ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာသည် အမျိုးသားများ၏ ရင်သားတစ်ရှူးများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော ရှားပါးသည့် ကင်ဆာအမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရင်သားကင်ဆာကို များသောအားဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့်သာ ဆက်စပ်တွေးတောလေ့ရှိသော်လည်း အမျိုးသားများတွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများလာသော်လည်း မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာကို စောစီးစွာသိရှိပြီး ကုသမှုခံယူပါက ရောဂါပျောက်ကင်းရန် အခွင့်အလမ်းကောင်း ရှိပါသည်။ သို့သော် ကုသမှုမခံယူဘဲ ထားရှိပါက ကင်ဆာဆဲလ်များသည် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သို့ ပြန့်နှံ့သွားနိုင်ပြီး ပိုမိုပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာကို ကုသရန်အတွက် ပုံမှန်အားဖြင့် ရောဂါဖြစ်နေသော ရင်သားတစ်ရှူးကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားလေ့ရှိသည်။ လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ကီမိုဆေးသွင်းကုသခြင်း (Chemotherapy) နှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း (Radiation therapy) တို့ကိုလည်း အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာ၏ လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –
- နို့သီးခေါင်းမှ ပုံမှန်မဟုတ်သော အရည်များထွက်ခြင်း။
- ရင်သားတစ်ရှူးအတွင်း နာကျင်မှုမရှိသော အလုံးအကျိတ် သို့မဟုတ် ထူထဲသော အသားပို ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။
- နို့သီးခေါင်း အတွင်းသို့ ချိုင့်ဝင်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ဆွဲဝင်သွားခြင်း။
- ရင်သားပေါ်ရှိ အရေပြားပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (ဥပမာ – လိမ္မော်သီးခွံကဲ့သို့ အပေါက်ငယ်လေးများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း)။
- ရင်သား၏ အရွယ်အစား သို့မဟုတ် ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲသွားခြင်း။
အကယ်၍ သင့်တွင် စိုးရိမ်ရသော သို့မဟုတ် မပျောက်ကင်းဘဲ ဆက်ရှိနေသော လက္ခဏာများ ခံစားနေရပါက ဆရာဝန်နှင့် ရက်ချိန်းယူ၍ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အရေးကြီးပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားရသည့် အတိအကျကို ဆရာဝန်များက မသိရှိသေးသော်လည်း ရင်သားဆဲလ်အချို့သည် ကျန်းမာသောဆဲလ်များထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပွားလာသောအခါ ကင်ဆာဖြစ်ပွားကြောင်း နားလည်ထားကြသည်။ ထိုဆဲလ်များ စုပုံလာသောအခါ အလုံးအကျိတ် (Tumor) ဖြစ်လာပြီး ၎င်းမှတစ်ဆင့် အနီးနားရှိ တစ်ရှူးများ၊ ပြန်ရည်ကျိတ်များ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပြန့်နှံ့သွားနိုင်သည် (Metastasis)။
လူတိုင်းတွင် မွေးဖွားလာစဉ်ကတည်းက ရင်သားတစ်ရှူး အနည်းငယ် ပါရှိပါသည်။ ရင်သားတစ်ရှူးတွင် နို့ရည်စီးဆင်းသော ပြွန်များ (Ducts)၊ အဆီနှင့် နို့ရည်ထုတ်လုပ်သော ဂလင်းများ (Lobules) ပါဝင်သည်။
အမျိုးသမီးများသည် အရွယ်ရောက်လာချိန်တွင် ရင်သားတစ်ရှူးများ ပိုမိုကြီးထွားလာသော်လည်း အမျိုးသားများတွင် ထိုသို့မဖြစ်ပါ။ သို့သော် မွေးရာပါ ရင်သားတစ်ရှူး အနည်းငယ်သာ ရှိသော်လည်း အမျိုးသားများသည် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာ အမျိုးအစားများမှာ –
- Invasive ductal carcinoma: ၎င်းသည် အမျိုးသားများတွင် အဖြစ်အများဆုံး ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပြီး ဖြစ်ပွားမှု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်။ ရင်သားပြွန်များမှ စတင်ဖြစ်ပွားပြီး ရင်သား၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သို့ ပြန့်နှံ့သွားနိုင်သည်။
