ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်သွေးကြောငယ်ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ
နှလုံး၏ သွေးလွှတ်ကြောငယ်များရှိ နံရံများ ပုံမှန်အလုပ်မလုပ်သောအခါ သွေးကြောငယ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ယင်းက နှလုံးဆီသို့ အောက်ဆီဂျင်ကြွယ်ဝသော သွေးရောက်ရှိမှုပမာဏကို လျော့ကျစေပြီး ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်းနှင့် အခြားသော နှလုံးရောဂါလက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ သွေးကြောငယ်ရောဂါကို microvascular endothelial dysfunction (သို့မဟုတ်) coronary microvascular disease ဟုလည်း မကြာခဏ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိပါသည်။ သွေးကြောငယ်ရောဂါ၏ အခြားအမည်များမှာ သွေးလွှတ်ကြောငယ်ရောဂါ (small artery disease)၊ cardiac X syndrome၊ သွေးကြောမျှင်ရောဂါ (microvessel disease) (သို့မဟုတ်) ပိတ်ဆို့မှုမရှိသော နှလုံးသွေးကြောရောဂါ (nonobstructive coronary heart disease) တို့ဖြစ်ပါသည်။
သွေးကြောငယ်ရောဂါသည် ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း ကုသ၍ရသော ရောဂါအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများသည် နှလုံးရောဂါလက္ခဏာများ ရှိနေသော်လည်း နှလုံး၏ အဓိကသွေးလွှတ်ကြောများတွင် ကျဉ်းမြောင်းမှု အနည်းငယ်သာရှိခြင်း (သို့မဟုတ်) လုံးဝမရှိခြင်းကို တွေ့ရှိရသောအခါ ဤရောဂါကို အတည်ပြုလေ့ရှိပါသည်။ ဤအခြေအနေသည် အမျိုးသမီးများ၊ ဆီးချိုရောဂါရှိသူများနှင့် သွေးတိုးရောဂါရှိသူများကို ပိုမိုမကြာခဏ ထိခိုက်စေတတ်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
သွေးကြောငယ်ရောဂါ၏ ရောဂါလက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-
- လှုပ်ရှားမှု (သို့မဟုတ်) စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုကြောင့် ပိုဆိုးလာနိုင်သော ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း၊ ဖိထားသကဲ့သို့ခံစားရခြင်း (သို့မဟုတ်) ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း (Angina)။
- ဘယ်ဘက်လက်မောင်း၊ မေးရိုး၊ လည်ပင်း၊ ကျော (သို့မဟုတ်) ဝမ်းဗိုက်တို့တွင် မသက်မသာဖြစ်ခြင်းနှင့်အတူ ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း။
- အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း။
- မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်း။
နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါကို ကုသရန် သွေးကြောချဲ့ခြင်းနှင့် သွေးကြောထောက်ပြွန် (stents) ထည့်ခြင်းများ ပြုလုပ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်လည်း ရောဂါလက္ခဏာများ ဆက်လက်ရှိနေပါက သွေးကြောငယ်ရောဂါ ရှိနေခြင်းကို ညွှန်ပြနေနိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ သင့်တွင် ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်းနှင့်အတူ အသက်ရှူမဝခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း (သို့မဟုတ်) လက်မောင်း၊ လည်ပင်း (သို့မဟုတ်) မေးရိုးတို့တွင် မသက်မသာဖြစ်ခြင်းစသည့် အခြားလက္ခဏာများပါ တွဲ၍ဖြစ်ပေါ်နေပါက ချက်ချင်း ဆေးကုသမှုခံယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
