ပခုံးနာကျင်ခြင်း

ပခုံးနာကျင်ခြင်း အကြောင်း သိကောင်းစရာ

ပခုံးသည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် ကျယ်ပြန့်စွာ လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်းရှိသော ရှုပ်ထွေးသည့် အဆစ်တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ဤကဲ့သို့ လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း မြင့်မားခြင်းကြောင့်ပင် ဒဏ်ရာရရှိရန်နှင့် နာကျင်မှုဖြစ်ပွားရန် ပိုမိုလွယ်ကူစေနိုင်ပါသည်။ ပခုံးသည် လက်မောင်းအပေါ်ရိုးက ပခုံးရိုး (Shoulder blade) ထဲသို့ အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်နေသည့် ဆုံဆွဲအဆစ် (Ball-and-socket joint) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ကြွက်သားများ၊ ကြွက်သားနှင့်အရိုးဆက်အကြောများနှင့် အရိုးချင်းဆက်အကြောများဖြင့် တွဲဖက်ထိန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပခုံးနာကျင်ခြင်းသည် ပခုံးကို အလွန်အမင်း အသုံးပြုခြင်း၊ ထိခိုက်မိခြင်းများမှစ၍ အဆစ်ရောင်ရောဂါကဲ့သို့သော အခြေခံရောဂါအကြောင်းရင်း အမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

ပခုံးနာကျင်ခြင်း အမျိုးအစားများ (Types of Shoulder Pain)

နာကျင်မှုသည် ရုတ်တရက်ပြင်းထန်စွာ ခံစားရခြင်း (Acute) သို့မဟုတ် ရေရှည်နာတာရှည် ခံစားရခြင်း (Chronic) ဖြစ်ပါစေ၊ တိကျသော ဒဏ်ရာအမျိုးအစားကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းက မှန်ကန်သော ကုသမှုနည်းလမ်းကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

၁။ အကြောစုတ်ပြဲခြင်း (Tendon Tears)

အကြောစုတ်ပြဲခြင်းများသည် မကြာခဏဆိုသလို ချော်လဲခြင်းကဲ့သို့သော ရုတ်တရက် ထိခိုက်မိခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာမှုကြောင့် ယိုယွင်းလာခြင်းနှင့် ရေရှည်အလွန်အမင်း အသုံးပြုခြင်းတို့ကြောင့်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ အဆိုပါ စုတ်ပြဲခြင်းများသည် အကြောထဲသို့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ စုတ်ပြဲခြင်း (Partial tear) သို့မဟုတ် အကြောက အရိုးမှ လုံးဝကွာထွက်သွားခြင်း (Complete tear) ဟူ၍ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ရိုတေတာကပ်ဖ် (Rotator cuff) ကြွက်သားအုပ်စုအကြောများနှင့် လက်မောင်းရှေ့ကြွက်သားအကြော (Biceps tendons) များသည် ဤကဲ့သို့ ဒဏ်ရာရရှိမှု အဖြစ်အများဆုံး နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။

၂။ အကြောရောင်ခြင်း (Tendinitis)

အကြောရောင်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ကြွက်သားနှင့် အရိုးကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အမျှင်ပါသော အကြောကြိုး (Tendon) ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် လက်မောင်းကို ဦးခေါင်းအထက်မြှင့်၍ အလွန်အမင်း လှုပ်ရှားခြင်းကြောင့် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပွားနိုင်သလို၊ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ယိုယွင်းပျက်စီးလာမှုကြောင့် နာတာရှည်အဖြစ်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ပခုံးတွင် အထိခိုက်ဆုံးဖြစ်တတ်သော အကြောများမှာ ရိုတေတာကပ်ဖ်၏ အကြောလေးခုနှင့် လက်မောင်းရှေ့ကြွက်သားအကြောတို့ ဖြစ်ကြသည်။

၃။ အရိုးကျိုးခြင်း (Fracture)

