ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ကိုက်ခဲသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ကိုက်ခဲသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ အကြောင်း သိကောင်းစရာ
ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ကိုက်ခဲသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ (Sinus headaches) သည် များသောအားဖြင့် ထိပ်ကပ်နာပိုးဝင်ခြင်း (Sinusitis) နှင့် ဆင်တူပြီး မျက်နှာတစ်ဝိုက် နာကျင်ခြင်းနှင့် ကိုင်ကြည့်လျှင် နာကျင်လွယ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ ဤဝေဒနာသည် မျက်လုံးတစ်ဝိုက်၊ ပါးရိုး၊ နဖူးနှင့် နှာတံတစ်လျှောက်တို့တွင် အဆက်မပြတ်ဘဲ အနည်းငယ် တရိပ်ရိပ် ကိုက်ခဲနေသည့် ခံစားချက်မျိုးအဖြစ် ပေါ်လာတတ်သည်။ ခေါင်းကို ရုတ်တရက် လှုပ်ရှားလိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရှေ့သို့ ငုံ့လိုက်ခြင်းတို့က ကိုက်ခဲမှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေတတ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဤခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများသည် အရင်းခံဖြစ်သော ထိပ်ကပ်နာပိုးဝင်ခြင်း သဘာဝအတိုင်း ပြန်လည်သက်သာသွားသည်နှင့်အမျှ လျော့ပါးပျောက်ကင်းသွားလေ့ရှိသည်။
သို့သော်လည်း ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် ရက်သတ္တပတ်ထက်ပို၍ စွဲမြဲစွာ ခံစားနေရပါက ပိုမိုပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခုခုကို ပြသနေခြင်း ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဆေးကုသမှုကို ခံယူရန် အကြံပြုထားသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ကိုက်ခဲသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ၏ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော လက္ခဏာအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- နဖူး၊ မျက်ခုံး သို့မဟုတ် ပါးပြင်တစ်ဝိုက်တွင် မအီမသာဖြစ်ခြင်း၊ ဖိအားများနေခြင်းနှင့် တင်းပြည့်နေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း။
- ရှေ့သို့ ငုံ့လိုက်သည့်အခါ သို့မဟုတ် လှဲလျောင်းလိုက်သည့်အခါ နာကျင်မှု ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း။
- နှာပိတ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှာခေါင်းပိတ်ဆို့ခြင်း။
- မောပန်းနွမ်းနယ်သကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း။
- အပေါ်သွားများတွင် ထုံကျင်ကျင် ကိုက်ခဲခြင်း။
ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်း (Migraines) တို့သည် လက္ခဏာချင်း ထပ်တူကျမှုများ ရှိသောကြောင့် ခွဲခြားရန် ရှုပ်ထွေးနိုင်ပါသည်။ ဝေဒနာနှစ်ခုစလုံးသည် ရှေ့သို့ ငုံ့လိုက်သည့်အခါ ပိုမိုဆိုးရွားတတ်သည်။ ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်း (Migraines) သည် အလိုအလျောက် အာရုံကြောစနစ် (autonomic system) ကြောင့် နှာခေါင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေနိုင်သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းဟု ရောဂါရှာဖွေမှု မှားယွင်းတတ်သည်။ သို့သော် ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်းနှင့် မတူဘဲ ပျို့အန်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ အသံနှင့် အလင်းရောင်တို့ကို အာရုံခံမရခြင်း (စူးရှလွန်းခြင်း) စသည့် လက္ခဏာများ မရှိပါ။ ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် နှာစေး၊ နှာချေခြင်းများပြီးနောက် ပေါ်လာတတ်ပြီး၊ နှာရည်အရောင်ပြောင်းခြင်း၊ အနံ့ခံအာရုံ ထိခိုက်ခြင်းနှင့် ပါး သို့မဟုတ် သွားများ နာကျင်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ ထို့ပြင် ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် အချိန်ပိုမိုကြာမြင့်တတ်ပြီး တစ်ခြမ်းကိုက်ခေါင်းကိုက်ခြင်းမှာမူ နာရီပိုင်းမှသည် တစ်ရက် သို့မဟုတ် နှစ်ရက်ခန့်သာ ကြာမြင့်တတ်သည်။