သို့သော် သင့်တွင် ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်းကို မခံစားရပါက သင်၏ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲနိုင်သောကြောင့် သင့်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။ အကယ်၍ သင်သည် အကြောင်းရင်းမသိရဘဲ ရင်ဘတ်မသက်မသာဖြစ်မှုကို ရုတ်တရက် ခံစားရပါက (သို့မဟုတ်) နှလုံးရောဂါဖောက်သည်ဟု သံသယရှိပါက အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုအကူအညီကို ချက်ချင်းခေါ်ဆိုပါ။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
နှလုံးရှိ သေးငယ်သော သွေးလွှတ်ကြောလေးများသည် မှန်ကန်စွာ ပြေလျော့ခြင်း (သို့မဟုတ်) ကျယ်ပြန့်ခြင်း မရှိသောအခါ နှလုံးဆီသို့ အောက်ဆီဂျင်ကြွယ်ဝသော သွေးပေးပို့မှု မလုံလောက်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး သွေးကြောငယ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားစေပါသည်။ အဝလွန်ခြင်း၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးတိုးရောဂါနှင့် သွေးတွင်းကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်းစသည့် နှလုံး၏ သွေးကြောကြီးများကို ထိခိုက်စေသော ရောဂါများနှင့် သွေးကြောငယ်ရောဂါတို့သည် တူညီသော အခြေခံအကြောင်းရင်းများ ရှိကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက အကြံပြုထားကြပါသည်။
Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)
အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် သွေးကြောငယ်ရောဂါကို ပိုမိုမကြာခဏ ခံစားရလေ့ရှိပါသည်။ သွေးကြောငယ်ရောဂါအတွက် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော အချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-
- ဆီးချိုရောဂါ
- သွေးတိုးခြင်း
- ကိုယ်အလေးချိန်များခြင်း (သို့မဟုတ်) အဝလွန်ခြင်း
- ပုံမှန်မဟုတ်သော ကိုလက်စထရောပမာဏ
- အငန်ကဲသော အစားအစာများနှင့် ပြုပြင်စီမံထားသော အစားအစာများကဲ့သို့ ကျန်းမာရေးနှင့်မညီညွတ်သော အစားအစာများကို စားသုံးခြင်း
- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းပါးသော နေထိုင်မှုပုံစံ
- မိသားစုအတွင်း၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများတွင် အဆိုပါရောဂါရာဇဝင်ရှိခြင်း
- အမျိုးသားများဆိုလျှင် အသက် 45 နှစ်ထက် ကြီးရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အမျိုးသမီးများဆိုလျှင် အသက် 55 နှစ်ထက် ကြီးရမည်ဖြစ်ပါသည်
- ရူမက်တွိုက် အဆစ်ရောင်ရောဂါ (rheumatoid arthritis) (သို့မဟုတ်) လူးပတ်စ် (lupus) ကဲ့သို့သော အဆစ်အမြစ်ရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါများ ရှိခြင်း
- သွေးကြောရောင်ရမ်းခြင်း (vasculitis) ကဲ့သို့သော ကိုယ်ခံအားစနစ်မှ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သော ရောဂါများ ရှိခြင်း
- သားဥအိမ် ရေအိတ်တည်ရောဂါ (PCOS)
- ဆေးလိပ် (သို့မဟုတ်) ဆေးရွက်ကြီး သုံးစွဲခြင်း
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
သွေးကြောငယ်ရောဂါကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်အတွက် သင့်ဆရာဝန်သည် များသောအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို စစ်ဆေးခြင်း၊ သင်၏ ဆေးကုသမှုမှတ်တမ်းကို မေးမြန်းခြင်းနှင့် မိသားစုအတွင်း နှလုံးရောဂါဖြစ်ဖူးသူရှိမရှိကို မေးမြန်းခြင်းတို့ ပြုလုပ်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ဆရာဝန်သည် သင့်နှလုံးခုန်သံကို နားထောင်ရန် နားကြပ်ကို အသုံးပြုမည်ဖြစ်ပါသည်။
