း
- လည်ပင်းပတ်ဝန်းကျင်တွင် အဝတ်အစားကော်လာများ တင်းကျပ်နေသလို ခံစားရခြင်း
- လည်ပင်းနှင့် လည်ချောင်းတွင် နာကျင်မှု
- အသံကြမ်းခြင်း (hoarseness)
သင့်အား စိုးရိမ်စရာဖြစ်စေသော လက္ခဏာများကို တွေ့ရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် တွေ့ဆုံရန် အချိန်ချိန်းယူသင့်ပါသည်။
အကြောင်းရင်းများ (Causes)
သိုင်းရွိုက်ဆဲလ်များ၏ DNA တွင် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ DNA သည် ဆဲလ်များ ဘာလုပ်ရမည်ကို ညွှန်ကြားပေးသော အချက်အလက်များ ပါဝင်ပါသည်။
ဤပြောင်းလဲမှုများကို mutation ဟု ခေါ်ပြီး ဆဲလ်များကို လျင်မြန်စွာ တိုးပွားလာစေရန် ညွှန်ကြားပါသည်။ ကျန်းမာသော ဆဲလ်များ ပုံမှန်အားဖြင့် သေဆုံးသင့်သည့်အချိန်တွင်လည်း ကင်ဆာဆဲလ်များသည် ဆက်လက် အသက်ရှင်နေပြီး တိုးပွားလာပါသည်။
ထိုဆဲလ်များ စုပေါင်းလာသောအခါ tumor (အဖု) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။
Tumor သည် အနီးအနားရှိ တစ်ရှူးများကို ထိုးဖောက်နိုင်ပြီး လည်ပင်းရှိ lymph nodes များသို့ ပြန့်နှံ့နိုင်ပါသည်။ တခါတရံ ကင်ဆာဆဲလ်များသည် လည်ပင်းမှ အဆုတ်၊ အရိုးများ နှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားနေရာများသို့လည်း ပြန့်နှံ့နိုင်ပါသည်။
သို့သော် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ ဖြစ်ပေါ်စေသော DNA mutation များ၏ တိကျသော အကြောင်းရင်းကို အများစုတွင် မသိရှိရသေးပါ။
အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်သည့် အချက်များ (Risk Factors)
အောက်ပါ အချက်များသည် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည် –
အမျိုးသမီးများ (Female)
အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။ ယင်းသည် Estrogen ဟော်မုန်း နှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြပါသည်။
ဓာတ်ရောင်ခြည် အမြင့်မားစွာ ထိတွေ့မှု (Exposure to High Levels of Radiation)
ခေါင်းနှင့် လည်ပင်းအတွက် radiation therapy ပြုလုပ်ခဲ့ရပါက သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးမြင့်နိုင်ပါသည်။
မိသားစုမှ ဆက်ခံသော ဂျင်ဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများ (Familial Genetic Syndromes)
အောက်ပါ ဂျင်ဆိုင်ရာ syndrome များသည် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်ပါသည် –
- Familial Adenomatous Polyposis (FAP)
- Multiple Endocrine Neoplasia (MEN)
- Cowden Syndrome
- Familial Medullary Thyroid Cancer
တခါတရံ Medullary thyroid cancer နှင့် Papillary thyroid cancer ကဲ့သို့သော သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာအမျိုးအစားများသည် မိသားစုအတွင်း ဆက်ခံဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာကို ရှာဖွေရန် အောက်ပါ စမ်းသပ်မှုများနှင့် နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်
ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးမှု (Physical Examination)
ဆရာဝန်သည် လည်ပင်းတွင် အဖု သို့မဟုတ် သိုင်းရွိုက်တွင် ဖြစ်နိုင်သော ပြောင်းလဲမှုများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါသည်။ ထို့အပြင် ယခင်က ဓာတ်ရောင်ခြည် ထိတွေ့မှု ရှိခဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် မိသားစုတွင် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ ရာဇဝင် ရှိခြင်းတို့ကိုလည်း မေးမြန်းနိုင်ပါသည်။