မည်သည့်အချိန်တွင် ဆေးကုသမှု ခံယူရမည်နည်း
- ခဏခဏ ခေါင်းကိုက်ခြင်း – အကယ်၍ သင့်တွင် တစ်လလျှင် ၁၅ ရက်ထက်ပို၍ ခေါင်းကိုက်သည့် လက္ခဏာများ ကြုံတွေ့နေရပါက သို့မဟုတ် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူနိုင်သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို မကြာခဏ အားကိုးသောက်သုံးနေရပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသပါ။
- ပြင်းထန်စွာ ခေါင်းကိုက်ခြင်း – ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူနိုင်သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ သောက်သုံးသော်လည်း မသက်သာသည့် ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်မှုကို ခံစားရပါက ပြသပါ။
- နေ့စဉ်ဘဝကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခြင်း – ခေါင်းကိုက်ခြင်းကြောင့် ကျောင်းပျက်ခြင်း၊ အလုပ်ပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် မိမိ၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို နှောင့်နှေးစေပါက ပြသပါ။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်း (Migraines) သို့မဟုတ် အခြားသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ အမျိုးအစားများနှင့် ဆက်နွှယ်နေတတ်ပြီး မျက်နှာနှင့် လေအိတ် (sinus) နေရာများတွင် နာကျင်ခြင်း၊ နှာခေါင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများနှင့်အတူ ပေါ်လာတတ်သည်။ ဤခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ထိပ်ကပ်နာပိုးဝင်ခြင်း (sinus infections) နှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ၎င်းတို့အတွက် ပဋိဇီဝဆေးများ (Antibiotics) ဖြင့် ကုသရန် မလိုအပ်ကြောင်း နားလည်ထားရန် အရေးကြီးသည်။
ဖြစ်နိင်ချေရှိသော အကြောင်းအရင်းများ
ထိပ်ကပ်နာကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် ထိပ်ကပ်နာပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိပ်ကပ်နာပိုးဝင်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသော အချက်များကို နားလည်ထားခြင်းက ဤကဲ့သို့ ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ ဖြစ်ပွားမှုကို လျှော့ချရာတွင် အကျိုးရှိစေနိုင်သည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- အအေးမိ နှာစေးခြင်း ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း။
- ရာသီအလိုက် ဖြစ်ပွားတတ်သော ဓာတ်မတည့်မှုများ (Allergies) ခံစားရခြင်း။
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း သို့မဟုတ် တစ်ဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့များနှင့် ထိတွေ့မိခြင်း။
- နှာခေါင်းအတွင်း အသားပိုထွက်ခြင်း (nasal polyps) သို့မဟုတ် နှာခေါင်းရိုးစောင်းခြင်း (deviated septum) ကဲ့သို့သော လေအိတ်တည်ဆောက်ပုံ ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်းများ ရှိနေခြင်း (၎င်းအခြေအနေများသည် လေအိတ်အတွင်း၌ အကျိအချွဲများ ပိတ်ဆို့နေစေရန် ဖြစ်စေနိုင်သည်)။
- ခုခံအားစနစ် အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ခုခံအားကျဆေးများ သောက်သုံးနေရခြင်း (၎င်းကြောင့် ထိပ်ကပ်နာပိုးဝင်ခြင်း အပါအဝင် အခြားသော ပိုးဝင်ရောက်မှုများကို ပိုမိုခံရလွယ်စေသည်)။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
ခေါင်းကိုက်ရသည့် အကြောင်းအရင်းကို တိကျစွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲနိုင်ပြီး များသောအားဖြင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက သင့်တွင် ခံစားနေရသော လက္ခဏာများကို မေးမြန်းခြင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အား သေချာစွာ စစ်ဆေးခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ရမည်။ ထို့အပြင် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၏ အရင်းခံအကြောင်းအရင်းကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်ရန် ဆရာဝန်က အောက်ပါအတိုင်း ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများ (imaging tests) ပြုလုပ်ရန် ရွေးချယ်နိုင်ပါသည်။