- Invasive lobular carcinoma: နို့ရည်ထုတ်ဂလင်း (Lobules) များမှ စတင်ဖြစ်ပွားပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားနေရာများသို့ ပြန့်နှံ့နိုင်သည့် အလားအလာရှိသည်။
- Ductal carcinoma in situ (DCIS): ကင်ဆာဆဲလ်များသည် ရင်သားပြွန်နံရံအတွင်း၌သာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ “In situ” ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ကင်ဆာဆဲလ်များသည် ရင်သား၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သို့ မပြန့်နှံ့သေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
- Inflammatory breast cancer (ရောင်ရမ်းရင်သားကင်ဆာ): ၎င်းသည် အလွန်မြန်ဆန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးပြီး ရှားပါးသည့် ကင်ဆာဖြစ်ကာ အရေးပေါ်ကုသမှု လိုအပ်သည်။ ၎င်း၏ လက္ခဏာများသည် ရင်သားပိုးဝင်ခြင်းနှင့် ဆင်တူသည်။
- အခြားကင်ဆာအမျိုးအစားများ: နို့သီးခေါင်းအရေပြားတွင် Paget’s disease ဟုခေါ်သော ရှားပါးသည့် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ၎င်းကို အသားအရေယားယံခြင်း (Eczema) ကဲ့သို့သော အရေပြားပြဿနာအဖြစ် မှားယွင်းစွာ ယူဆတတ်ကြသည်။
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်အလက်များ
အောက်ပါအချက်များကြောင့် အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများနိုင်သည် –
- အသက်အရွယ်: အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာသည်။ အသက် ၆၀ ကျော် အမျိုးသားများတွင် အများဆုံး တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
- မျိုးရိုးဗီဇ: မိဘများထံမှ BRCA2 ကဲ့သို့သော ပြောင်းလဲနေသည့် မျိုးရိုးဗီဇများ ဆက်ခံရရှိခြင်းသည် ရင်သားနှင့် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။ မိသားစုအတွင်း ကင်ဆာရာဇဝင်ရှိပါက ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို သိရှိနိုင်ရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်၍ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးခြင်း (Genetic testing) ပြုလုပ်သင့်သည်။
- မိသားစုအတွင်း ရင်သားကင်ဆာ ရာဇဝင်ရှိခြင်း: သင့်မိသားစုဝင်ထဲတွင် ရင်သားကင်ဆာ ရှိခဲ့ဖူးပါက သင်သည်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။
- အဝလွန်ခြင်း: အဝလွန်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း အီစထရိုဂျင် (Estrogen) ဟော်မုန်းပမာဏ မြင့်တက်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်။
- အီစထရိုဂျင် ဟော်မုန်း သောက်သုံးခြင်း: ဆီးကျိတ်ကင်ဆာအတွက် ဟော်မုန်းကုသမှု ခံယူခြင်းကဲ့သို့သော အီစထရိုဂျင်နှင့် ဆက်စပ်သည့် ဆေးဝါးများ အသုံးပြုခြင်းသည် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။
- အသည်းရောဂါ: အသည်းခြောက်ခြင်း (Liver cirrhosis) ကဲ့သို့သော ကျန်းမာရေး အခြေအနေများသည် အမျိုးသားဟော်မုန်းကို လျော့နည်းစေပြီး အမျိုးသမီးဟော်မုန်းကို မြင့်တက်စေသဖြင့် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို များစေသည်။
ဝှေးစေ့ပြဿနာ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှု: ဝှေးစေ့ရောင်ရမ်းခြင်း (Orchitis) ရှိခြင်း သို့မဟုတ် ဝှေးစေ့တစ်ခုကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားထားခြင်း (Orchiectomy) ကြောင့်လည်း ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်နိုင်သည်။ - နာကျင်မှု: ရင်သားတစ်ရှူး သို့မဟုတ် ဂျိုင်းအောက်တစ်ဝိုက်တွင် နာကျင်ခြင်း၊ ထိခိုက်လွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ယားယံခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ နာကျင်မှုမရှိသော အလုံးအကျိတ်ကိုလည်း ရင်သား သို့မဟုတ် ဂျိုင်းတွင် တွေ့ရနိုင်သည်။
- ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံး: ရင်ဘတ် သို့မဟုတ် ကိုယ်ထည်ပိုင်းတွင် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသမှုခံယူဖူးသော အမျိုးသားများသည် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- Klinefelter’s syndrome: ၎င်းသည် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယောက်ျားလေးများ မွေးဖွားလာစဉ်ကတည်းက X ခရိုမိုဆုန်းတစ်ခုထက် ပိုပါလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် ဝှေးစေ့ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ထိခိုက်စေပြီး ရလဒ်အနေဖြင့် အမျိုးသမီးဟော်မုန်း (Estrogen) ပိုထွက်ကာ အမျိုးသားဟော်မုန်း (Androgens) လျော့နည်းသွားစေသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
သင့်ဆရာဝန်မှ ဆောင်ရွက်နိုင်သော ရောဂါရှာဖွေရေး စစ်ဆေးမှုများနှင့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –
- ရင်သားကို လက်ဖြင့်စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း (Clinical breast exam): ရင်သားကို စစ်ဆေးနေစဉ်အတွင်း ဆရာဝန်သည် ၎င်း၏ လက်ချောင်းထိပ်များကို အသုံးပြု၍ သင်၏ရင်သားနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော အပြောင်းအလဲများ ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးပါလိမ့်မည်။ အကျိတ်များရှိပါက ၎င်းတို့၏ အရွယ်အစား၊ အနုအကြမ်းနှင့် အရေပြား သို့မဟုတ် ကြွက်သားများနှင့် မည်မျှနီးကပ်နေသည်ကို ဆန်းစစ်ပါလိမ့်မည်။
- ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ (Imaging tests): ရင်သားတစ်ရှူးအတွင်း ပုံမှန်မဟုတ်သော နေရာများကို ရှာဖွေရန် ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများကို အသုံးပြုသည်။ ၎င်းတို့တွင် ရင်သားကို ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Mammogram) သို့မဟုတ် အသံလှိုင်း အသုံးပြု၍ ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း (Ultrasound) တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။
- အသားစယူ စစ်ဆေးခြင်း (Biopsy): ရင်သားကင်ဆာ ရှိ၊ မရှိ အတည်ပြုရန် အသားစယူစစ်ဆေးမှု လိုအပ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ပုံရိပ်ဖော်စက်၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အထူးပြုလုပ်ထားသော အပ်ကိုအသုံးပြုကာ သံသယဖြစ်ဖွယ်နေရာမှ တစ်ရှူးအစအနလေးကို ဖယ်ရှားယူခြင်းဖြစ်သည်။ ရရှိလာသော နမူနာကို ကင်ဆာဆဲလ်များ ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန် ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပို့ဆောင်ရသည်။ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ကင်ဆာဆဲလ် အမျိုးအစား၊ ကင်ဆာ၏ ပြင်းထန်မှု အဆင့် (Grade) နှင့် ကုသမှုရွေးချယ်ရာတွင် အကျိုးသက်ရောက်နိုင်သော ဟော်မုန်းလက်ခံပစ္စည်းများ (Hormone receptors) ရှိ၊ မရှိတို့ကိုပါ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ စစ်ဆေးပါသည်။
သင့်အခြေအနေအပေါ် မူတည်၍ နောက်ထပ်လိုအပ်သော စစ်ဆေးမှုများနှင့် ကုသမှုများကိုလည်း အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
ကင်ဆာပြန့်နှံ့မှု အတိုင်းအတာကို သတ်မှတ်ခြင်း
ရင်သားကင်ဆာရှိကြောင်း အတည်ပြုပြီးနောက် ဆရာဝန်သည် ကင်ဆာ၏ အဆင့် (Stage) ကို သတ်မှတ်ရန် ကြိုးပမ်းပါလိမ့်မည်။ ၎င်းသည် ရောဂါ၏ ရှေ့အလားအလာကို ခန့်မှန်းရန်နှင့် အကောင်းဆုံး ကုသမှုရွေးချယ်ရန် ကူညီပေးသည်။ ကင်ဆာအဆင့် သတ်မှတ်ရာတွင် အရိုးစစ်ဆေးခြင်း (Bone scans)၊ ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT scans) နှင့် PET scans ကဲ့သို့သော စစ်ဆေးမှုများ ပါဝင်နိုင်သည်။ ရင်သားကင်ဆာကို အဆင့် ၀ မှ IV အထိ သတ်မှတ်ထားပြီး အဆင့် ၀ မှာ နို့ရည်ပြွန်အတွင်း၌သာ ရှိသေးသော မပြန့်နှံ့သေးသည့် အဆင့်ဖြစ်ကာ၊ အဆင့် IV (Metastatic breast cancer) မှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပြန့်နှံ့သွားသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ကင်ဆာအဆင့် သတ်မှတ်ရာတွင် ကင်ဆာ၏ ပြင်းထန်မှုအဆင့်အပြင် Estrogen၊ Progesterone နှင့် HER2 ကဲ့သို့သော ကင်ဆာအမှတ်အသားများ (Tumor markers) နှင့် ဆဲလ်ပွားနှုန်း (Proliferation factors) တို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။