သိုင်းရွိုက် လုပ်ဆောင်ချက် စစ်ဆေးမှု (Thyroid Function Tests)
သွေးတွင်ရှိသော Thyroid-Stimulating Hormone (TSH) နှင့် သိုင်းရွိုက်ဂလန်ဒ်မှ ထုတ်လုပ်သော ဟော်မုန်းများကို စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် သိုင်းရွိုက်၏ လုပ်ဆောင်ချက်အခြေအနေကို သိရှိနိုင်ပါသည်။
Ultrasound Imaging
အသံလှိုင်း အမြင့်ကြိမ်နှုန်းများကို အသုံးပြု၍ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းရှိ အင်္ဂါများ၏ ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးပေးသော စမ်းသပ်မှုဖြစ်ပါသည်။
Ultrasound ကိရိယာကို လည်ပင်းအောက်ပိုင်းတွင် ထား၍ သိုင်းရွိုက်ဂလန်ဒ်၏ ပုံရိပ်ကို ရယူပါသည်။
Ultrasound ပုံရိပ်များကို အသုံးပြု၍ သိုင်းရွိုက်အဖု (thyroid nodule) သည် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိမရှိကို ဆရာဝန်က အကဲဖြတ်နိုင်ပါသည်။ အဖုအတွင်း calcium အနည်းငယ်များ (microcalcifications) ရှိခြင်း သို့မဟုတ် အဖု၏ အနားများ မညီညာခြင်းတို့သည် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားကြောင်းကို ပြသနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ကင်ဆာအမျိုးအစားကို အတည်ပြုရန် ထပ်မံ စမ်းသပ်မှုများ လိုအပ်ပါသည်။
Lymph Node Mapping
လည်ပင်းရှိ lymph nodes များတွင် ကင်ဆာ ပြန့်နှံ့မှု ရှိမရှိကို စစ်ဆေးရန် ဆရာဝန်သည် ပုံရိပ်ဖန်တီးနည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ lymph nodes များကို စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။
Biopsy
Fine-Needle Aspiration Biopsy (FNA) တွင် ပါးလွှာသော အရှည်ရှိ အပ်တစ်ချောင်းကို အသုံးပြု၍ အရေပြားမှတစ်ဆင့် သိုင်းရွိုက်အဖုအတွင်း ထည့်သွင်းပြီး ဆဲလ်နမူနာကို ယူပါသည်။ အပ်ကို တိကျစွာ ထည့်နိုင်ရန် ultrasound ကို အသုံးပြုကြသည်။ ယူထားသော ဆဲလ်နမူနာကို ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် စစ်ဆေးပါသည်။
ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် pathologist ဟုခေါ်သော ဆရာဝန်သည် ဆဲလ်များကို microscope ဖြင့် စစ်ဆေး၍ ကင်ဆာရှိမရှိကို သတ်မှတ်ပါသည်။
Hurthle cell နှင့် follicular thyroid cancer ကဲ့သို့သော အမျိုးအစားများတွင် biopsy ရလဒ်များ မသေချာသော (indeterminate thyroid nodules) ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ဆရာဝန်သည် ထပ်မံ biopsy ပြုလုပ်ရန် သို့မဟုတ် အဖုကို ခွဲစိတ်၍ ဖယ်ရှားပြီး စစ်ဆေးရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
ထို့အပြင် molecular marker testing ဟုခေါ်သော အထူးစမ်းသပ်မှုဖြင့် ဆဲလ်များတွင် ဂျင်ပြောင်းလဲမှုများ ရှိမရှိကို စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။
Radioactive Iodine Imaging Test
ဤစမ်းသပ်မှုတွင် radioactive iodine နှင့် အထူးကင်မရာကို အသုံးပြု၍ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာဆဲလ်များကို ရှာဖွေပါသည်။ ဤစမ်းသပ်မှုကို အများအားဖြင့် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ကျန်ရှိနေသော ကင်ဆာဆဲလ်များ ရှိမရှိကို စစ်ဆေးရန် ပြုလုပ်ပါသည်။
သိုင်းရွိုက်ဆဲလ်များသည် သွေးမှ iodine ကို စုပ်ယူအသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ အချို့သော သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာဆဲလ်များလည်း iodine ကို စုပ်ယူနိုင်ပါသည်။ Radioactive iodine ကို သွေးကြောမှ ထိုးသွင်းခြင်း သို့မဟုတ် မျိုသောက်ပြီးနောက် iodine ကို စုပ်ယူသော ဆဲလ်များကို ပုံရိပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။
