မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ

မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

Trachoma (မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ) သည် Chlamydia trachomatis ဗက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ကူးစက်တတ်သည့် မျက်စိရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ကူးစက်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး ရောဂါပိုးရှိသူ၏ မျက်လုံး၊ မျက်ခွံ၊ နှာခေါင်း သို့မဟုတ် လည်ချောင်းတို့မှ ထွက်သော အရည်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်းမှတစ်ဆင့် လည်းကောင်း၊ ရောဂါပိုးညစ်ညမ်းနေသော လက်ကိုင်ပဝါကဲ့သို့သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို ကိုင်တွယ်ခြင်းမှတစ်ဆင့် လည်းကောင်း ပြန့်ပွားတတ်ပါသည်။ ကနဦးလက္ခဏာများတွင် မကြာခဏဆိုသလို မျက်လုံးနှင့် မျက်ခွံများ ယားယံခြင်းနှင့် စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်းတို့ အပျော့စားဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး ကုသမှုမခံယူဘဲ ထားရှိပါက မျက်ခွံများ ရောင်ရမ်းလာခြင်းနှင့် မျက်လုံးမှ ပြည်အိတ်များ ထွက်လာခြင်းတို့အထိ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ပါသည်။

ဤရောဂါသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ကြိုတင်ကာကွယ်၍ရသော မျက်စိကွယ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် အာဖရိကရှိ ဆင်းရဲမွဲတေသော ဒေသများကို ထိခိုက်စေကာ မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ အပြင်းအထန်ခံစားနေရသူများ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ထိုဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပါသည်။ ထိုဒေသများတွင် အသက်ငါးနှစ်အောက် ကလေးငယ်များအကြား ရောဂါကူးစက်မှုနှုန်းသည် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်အထိ ရှိနိုင်ပြီး၊ သန့်ရှင်းရေးအားနည်းခြင်း၊ သန့်ရှင်းသောရေ ရရှိမှုကန့်သတ်ချက်ရှိခြင်းနှင့် လူဦးရေသိပ်သည်းလွန်းသော နေထိုင်မှုအခြေအနေများကြောင့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပါသည်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) သည် မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ တိုးတက်ဖြစ်ပွားမှုကို အဆင့်ငါးဆင့်ဖြင့် အမျိုးအစားခွဲခြားထားပါသည်-

• Inflammation — follicular (ရောင်ရမ်းခြင်း — အဖုအပိမ့်ငယ်များ ထွက်ခြင်း-) ဤကနဦး ကူးစက်ပိုးဝင်သည့်အဆင့်တွင် အပေါ်မျက်ခွံအတွင်းမျက်နှာပြင် (မျက်ကြည်မြှေး) ကို မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုပါက လင်ဖိုဆိုက် (သွေးဖြူဥဆဲလ်တစ်မျိုး) များဖြင့် ပြည့်နေသော အဖုအပိမ့်ငယ် (follicles) ငါးခု သို့မဟုတ် ငါးခုထက်မက ထွက်ပေါ်နေခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ပါသည်။
• Inflammation — intense (ပြင်းထန်စွာ ရောင်ရမ်းခြင်း-) ဤကူးစက်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားသောအဆင့်တွင် အပေါ်မျက်ခွံ သိသိသာသာ ထူထဲလာခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းလာခြင်းတို့နှင့်အတူ မျက်လုံး စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ကာ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေပါသည်။
• Eyelid scarring (မျက်ခွံ အမာရွတ်ထင်ခြင်း-) ရောဂါပိုး ထပ်ခါတလဲလဲ နာတာရှည်ဝင်ခြင်းကြောင့် မျက်ခွံအတွင်းပိုင်း၌ အမာရွတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာစေပါသည်။ ဤအမာရွတ်များကို မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ပါက ပုံမှန်အားဖြင့် အဖြူရောင်မျဉ်းကြောင်းများအဖြစ် တွေ့ရတတ်သည်။ ၎င်းသည် မျက်ခွံပုံသဏ္ဌာန်ကို ပျက်ယွင်းစေပြီး မျက်ခွံအတွင်းသို့ လိပ်ဝင်သွားခြင်း (entropion) ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါသည်။
• In-turned eyelashes (trichiasis) (မျက်တောင်များ အတွင်းသို့ စိုက်ဝင်ခြင်း-) အမာရွတ်ကြောင့် ပုံသဏ္ဌာန် ဆက်တိုက်ပျက်ယွင်းလာရာမှ မျက်တောင်များ အတွင်းဘက်သို့ လိပ်ဝင်သွားပြီး မျက်လုံး၏ အပြင်ဘက် ပွင့်လင်းမြင်သာသော မျက်ကြည်လွှာ (cornea) ကို ခြစ်မိစေပါသည်။
• Corneal clouding (opacity) (မျက်ကြည်လွှာ နောက်ကျိခြင်း-) အထူးသဖြင့် အပေါ်မျက်ခွံအတွင်း၌ စဉ်ဆက်မပြတ် ရောင်ရမ်းနေခြင်းသည် အတွင်းသို့စိုက်ဝင်နေသော မျက်တောင်များ၏ ခြစ်မိခြင်းဒဏ်နှင့် ပေါင်းစပ်သွားကာ မျက်ကြည်လွှာကို နောက်ကျိသွားစေပါသည်။

မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ပြန်လည်မကောင်းမွန်နိုင်တော့သော မျက်စိကွယ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေကုသရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ အထူးသဖြင့် ထိခိုက်လွယ်သော လူမှုအသိုက်အဝန်းများတွင် ဤပြည်သူ့ကျန်းမာရေးပြဿနာကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု၊ ရေရရှိမှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေး အခြေအနေများကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

Early stages of trachoma (မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ ကနဦးအဆင့်များ-) မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ၏ ကနဦးအဆင့်များတွင် လူနာများသည် အောက်ပါတို့ ခံစားရနိုင်ပါသည်-

• မျက်လုံးများ နီမြန်းပြီး စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်း
• မျက်ခွံများ ရောင်ရမ်းခြင်း
• အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း
• မျက်စိမှ အရည်များ ထွက်ခြင်း/မျက်စိနာခြင်း
• နှာရည်ယိုခြင်း

Advanced trachoma (Trachomatous Trichiasis) (မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ အဆင့်မြင့်အဆင့်-) အဆင့်မြင့်မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ရောဂါပိုး ထပ်ခါတလဲလဲဝင်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်စဉ်များစွာ ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် ပေါ်ပေါက်လာတတ်ပါသည်။ အဓိက လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

• မျက်ခွံအတွင်းပိုင်း၌ အမာရွတ်တစ်သျှူးများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး မျက်ခွံများကို တင်းကျပ်သွားစေခြင်း။
• တင်းကျပ်သွားသော မျက်ခွံများကြောင့် မျက်တောင်များ အတွင်းဘက်သို့ လိပ်ဝင်သွားခြင်း။
• မျက်တောင်များက မျက်ကြည်လွှာကို ခြစ်မိခြင်းကြောင့် ပြင်းထန်စွာ မျက်စိကိုက်ခဲခြင်း။
• အလင်းရောင်ကို ပိုမိုစူးရှစွာ ခံစားရခြင်း (အလင်းမခံနိုင်ခြင်း)။
• အမြင်အာရုံ ချို့တဲ့လာခြင်း၊ ကုသမှုမခံယူပါက မျက်စိကွယ်ခြင်းသို့ ဦးတည်သွားနိုင်ခြင်း။

ဤပိုမိုဆိုးရွားလာသော ကျန်းမာရေးအခြေအနေသည် မျက်လုံး၏ ရှေ့ဘက်ရှိ ကြည်လင်ပြီး ကွေးနေသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် မျက်ကြည်လွှာ (cornea) ကို အဓိကထိခိုက်စေကာ ၎င်းကို နောက်ကျိသွားစေပြီး အလင်းဖြတ်သန်းမှုကို လျော့နည်းစေပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါသည် Chlamydia trachomatis ဗက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်း ဖြစ်ပြီး ၎င်းဗက်တီးရီးယားသည် လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ကလမိုင်းဒီးယား (chlamydia) ရောဂါကို ဖြစ်စေသည့် ပိုးလည်း ဖြစ်ကာ ၎င်း၏ အချို့သော မျိုးကွဲများသည် မျက်လုံးကို ထိခိုက်စေပါသည်။ ဤရောဂါသည် ရောဂါပိုးရှိသူ၏ မျက်လုံး သို့မဟုတ် နှာခေါင်းမှ ထွက်သော အရည်များနှင့် ထိတွေ့မိခြင်းမှတစ်ဆင့် ပြန့်ပွားပါသည်။ ကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်သော လမ်းကြောင်းအမျိုးမျိုးတွင် ပိုးမွှားများ၊ လက်များ၊ အဝတ်အစားများနှင့် မျက်နှာသုတ်ပုဝါများ ပါဝင်ပါသည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် မျက်လုံးနား၌ ကျက်စားတတ်သော ယင်ကောင်များသည်လည်း ဤကူးစက်ရောဂါ ပြန့်ပွားရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေပါသည်။

Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

သင့်တွင် မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသော အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်-

• Age (အသက်အရွယ်-) ဤရောဂါသည် အဖြစ်များသော ဒေသများရှိ အသက် ၄ နှစ်မှ ၆ နှစ်ကြားရှိ ကလေးငယ်များကို အဓိက ထိခိုက်စေပါသည်။
• Crowded place (လူဦးရေ သိပ်သည်းသောနေရာ-) အချင်းချင်း နီးကပ်စွာ နေထိုင်ကြသူများအကြား ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။
• Flies (ယင်ကောင်များ-) ယင်ကောင်ဦးရေကို ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သူများသည် ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားနိုင်ပါသည်။
• Poor sanitation (ပတ်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းရေး အားနည်းခြင်း-) မသန့်ရှင်းသော ပတ်ဝန်းကျင်များ၊ ရေမလုံလောက်မှုနှင့် ညစ်ပတ်သော လက်နှင့် မျက်နှာများအပါအဝင် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု အားနည်းခြင်းတို့ကြောင့် ရောဂါပြန့်ပွားနိုင်ပါသည်။
• Sex (ကျား၊ မ မရွေး-) အချို့သော ဒေသများတွင် အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် ဤရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုများပြားပါသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ရောဂါပိုးကူးစက်ပြန့်ပွားမှု၏ အဓိကအရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ကလေးငယ်များနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရမှု ပိုမိုများပြားနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။