- ကွန်ပြူတာဓာတ်မှန် (CT scan) – ခန္ဓာကိုယ်ကို လှည့်ပတ်၍ ရိုက်ကူးသော ဓာတ်မှန်စက်မှ ပုံရိပ်များကို ပေါင်းစပ်ကာ ဦးနှောက်၊ ဦးခေါင်းခွံနှင့် လေအိတ်များ (sinuses) ၏ ကန့်လန့်ဖြတ် ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
- သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) – သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ရေဒီယိုလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ဦးနှောက်တည်ဆောက်ပုံ အစိတ်အပိုင်းများ၏ ကန့်လန့်ဖြတ် ပုံရိပ်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်း (Migraines) နှင့် နာတာရှည် သို့မဟုတ် ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပွားတတ်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများအတွက် ကုသရာတွင် များသောအားဖြင့် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် သောက်ရသော ဆေးဝါးများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းဆေးဝါးများကို ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို လျှော့ချရန် သို့မဟုတ် ကြိုတင်ကာကွယ်ရန် နေ့စဉ်သောက်သုံးနိုင်သလို၊ ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ စတင်လာသည်နှင့် ရောဂါပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန် ချက်ချင်းသောက်သုံး၍လည်း ကုသနိုင်သည်။
ဤခေါင်းကိုက်ဝေဒနာများကို ကုသရန် သင့်ဆရာဝန်က အောက်ပါဆေးဝါးများကို လမ်းညွှန်နိုင်ပါသည်။
- ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူနိုင်သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ – တစ်ခြမ်းကိုက်ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် အခြားသော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ အမျိုးအစားများကို acetaminophen၊ naproxen sodium နှင့် ibuprofen ကဲ့သို့သော ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူနိုင်သည့် ဆေးဝါးများဖြင့် စီမံခန့်ခွဲနိုင်သည်။
- အအန်ပျောက်ဆေးများ – ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ပျို့အန်ခြင်း (အန်ခြင်း ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ) နှင့်အတူ တွဲဖက်ပေါ်လာတတ်သောကြောင့် အအန်ပျောက်ဆေးများသည် သင့်တော်ပြီး ၎င်းတို့ကို အခြားကုသမှုများနှင့် တွဲဖက်၍ ပုံမှန်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ အများဆုံး ညွှန်ကြားလေ့ရှိသော ဆေးဝါးများတွင် chlorpromazine၊ metoclopramide နှင့် prochlorperazine ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများ ပါဝင်သည်။
- Triptans ဆေးအုပ်စု – ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်း ပြင်းထန်စွာဖြစ်ပွားစဉ်အတွင်း လူအများစုသည် နာကျင်မှုသက်သာစေရန် Triptans ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုကြသည်။ ဤဆေးဝါးများသည် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ နာကျင်မှုလမ်းကြောင်းများကို ပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် သွေးကြောများကို ကျုံ့စေခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်သည်။ သို့သော်လည်း မိမိတွင် နှလုံးရောဂါ သို့မဟုတ် လေဖြတ်ဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိပါက ဤဆေးကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ Triptans ကို ဆေးပြား၊ နှာခေါင်းဖျန်းဆေးနှင့် ဆေးထိုးခြင်း စသည့် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။ ထို့အပြင် sumatriptan နှင့် naproxen sodium တို့ကို ဆေးတစ်ပြားတည်းတွင် ပေါင်းစပ်ထားသော ဆေးသည် ၎င်းဆေးများကို တစ်မျိုးစီ သီးသန့်သောက်သုံးခြင်းထက် တစ်ခြမ်းကိုက်ခေါင်းကိုက်ခြင်း လက္ခဏာများကို ပိုမိုထိရောက်စွာ သက်သာစေကြောင်း ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