အခြားသော နှလုံးရောဂါအမျိုးအစားများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် စစ်ဆေးမှုများနှင့် ဆင်တူသော သွေးကြောငယ်ရောဂါကို ရှာဖွေရန်အတွက် အသုံးပြုသည့် စစ်ဆေးမှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-
- အားစိုက်ထုတ်မှု စမ်းသပ်ခြင်းနှင့် ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးခြင်း (Stress test and imaging)။ အားစိုက်ထုတ်မှု စမ်းသပ်ခြင်းသည် သွေးကြောများနှင့် နှလုံးက အားစိုက်ထုတ်မှုအပေါ် မည်သို့တုံ့ပြန်ကြောင်း အကဲဖြတ်ပေးပါသည်။ သင့်အား နှလုံးစောင့်ကြည့်စက် (cardiac monitor) တပ်ဆင်ထားစဉ် လေ့ကျင့်ခန်းသုံး စက်ဘီး (သို့မဟုတ်) ပြေးစက် (treadmill) ကို အသုံးပြုရန် တောင်းဆိုနိုင်ပါသည်။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်သကဲ့သို့ နှလုံးကို လှုံ့ဆော်ပေးရန် အကြောထဲသို့ ဆေးသွင်းခြင်းကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ နှလုံးကြွက်သားဆီသို့ စီးဆင်းသွားသော သွေးပမာဏကို တိုင်းတာရန် နျူကလီးယား ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးခြင်း (သို့မဟုတ်) အာထရာဆောင်း ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးခြင်း (echocardiogram) တို့ကို အသုံးပြုပါသည်။
- နှလုံးသွေးကြော ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးခြင်း (Coronary angiogram)။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော ပိတ်ဆို့မှုများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရာတွင် ကူညီပေးပါသည်။ နှလုံးဆီသို့ရောက်ရှိရန် ရှည်လျားပြီး သေးငယ်ပျော့ပျောင်းသော ပြွန် (catheter) ကို များသောအားဖြင့် ပေါင်ခြံ (သို့မဟုတ်) လက်ကောက်ဝတ်ရှိ သွေးကြောထဲသို့ ထည့်သွင်းပါသည်။ နှလုံး၏ သွေးလွှတ်ကြောများဆီသို့ ရောက်ရှိရန် ယင်းပြွန်မှတစ်ဆင့် ဆေးရည် (dye) ကို ထည့်သွင်းပါသည်။ အဆိုပါ ဆေးရည်ကြောင့် X-ray ဓာတ်မှန်ပုံရိပ်များနှင့် ဗီဒီယိုများတွင် သွေးလွှတ်ကြောများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်စေပါသည်။
နှလုံး၏ သွေးစီးဆင်းမှုကို အကဲဖြတ်ရန် ဤပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုတွင် အခြားထပ်ဆောင်း စစ်ဆေးမှုများလည်း ပါဝင်နိုင်ပါသည်။
- ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်ဖြင့် နှလုံးသွေးကြော ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးခြင်း (CT coronary angiogram)။ အခြားပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သော ဤပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုတွင် နှလုံးနှင့် ၎င်း၏သွေးကြောများကို အစွမ်းထက်သော X-ray စက်ဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ယူပါသည်။ ဥမင်လှိုဏ်ခေါင်းတိုတိုနှင့်တူသော စက်တစ်ခုအတွင်းသို့ CT စကင်ဖတ်စက် ရွေ့လျားသွားစဉ် သင်သည် ရှည်လျားသော ကုတင်ပေါ်တွင် လှဲလျောင်းနေရမည်ဖြစ်ပါသည်။ လက်မောင်း (သို့မဟုတ်) လက်ဖမိုးရှိ အကြောမှတစ်ဆင့် ဆေးရည်ထိုးသွင်းထားသောကြောင့် CT စကင်န် ပုံရိပ်များတွင် သွေးကြောများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။