အခြား Imaging Tests
ကင်ဆာသည် သိုင်းရွိုက်အပြင်ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့သွားခြင်း ရှိမရှိကို သိရှိရန် Ultrasound, CT Scan, MRI စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
Genetic Testing
အချို့သော medullary thyroid cancer များသည် မိဘမှ ကလေးသို့ ဆက်ခံသော ဂျင်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် medullary thyroid cancer ရှိကြောင်း အတည်ပြုပါက ဆရာဝန်သည် genetic counselor နှင့် ဆွေးနွေး၍ genetic testing ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ယင်းသည် အခြားကင်ဆာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို နားလည်ရန်နှင့် မိသားစုဝင်များအပေါ် သက်ရောက်မှုကို သိရှိရန် ကူညီပေးပါသည်။
ကုသမှု (Treatment)
ကုသမှုနည်းလမ်းသည် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ၏ အမျိုးအစား၊ အဆင့်အတန်း နှင့် လူနာ၏ အထွေထွေကျန်းမာရေးအခြေအနေ အပေါ် မူတည်ပါသည်။ သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာအများစုသည် ကုသမှုဖြင့် အောင်မြင်စွာ ကုသနိုင်သောကြောင့် လူနာအများစု၏ အနာဂတ်အခြေအနေ (prognosis) ကောင်းမွန်ပါသည်။
ချက်ချင်းကုသမှု မလိုအပ်နိုင်သော အခြေအနေ
အလွန်အသေးစား papillary thyroid cancer (papillary microcarcinoma) များသည် ကြီးမားသော tumor အဖြစ် မတိုးတက်နိုင်ခြေရှိသောကြောင့် ချက်ချင်းကုသမှု မလိုအပ်နိုင်ပါ။
ထိုအခြေအနေတွင် Active Surveillance ဟုခေါ်သော နည်းလမ်းဖြင့် ပုံမှန် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ဆရာဝန်သည် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ် သွေးစစ်ဆေးမှု နှင့် လည်ပင်း ultrasound စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
လူနာအချို့တွင် ကင်ဆာဆဲလ်များ မကြီးထွားနိုင်သော်လည်း အချို့တွင် ကြီးထွားလာနိုင်ပြီး ထိုအချိန်တွင် ကုသမှုကို စတင်နိုင်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ကုသမှု (Surgery)
ကုသမှုလိုအပ်သော သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ လူနာအများစုတွင် သိုင်းရွိုက်ဂလန်ဒ်ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အစုံ ဖယ်ရှားရန် ခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်ပါသည်။
ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ဆရာဝန်သည်
- ကင်ဆာအမျိုးအစား
- tumor အရွယ်အစား
- lymph nodes သို့ ပြန့်နှံ့မှု
- လူနာ၏ ကိုယ်ပိုင်ရွေးချယ်မှု
တို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစား၍ ဆုံးဖြတ်ပါသည်။
Thyroidectomy
- Total thyroidectomy – သိုင်းရွိုက်ဂလန်ဒ်ကို အပြည့်အစုံ ဖယ်ရှားခြင်း
- Near-total thyroidectomy – သိုင်းရွိုက်၏ အများစုကို ဖယ်ရှားခြင်း
Parathyroid glands များကို မထိခိုက်စေရန် ဆရာဝန်သည် သိုင်းရွိုက်တစ်ရှူး အနည်းငယ်ကို ကျန်ထားနိုင်ပါသည်။
Thyroid Lobectomy
သိုင်းရွိုက်၏ တစ်ဖက်တစ်ပိုင်းကိုသာ ဖယ်ရှားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ကင်ဆာသည် သိုင်းရွိုက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုတွင်သာ ရှိပြီး lymph nodes သို့ မပြန့်နှံ့သေးပါက ဤနည်းလမ်းကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
