အရေပြားထူပြီးမာသည့်ရောဂါ

အရေပြားထူပြီး မာသည့်ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

စကလယ်ရိုဒါးမား (Scleroderma) သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး တစ်သျှူးမာရောဂါ (Systemic sclerosis) ဆိုသည်မှာ အရေပြား တောင့်တင်းပြီး မာလာခြင်းကို အဓိကလက္ခဏာအဖြစ် ပြသသည့် ရှားပါးသော ရောဂါအုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သွေးကြောများ၊ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများနှင့် အစာခြေလမ်းကြောင်းတို့ကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ဤရောဂါသည် နာတာရှည်နှင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် ဖောက်ပြန်သော ရောဂါ (Autoimmune) အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ခံအားစနစ်က ကော်လာဂျင် (Collagen) များ အလွန်အကျွံ ထုတ်လုပ်ရန် လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် အရေပြားနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများတွင် ထူထဲသော အမျှင်တစ်သျှူးများ လာရောက်စုပုံခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။

စကလယ်ရိုဒါးမားတွင် ပင်မအမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်း အလိုက်ဖြစ်သော အမျိုးအစား (Localized) နှင့် တစ်ကိုယ်လုံးအနှံ့ဖြစ်သော အမျိုးအစား (Diffuse) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေသအလိုက်ဖြစ်သော စကလယ်ရိုဒါးမား (မော်ဖီးယား – Morphea ဟုလည်းခေါ်သည်) သည် အရေပြားကိုသာ ထိခိုက်စေပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ဖယောင်းကဲ့သို့သော အကွက်များ သို့မဟုတ် အစင်းကြောင်းများအနေဖြင့် ပေါ်လာတတ်သည်။ ၎င်းသည် ပြင်းထန်မှုနည်းလေ့ရှိပြီး ကုသမှုမခံယူဘဲနှင့်လည်း ပြန်လည်သက်သာသွားနိုင်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ တစ်ကိုယ်လုံးအနှံ့ဖြစ်သော စကလယ်ရိုဒါးမားသည် အရေပြားနှင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ အပါအဝင် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်း အများအပြားကို ထိခိုက်စေသည်။ ဤပုံစံသည် ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ပြီး အစာခြေစနစ်နှင့် အသက်ရှူစနစ်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပျက်စီးစေကာ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးသည်အထိ ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။

အကန့်အသတ်ဖြင့်ဖြစ်သော စကလယ်ရိုဒါးမား (ခရက်စ် ရောဂါလက္ခဏာစု – CREST syndrome ဟုလည်းသိကြသည်) သည် ၎င်း၏ အတိုကောက်စာလုံး တစ်လုံးချင်းစီက ကိုယ်စားပြုသော သီးခြားလက္ခဏာများဖြင့် ထင်ရှားသည့် အမျိုးအစားခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်ချောင်း၊ လက်ဝါး၊ လက်မောင်း၊ ခြေဖဝါးနှင့် ခြေထောက်တို့ရှိ အရေပြားကို အဓိက ထိခိုက်စေသည်။ အကန့်အသတ်ဖြင့်ဖြစ်သော စကလယ်ရိုဒါးမားသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ကျောက်ကပ်ပြဿနာများ မပါဝင်တတ်ဘဲ အစာခြေစနစ် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများသည်လည်း အစာရေမျိုပြွန်တွင်သာ အများဆုံး ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ သို့သော်လည်း အဆုတ်သွေးတိုးရောဂါ (Pulmonary hypertension) ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပြီး ၎င်းသည် နှလုံးမှ အဆုတ်သို့သွားသော သွေးလွှတ်ကြောများ ကျဉ်းမြောင်းလာကာ နှလုံး၏ညာဘက်ခြံတွင် ဖိအားများလာစေပြီး နှလုံးပျက်စီးခြင်းအထိ ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည့် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။

စကလယ်ရိုဒါးမားကို အမြစ်ပြတ်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည့် နည်းလမ်းမရှိသော်လည်း ကုသမှုများသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို သက်သာစေရန်၊ ရောဂါတိုးပွားမှုကို နှေးကွေးစေရန်နှင့် လူနေမှုဘဝ အရည်အသွေး မြှင့်တင်ရန်တို့ကို ရည်ရွယ်သည်။ စကလယ်ရိုဒါးမား ဝေဒနာရှင်များအနေဖြင့် စနစ်တကျ ဆေးဝါးကုသမှုနှင့် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှုများကို ခံယူရန် လိုအပ်ပြီး အထူးသဖြင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်နိုင်ခြေ ပိုများသည့် တစ်ကိုယ်လုံးအနှံ့ဖြစ်သော အမျိုးအစား သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်ဖြင့်ဖြစ်သော အမျိုးအစားများတွင် ပို၍အရေးကြီးသည်။ အဆုတ်သွေးတိုးရောဂါကဲ့သို့သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို စောစီးစွာ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် စီမံကုသခြင်းသည် လူနာများအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကုသမှုရလဒ်များ ရရှိစေရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