ပခုံးအရိုးကျိုးခြင်းတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ညှပ်ရိုး (Clavicle)၊ လက်မောင်းအပေါ်ရိုး (Humerus) နှင့် ပခုံးကောင်ရိုး (Scapula) တို့ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ဤဒဏ်ရာများသည် အများအားဖြင့် ချော်လဲခြင်း သို့မဟုတ် မော်တော်ယာဉ်တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် အားကစားလုပ်စဉ် ပြင်းထန်စွာ ရိုက်ခတ်မိခြင်းကဲ့သို့သော အရှိန်ပြင်းထန်သည့် ထိခိုက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားတတ်ပြီး ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ညိုမဲစွဲခြင်းတို့ အဖြစ် ထင်ရှားစွာ ပြသတတ်သည်။

၄။ ပခုံးတွင်း ညပ်၍ပွတ်တိုက်ခြင်း (Impingement)

လက်မောင်းကို မြှင့်လိုက်သည့်အခါ ပခုံးကောင်ရိုး၏ ထိပ်ဖျားအရိုး (Acromion) က ၎င်းအောက်ရှိ ပျော့ပျောင်းသော တစ်ရှူးများ (အထူးသဖြင့် ရိုတေတာကပ်ဖ်အကြောများနှင့် အဆစ်ကြားအရည်အိတ်) ကို ညှပ်မိသည့်အခါ ပခုံးတွင်း ညပ်၍ပွတ်တိုက်ခြင်း ဖြစ်ပွားသည်။ ဤသို့ ထပ်ခါတလဲလဲ ပွတ်တိုက်မိခြင်းကြောင့် ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေကာ နာကျင်ခြင်းနှင့် လက်မောင်းကို လွတ်လပ်စွာ မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ကန့်သတ်ချက်များ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

၅။ အဆစ်ရောင်ရောဂါ (Arthritis)

အဆစ်ရောင်ရောဂါသည် ပခုံးနာကျင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အရိုးနုများ ပျက်စီးလာရာမှ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြစ်ပွားတတ်သော သဘာဝအရ ယိုယွင်းပျက်စီးသည့် အဆစ်ရောင်ရောဂါ (Osteoarthritis) သည် အဖြစ်အများဆုံး အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရူမတွိုက် အဆစ်ရောင်ရောဂါ (Rheumatoid arthritis) ကဲ့သို့သော အခြားအဆစ်ရောင်ရောဂါ အမျိုးအစားများသည်လည်း ပခုံးအဆစ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် တောင့်တင်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

၆။ အဆစ်ကြားအရည်အိတ်ရောင်ခြင်း (Bursitis)

အဆစ်ကြားအရည်အိတ် (Bursae) ဆိုသည်မှာ အရိုးများနှင့် ပျော့ပျောင်းသော တစ်ရှူးများအကြားတွင် ကူရှင်သဖွယ် ကြားခံအဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသည့် သေးငယ်သော အရည်ကြည်အိတ်လေးများ ဖြစ်ကြသည်။ အဆစ်ကြားအရည်အိတ်ရောင်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ပခုံးကို အလွန်အမင်း အသုံးပြုခြင်းကြောင့် အဆိုပါ အရည်အိတ်လေးများ ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေပြီး နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ရန် ခက်ခဲစေနိုင်ပါသည်။

၇။ ပခုံးအဆစ်မတည်ငြိမ်ခြင်း (Instability)

လက်မောင်းအပေါ်ရိုးထိပ်ပိုင်းသည် ပခုံးဆုံခွက်အတွင်းမှ အတင်းအကျပ် ကျွတ်ထွက်သွားသည့်အခါ ပခုံးအဆစ်မတည်ငြိမ်ခြင်း ဖြစ်ပွားသည်။ ယင်းသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အဆစ်လွဲခြင်း (Subluxation) သို့မဟုတ် လုံးဝအဆစ်ကျွတ်ခြင်း (Complete dislocation) ဟူ၍ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ၎င်းကို ထောက်ကူပေးထားသည့် အရိုးချင်းဆက်အကြောများနှင့် ကြွက်သားများ လျော့ရဲသွားခြင်း သို့မဟုတ် စုတ်ပြဲသွားခြင်း ဖြစ်ပွားပြီးပါက အဆစ်ခဏခဏကျွတ်ခြင်းကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ပြီး၊ ယင်းက နာကျင်ခြင်းနှင့် လက်မောင်းကို လှုပ်ရှားသည့်အခါ မမြဲသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