Lymph Node Dissection
သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာသည် လည်ပင်းရှိ lymph nodes များသို့ ပြန့်နှံ့နိုင်သောကြောင့် လိုအပ်ပါက lymph nodes အချို့ကို ဖယ်ရှားနိုင်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် –
- သွေးထွက်ခြင်း
- ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း
- calcium အဆင့် လျော့ကျခြင်း
ကဲ့သို့သော အန္တရာယ်များ ရှိနိုင်ပါသည်။
အသံကြိုးများကို ထိန်းချုပ်သော နာရီဗ်များ ထိခိုက်ပါက အသံကြမ်းခြင်း သို့မဟုတ် အသံပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
လူနာအများစုသည် ခွဲစိတ်ပြီး ၁၀ မှ ၁၄ ရက်အတွင်း ပိုမိုကောင်းမွန်လာပါသည်။
Thyroid Hormone Therapy
သိုင်းရွိုက်ဂလန်ဒ်မှ ထုတ်လုပ်သော ဟော်မုန်းများကို အစားထိုးပေးရန် သို့မဟုတ် ထပ်ဖြည့်ပေးရန် ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုပါသည်။
- သိုင်းရွိုက်ကို အပြည့်အစုံ ဖယ်ရှားခဲ့ပါက ဘဝတစ်လျှောက်လုံး သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း ဆေးများ သောက်ရပါမည်။
- သိုင်းရွိုက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖယ်ရှားခဲ့ပါက အချို့လူနာများတွင်သာ ဆေးလိုအပ်ပါသည်။
ထို့အပြင် TSH ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်မှုကို လျော့နည်းစေခြင်းဖြင့် ကင်ဆာဆဲလ် ကြီးထွားမှုကို တားဆီးနိုင်ပါသည်။
Radioactive Iodine Therapy
Radioactive iodine ကို အသုံးပြု၍ သိုင်းရွိုက်ဆဲလ်များနှင့် ကျန်ရှိနေသော ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးပါသည်။
ဤကုသမှုသည် အများအားဖြင့်
- Papillary thyroid cancer
- Follicular thyroid cancer
တွင် အသုံးပြုပါသည်။
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် –
- ပါးစပ်နာခြင်း
- ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း
- အရသာပြောင်းလဲခြင်း
တို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။
Alcohol Ablation
အပ်တစ်ချောင်းဖြင့် အရက် (ethanol) ကို သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာ အဖုထဲသို့ ထိုးသွင်း၍ ဆဲလ်များကို ကျုံ့သွားစေသော ကုသမှုဖြစ်ပါသည်။ Ultrasound ကို အသုံးပြု၍ အပ်ကို တိကျစွာ ထိုးသွင်းပါသည်။
အဆင့်မြင့် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာများအတွက် ကုသမှု
Targeted Drug Therapy
ကင်ဆာဆဲလ်များ၏ သီးခြား molecular target များကို တိုက်ခိုက်သော ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုပါသည်။
Radiation Therapy
X-ray သို့မဟုတ် proton ဓာတ်ရောင်ခြည်များကို အသုံးပြု၍ ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးပါသည်။
Chemotherapy
ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးရန် ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုသော ကုသမှုဖြစ်ပြီး anaplastic thyroid cancer တွင် ပိုမိုအသုံးပြုပါသည်။
Radiofrequency Ablation နှင့် Cryoablation
- Radiofrequency ablation – အပူဖြင့် ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးခြင်း
- Cryoablation – အအေးဖြင့် ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးခြင်း
ဤနည်းလမ်းများသည် အဆုတ်၊ အရိုး နှင့် အသည်းသို့ ပြန့်နှံ့သော ကင်ဆာဆဲလ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