စကလယ်ရိုဒါးမား၏ အရေးအကြောင်းများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများသည် ထိခိုက်မိသော ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများအပေါ် မူတည်၍ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ကွဲပြားခြားနားကြသည်။

အရေပြားတွင် ပြသသော ရောဂါလက္ခဏာများ

စကလယ်ရိုဒါးမားသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အရေပြား တဖြည်းဖြည်း တင်းကျပ်ပြီး မာလာခြင်းအဖြစ် ထင်ရှားကာ ခန္ဓာကိုယ်၏ နေရာအနှံ့အပြားကို ထိခိုက်စေသည်။ အစောပိုင်းတွင် လက်ချောင်း၊ လက်ဝါး၊ ခြေဖဝါးနှင့် မျက်နှာတို့တွင် အဖြစ်များပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လက်မောင်း၊ လက်မောင်းအထက်ပိုင်း၊ ရင်ဘတ်၊ ဝမ်းဗိုက်၊ ခြေသလုံးနှင့် ပေါင်တို့အထိ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည်။ အစောပိုင်း လက္ခဏာများတွင် ဖောရောင်ခြင်းနှင့် ယားယံခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပြီး ထိခိုက်နေသော အရေပြားသည် အရောင်ပြောင်းလဲကာ ပို၍ဖြူလာခြင်း သို့မဟုတ် ပို၍ညိုလာခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည့်အပြင် တင်းကျပ်မှုကြောင့် ပြောင်ချောသော ပုံသဏ္ဌာန် ရှိနေတတ်သည်။ ထို့ပြင် စကလယ်ရိုဒါးမား ဝေဒနာရှင်များ၏ လက်နှင့် မျက်နှာတွင် တယ်လန်ဂျီယက်တေးစီးယား (Telangiectasia) ဟုခေါ်သော သွေးကြောမျှင်လေးများကြောင့်ဖြစ်သည့် အနီစက်လေးများ ပေါ်လာတတ်ပြီး အရေပြားအောက် (အထူးသဖြင့် လက်ထိပ်လေးများ) တွင် ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ်များ စုပုံလာကာ အိတ်စရေး (X-rays) တွင် မြင်တွေ့နိုင်သော အဖုအထစ်များ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။

ရေးနော့ဒ် ဖြစ်စဉ် (Raynaud’s phenomenon)

စကလယ်ရိုဒါးမား လူနာများသည် ရေးနော့ဒ် ဖြစ်စဉ်ကို မကြာခဏ ခံစားရလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် အအေးဓာတ် သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုတို့ကြောင့် လက်ချောင်းနှင့် ခြေချောင်းများရှိ သွေးကြောငယ်လေးများ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အလွန်အကျွံ ကျုံ့သွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ပွားသောအခါ လက်ချောင်းခြေချောင်းများသည် ဖြူလျော့ခြင်း၊ ပြာနှမ်းခြင်း သို့မဟုတ် နီရဲခြင်းတို့ ဖြစ်လာနိုင်ပြီး နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ထုံကျင်ခြင်းတို့ကို ခံစားရတတ်သည်။ စကလယ်ရိုဒါးမား ရောဂါမရှိသူများတွင်လည်း ရေးနော့ဒ် ဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

အစာခြေစနစ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ

စကလယ်ရိုဒါးမားသည် အစာရေမျိုပြွန်မှသည် စအိုအထိ အစာခြေစနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းအမျိုးမျိုးကို ထိခိုက်စေနိုင်သော စွမ်းရည်ရှိသည်။ ခံစားရမည့် ရောဂါလက္ခဏာများသည် ထိခိုက်မိသော နေရာများအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားမည်ဖြစ်ပြီး ရင်ပူခြင်း၊ မျိုချရခက်ခဲခြင်း၊ ဗိုက်ပွခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ပြသတတ်သည်။

နှလုံးနှင့် အဆုတ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ

စကလယ်ရိုဒါးမားသည် နှလုံး သို့မဟုတ် အဆုတ်ကို ထိခိုက်သောအခါ အသက်ရှူမဝခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းခြင်းနှင့် ခေါင်းမူးခြင်း အပါအဝင် ရောဂါလက္ခဏာအမျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဤရောဂါသည် အဆုတ်တစ်သျှူးများတွင် အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ၎င်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာကာ အသက်ရှူရန် ပိုမိုခက်ခဲလာစေသည်။ ကံကောင်းသည်မှာ ဤအဆုတ်ပျက်စီးမှု တိုးပွားလာခြင်းကို နှေးကွေးအောင် ကူညီပေးနိုင်သည့် ဆေးဝါးများ ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။

စကလယ်ရိုဒါးမားကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သော နောက်ထပ် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာတစ်ခုမှာ အဆုတ်သွေးတိုးရောဂါ ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် နှလုံးနှင့် အဆုတ်ကြားရှိ သွေးလှည့်ပတ်မှုတွင် သွေးဖိအား မြင့်တက်လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အဆုတ်သွေးတိုးရောဂါသည် အသက်ရှူမဝခြင်းကို ဖြစ်စေသည့်အပြင် ခြေထောက်၊ ခြေဖဝါးနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ နှလုံးဝန်းကျင်တွင် အရည်များ အလွန်အကျွံ စုပုံလာခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