ကုသခြင်း
အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာအတွက် ကုသမှုကို ရွေးချယ်ရာတွင် သင့်ဆရာဝန်သည် ကင်ဆာအဆင့်၊ သင်၏ အထွေထွေကျန်းမာရေးနှင့် သင်၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ဆန္ဒများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါလိမ့်မည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ကုသမှုတွင် ခွဲစိတ်မှု ပါဝင်လေ့ရှိပြီး အခြားကုသမှုပုံစံများကိုလည်း ပူးတွဲလုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း
ခွဲစိတ်မှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အကျိတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရင်သားတစ်ရှူးများကို ဖယ်ရှားရန် ဖြစ်သည်
- Mastectomy (ရင်သားတစ်ခုလုံး ဖယ်ရှားခြင်း): နို့သီးခေါင်းနှင့် နို့သီးခေါင်းဘေးတစ်ဝိုက် အဝိုင်းအပါအဝင် ရင်သားတစ်ရှူးတစ်ခုလုံးကို ဖွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။
- Sentinel lymph node biopsy (ကနဦးပြန်ရည်ကျိတ်ကို အသားစယူခြင်း): ကင်ဆာဆဲလ်များ အစောဆုံး ပြန့်နှံ့နိုင်ခြေရှိသော ပြန်ရည်ကျိတ်များကို ဆရာဝန်က ရှာဖွေဖယ်ရှားပြီး စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်။ ကင်ဆာဆဲလ်များ မတွေ့ရှိပါက ကင်ဆာသည် ရင်သားပြင်ပသို့ ပြန့်နှံ့နိုင်ခြေ နည်းပါးသည်။ အကယ်၍ တွေ့ရှိပါက နောက်ထပ် ပြန်ရည်ကျိတ်များကို ထပ်မံစစ်ဆေးရန် ဖယ်ရှားရနိုင်ပါသည်။
ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း
ဓာတ်ရောင်ခြည် ကုထုံးသည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးရန် X-rays နှင့် ပရိုတွန် (Protons) ကဲ့သို့သော စွမ်းအင်မြင့် ရောင်ခြည်များကို အသုံးပြုသည်။ ခွဲစိတ်မှုအပြီးတွင် ရင်သား၊ ရင်ဘတ်ကြွက်သား သို့မဟုတ် ဂျိုင်းအောက်တို့တွင် ကျန်ရှိနေနိုင်သော ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖယ်ရှားရန် ဤကုထုံးကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
ဟော်မုန်းဖြင့် ကုသခြင်း
အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာတွင် အကျိတ်များသည် ပွားများရန်အတွက် ဟော်မုန်းများအပေါ်တွင် မှီခိုနေလေ့ရှိသည် (Hormone-sensitive)။ ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ဆရာဝန်က ဟော်မုန်းကုထုံးကို အကြံပြုပါလိမ့်မည်။ Tamoxifen သည် အမျိုးသားရင်သားကင်ဆာအတွက် အသုံးများသော ဟော်မုန်းကုသဆေးဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီး ရင်သားကင်ဆာ လူနာများတွင် သုံးသော အခြားဟော်မုန်းဆေးများသည် အမျိုးသားများအတွက် ထိရောက်မှုရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထား မတွေ့ရသေးပါ။
ကီမိုဆေးသွင်း ကုသခြင်း
ကီမိုကုထုံးသည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ရန် ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဆေးများကို သွေးကြောအတွင်း ထိုးသွင်းခြင်း (သို့မဟုတ်) သောက်ဆေးပုံစံဖြင့် ပေးနိုင်သည်။ ခွဲစိတ်မှုအပြီးတွင် ရင်သားပြင်ပသို့ ပြန့်နှံ့သွားနိုင်သည့် ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖယ်ရှားရန် သို့မဟုတ် ရောဂါကျွမ်းနေသော အမျိုးသားများအတွက် ကုသမှုတစ်ခုအနေဖြင့် ၎င်းကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