• လက်မောင်းကို လှုပ်ရှားစဉ် နာကျင်ခြင်း။ ဤလက္ခဏာသည် အမျိုးမျိုးသော ပခုံးပြဿနာများတွင် အဖြစ်များသော လက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် လက်မောင်းကို မြှင့်လိုက်သည့်အခါ သို့မဟုတ် အပေါ်သို့ လှမ်းဆွဲလိုက်သည့်အခါ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။
• တောင့်တင်းခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားနိုင်မှု အတိုင်းအတာ ကန့်သတ်ချက်ရှိခြင်း။ သင့်လက်မောင်း သို့မဟုတ် ပခုံးကို အချို့သော လားရာများသို့ လှုပ်ရှားရန် ခက်ခဲနေသည်ကို တွေ့ရနိုင်ပါသည်။
• အားနည်းခြင်း။ ပခုံးနှင့် လက်မောင်းတို့တွင် အားနည်းနေသကဲ့သို့ ခံစားရနိုင်ပြီး ပုံမှန်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ရန် ခက်ခဲစေပါသည်။
• ပုံသဏ္ဍာန်ပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်း။ ပခုံးအဆစ်သည် နေရာလွဲနေသည်ကို မျက်မြင်တွေ့ရှိနိုင်သည် သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ညိုမဲစွဲခြင်းတို့ကို သတိပြုမိနိုင်ပါသည်။
• အဆစ်အတွင်းမှ အသံမြည်ခြင်း (Clicking, grinding, သို့မဟုတ် popping sound)။ အချို့သော ပခုံးရောဂါအခြေအနေများတွင် သင်လှုပ်ရှားလိုက်သည့်အခါ အဆစ်တစ်ခုခုနှင့် ညိနေသကဲ့သို့ သို့မဟုတ် ကြိတ်မိသကဲ့သို့သော အသံ သို့မဟုတ် ခံစားချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။
• ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း။ စူးရှပြီး ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုသည် အများအားဖြင့် အရိုးကျိုးခြင်း သို့မဟုတ် အဆစ်ကျွတ်ခြင်းကဲ့သို့သော ပိုမိုဆိုးရွားသည့် ဒဏ်ရာ၏ လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
• အခြားနေရာသို့ ပျံ့နှံ့နာကျင်ခြင်း (Referred pain)။ နာကျင်မှုသည် ပခုံးမှ စတင်သော်လည်း လည်ပင်း၊ လက်မောင်း သို့မဟုတ် လက်ဖျံတို့ဆီသို့ ပျံ့နှံ့သွားခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့်အတူ ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်း ခံစားချက်ပါ တွဲလျက်ရှိနေပါက လည်ပင်းရှိ အာရုံကြော ပြဿနာများကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

• ထပ်ခါတလဲလဲ လှုပ်ရှားခြင်း။ အားကစားလုပ်စဉ် (ဥပမာ – ရေကူးခြင်း သို့မဟုတ် ဘောလုံးပစ်ခြင်း) သို့မဟုတ် အလုပ်နှင့်ပတ်သက်သော လုပ်ငန်းဆောင်တာများ (ဥပမာ – ဆေးသုတ်ခြင်း) တို့တွင် တူညီသော လှုပ်ရှားမှုကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ခြင်းသည် အဆစ်ကြားအရည်အိတ်နှင့် အကြောများကဲ့သို့သော ပျော့ပျောင်းသည့် တစ်ရှူးများကို ရောင်ရမ်းစေနိုင်ပြီး၊ ယင်းက အဆစ်ကြားအရည်အိတ်ရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အကြောရောင်ခြင်းကဲ့သို့သော အခြေအနေများသို့ ဦးတည်စေနိုင်ပါသည်။
• ရုတ်တရက် ထိခိုက်မိခြင်း (Acute injury)။ ရုတ်တရက် ထိခိုက်မိသော ဒဏ်ရာသည် ပခုံး၏ တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်ပါသည်။
• အာရုံကြော ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း။ အာရုံကြောများ ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းက ပခုံးအပြင်ဘက်အထိပါ ပျံ့နှံ့သွားသော နာကျင်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။