ထို့အပြင် စကလယ်ရိုဒါးမားသည် နှလုံးကို ထိခိုက်သောအခါ ပုံမှန်နှလုံးခုန်နှုန်းကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး နှလုံးမမှန်ဘဲ ခုန်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ ၎င်းအပြင် အချို့သောသူများတွင် ဤရောဂါ၏ နောက်ဆက်တွဲရလဒ်ကြောင့် နှလုံးပျက်စီးခြင်း (Heart failure) အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

စကလယ်ရိုဒါးမားသည် တိကျသော ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းကို မသိရသေးသည့် ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မိသားစုမျိုးရိုးအတွင်း မျိုးရိုးလိုက်၍ ဖြစ်ပွားတတ်သော အခြေအနေများ ရှိသော်လည်း ရောဂါဖြစ်ပွားသူ အများစုတွင် ဤရောဂါဖြစ်ပွားခဲ့သည့် မိသားစုရာဇဝင် မရှိကြပါ။ အရေးကြီးသည်မှာ စကလယ်ရိုဒါးမားသည် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါမဟုတ်ကြောင်း သတိပြုရန် ဖြစ်သည်။

စကလယ်ရိုဒါးမား ဖြစ်ပွားလာရခြင်းမှာ အရေပြားအပါအဝင် ခန္ဓာကိုယ်တစ်သျှူးများတွင် ကော်လာဂျင်များ အလွန်အကျွံ ထုတ်လုပ်ပြီး စုပုံလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကော်လာဂျင်ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ရှိ တွယ်ဆက်တစ်သျှူးများကို တည်ဆောက်ပေးသည့် အမျှင်ဓာတ်ပရိုတင်း အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို စတင်စေသည့် တိကျသော လှုံ့ဆော်မှုကို သေချာမသိရသေးသော်လည်း ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်က အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုမှ ပါဝင်နေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ စကလယ်ရိုဒါးမားသည် ကိုယ်ခံအားစနစ် ပြဿနာများ၊ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အလားအလာများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ အပါအဝင် အချက်အလက်များ ပေါင်းစပ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားလာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

စကလယ်ရိုဒါးမားသည် မည်သူ့ကိုမဆို ထိခိုက်နိုင်သော်လည်း အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဤရောဂါဖြစ်ပွားရန် အခွင့်အလမ်း ပိုမိုများပြားသည်။ စကလယ်ရိုဒါးမား ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေသည် အပြန်အလှန် ဆက်စပ်နေသော အချက်အလက်များစွာအပေါ် မူတည်နေပုံရပြီး ၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။

• ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ။ သုတေသနပြုချက်များအရ အချို့သောသူများတွင် စကလယ်ရိုဒါးမား လက္ခဏာများသည် သီးသန့်ဗိုင်းရပ်စ်များ၊ ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် ကုသမှုများနှင့် ထိတွေ့မိခြင်းကြောင့် စတင်ဖြစ်ပွားလာနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ လုပ်ငန်းခွင်တွင် တွေ့ရတတ်သော ဘေးအန္တရာယ်ရှိသည့် ဓာတုပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် အေးဂျင့်အချို့နှင့် ထပ်ခါတလဲလဲ ထိတွေ့မိခြင်းကလည်း စကလယ်ရိုဒါးမား ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း လူအများစုအတွက်မူ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုပေးသည့်အချက်ကို ရှာမတွေ့ကြသေးပါ။
• မျိုးရိုးဗီဇ။ သီးခြား မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားမှုများရှိသော သူများသည် စကလယ်ရိုဒါးမား ဖြစ်ပွားရန် ပိုမိုလွယ်ကူပုံရသည်။ ဤအချက်သည် အချို့သော စကလယ်ရိုဒါးမား ဖြစ်စဉ်များက မိသားစုအတွင်း အစဉ်လိုက် ဖြစ်ပွားနေရခြင်းနှင့် အချို့သော လူမျိုးစုများတွင် ဤရောဂါ၏ သီးသန့်အမျိုးအစားများ ပိုမိုဖြစ်ပွားရခြင်းကို ရှင်းပြရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်နိုင်သည်။
• ကိုယ်ခံအားစနစ် ပြဿနာများ။ စကလယ်ရိုဒါးမားကို ကိုယ်ခံအားစနစ် ဖောက်ပြန်သော ရောဂါတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကိုယ်ခံအားစနစ်က မိမိ၏ တွယ်ဆက်တစ်သျှူးများကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ စဂျိုဂရန် ရောဂါလက္ခဏာစု (Sjogren’s syndrome)၊ လူးပတ်စ် (Lupus) သို့မဟုတ် ရူမတွိုက် အဆစ်ရောင်ရောဂါ (Rheumatoid arthritis) ကဲ့သို့သော အခြား ကိုယ်ခံအားစနစ် ဖောက်ပြန်သည့် ရောဂါများ ရှိနေသူများတွင်လည်း စကလယ်ရိုဒါးမား၏ ရောဂါလက္ခဏာများ ပြသလာတတ်သည်။