- Positron Emission Tomography (PET)။ ဤစစ်ဆေးမှုတွင် နှလုံးကြွက်သားဆီသို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဆေးရည် (radioactive tracer) နှင့် ဆေးဝါးများကို အသုံးပြု၍ တိုင်းတာပါသည်။ သင့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ အဆိုပါ ဆေးရည်ထိုးသွင်းပြီးနောက် နှလုံးပုံရိပ်များကို ရိုက်ယူရန် ဒိုးနပ်ပုံသဏ္ဍာန်ရှိသော စက်အတွင်း၌ လှဲလျောင်းနေရလေ့ရှိပါသည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
နှလုံးရောဂါဖောက်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော သွေးကြောငယ်များ ကျဉ်းမြောင်းလာမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် မသက်မသာဖြစ်မှုများကို သက်သာစေခြင်းတို့သည် သွေးကြောငယ်ရောဂါ ကုသခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်များ ဖြစ်ပါသည်။
သွေးကြောငယ်ရောဂါအတွက် ဆေးဝါးများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်-
- Nitroglycerin။ နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောများကို ပြေလျော့စေပြီး သွေးစီးဆင်းမှုကို ကောင်းမွန်စေခြင်းဖြင့် Nitroglycerin သောက်ဆေးပြားများ၊ ဖျန်းဆေးများနှင့် ကပ်ခွာများသည် ရင်ဘတ်နာကျင်မှုကို လျော့ကျစေနိုင်ပါသည်။
- Calcium channel blockers။ ဤဆေးဝါးများသည် သွေးကြောများကို ပွင့်စေပြီး နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောများကို ဝန်းရံထားသော ကြွက်သားများကို ပြေလျော့စေကာ နှလုံးဆီသို့ စီးဆင်းသော သွေးပမာဏကို တိုးလာစေပါသည်။ ၎င်းဆေးဝါးများသည် နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော ရုတ်တရက် ကျုံ့သွားခြင်းနှင့် သွေးတိုးရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရာတွင်လည်း ကူညီပေးပါသည်။
- Beta blockers။ ဤဆေးဝါးများသည် သွေးပေါင်ချိန်ကို ကျဆင်းစေပြီး နှလုံးခုန်နှုန်းကို နှေးစေပါသည်။
- Aspirin။ Aspirin ဆေးသည် ရောင်ရမ်းမှုကို လျော့ကျစေရန်နှင့် သွေးခဲခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးပါသည်။
- Statins။ ဤဆေးများသည် သွေးလွှတ်ကြောကို ကျဉ်းစေသော မကောင်းသည့် ကိုလက်စထရောများကို လျှော့ချရာတွင် အထောက်အကူပြုပါသည်။ ထို့အပြင် statins ဆေးများသည် သွေးကြောပျက်စီးမှုကို ကုသရန်နှင့် နှလုံးသွေးကြောများကို ပြေလျော့စေရန်လည်း ကူညီပေးပါသည်။
- ARBs နှင့် ACE inhibitors။ Angiotensin II receptor blockers (ARBs) နှင့် angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitors ဆေးများသည် သွေးလွှတ်ကြောများကို ကျယ်စေရန်နှင့် သွေးပေါင်ချိန်ကို ကျဆင်းစေရန် ကူညီပေးသော ဆေးဝါးများဖြစ်ပါသည်။ ယင်းက နှလုံး၏ သွေးညှစ်ထုတ်နိုင်စွမ်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေပါသည်။
- Ranolazine။ ဤဆေးသည် ဆိုဒီယမ်နှင့် ကယ်လ်ဆီယမ် ပမာဏများကို ပြောင်းလဲပေးပြီး ရင်ဘတ်နာကျင်မှုကို လျော့ကျစေပါသည်။
- Metformin။ ဤဆေးကို ဆီးချိုရောဂါရှိသူများအတွက် ၎င်းတို့၏ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် မကြာခဏ အကြံပြုလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်းသည် သွေးကြောများ၏ ကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် ဆီးချိုရောဂါမရှိသူများကိုလည်း အကျိုးပြုနိုင်ပါသည်။
အကယ်၍ သင့်တွင် သွေးကြောငယ်ရောဂါရှိကြောင်း အတည်ပြုထားပါက၊ သင့်ဆရာဝန်နှင့် ပုံမှန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးအကဲဖြတ်မှုများကို ခံယူရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်ပါသည်။