- Ergots ဆေးအုပ်စု – ergotamine နှင့် ကဖင်း (caffeine) တို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ဆေးဝါးများသည် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်းကို ကုသရာတွင် Triptans ဆေးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ထိရောက်မှု နည်းပါးသည်။ Ergots ဆေးဝါးများသည် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်း ဝေဒနာ ၇၂ နာရီထက်ပို၍ ကြာမြင့်သူများတွင် အထိရောက်ဆုံး ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပျို့အန်ခြင်း၊ အန်ခြင်းနှင့် အခြားသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပြီး၊ ဆေးဝါးအလွန်အကျွံ သုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်း (medication-overuse headaches) ဆီသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်သည်။ Ergot ၏ ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်သော Dihydroergotamine သည် ergotamine ထက် ပိုမိုထိရောက်ပြီး ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး နည်းပါးသည်။ ၎င်းကို နှာခေါင်းဖျန်းဆေးနှင့် ဆေးထိုးခြင်းပုံစံဖြင့် ရရှိနိုင်ပြီး ဆေးဝါးအလွန်အကျွံသုံးစွဲမှုကြောင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်ခြေ နည်းပါးသည်။ Dihydroergotamine အပါအဝင် Ergots ဆေးဝါးများသည် သွေးကြောများကို ကျုံ့စေသောကြောင့် နှလုံးရောဂါ သို့မဟုတ် လေဖြတ်ဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိပါက မသုံးစွဲသင့်ပါ။
- CGRP antagonists ဆေးအုပ်စု – အထူးသဖြင့် ပါးစပ်မှ သောက်သုံးရသော Calcitonin gene-related peptide (CGRP) receptor antagonists ဆေးဝါးများသည် လူကြီးများတွင် ခေါင်းကိုက်ခြင်းမဖြစ်မီ ရှေ့ပြေးလက္ခဏာ (aura) ပါသည်ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ ရုတ်တရက်ဖြစ်သော တစ်ခြမ်းကိုက်ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို စီမံခန့်ခွဲရန် အတည်ပြုချက် ရရှိထားသည်။
- CGRP monoclonal antibodies ဆေးအုပ်စု – Erenumab-aooe၊ fremanezumab-vfrm၊ galcanezumab-gnlm နှင့် eptinezumab-jjmr တို့သည် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်းကို ကုသရန်အတွက် အမေရိကန် အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာန (FDA) မှ ခွင့်ပြုထားသော ဆေးဝါးအသစ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဆေးများကို တစ်လလျှင်တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် သုံးလလျှင်တစ်ကြိမ် ဆေးထိုးခြင်းဖြင့် ပေးရသည်။
- Glucocorticoids ဆေးအုပ်စု – Dexamethasone ကဲ့သို့သော စတီးရွိုက်ဆေးများကို နာကျင်မှု ပိုမိုသက်သာစေရန် အခြားဆေးဝါးများနှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း စတီးရွိုက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဆေးအဆိပ်သင့်မှု (steroid toxicity) ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသောကြောင့် Glucocorticoids ကို မကြာခဏ သုံးစွဲခြင်း မပြုရပါ။
- Lasmiditan – လတ်တလောမှ ထွက်ရှိထားသော ဤပါးစပ်သောက်ဆေးပြားသည် ခေါင်းကိုက်ခြင်းမဖြစ်မီ ရှေ့ပြေးလက္ခဏာ (aura) ပါသည်ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ တစ်ခြမ်းကိုက်ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို စီမံခန့်ခွဲရန် အတည်ပြုချက် ရရှိထားသည်။ ၎င်းသည် Triptan ဆေးဝါးများကဲ့သို့ပင် နာကျင်မှုလမ်းကြောင်းများကို ပိတ်ဆို့ခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်သော်လည်း သွေးကြောများကို ကျုံ့စေခြင်းမျိုး မရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။
