ဘေလုံးပေါက်ခြင်း

H2: ရောဂါရှာဖွေခြင်း

ဘေလုံးကွဲခြင်းကို ရှာဖွေအတည်ပြုရန် အသုံးပြုသော နည်းလမ်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည် –

• ကာယပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း: ဆရာဝန်သည် သင့်ဘေလုံး၏ အရွယ်အစားနှင့် နာကျင်လွယ်မှု ရှိ၊ မရှိကို ဆန်းစစ်ရန်အတွက် သင့်ဝမ်းဗိုက်ကို ဖိ၍ စစ်ဆေးပါလိမ့်မည်။
• သွေးစစ်ခြင်း: သွေးစစ်ဆေးမှုများမှတစ်ဆင့် သင့်သွေးတွင်းရှိ သွေးမွှားဥအရေအတွက် (Platelet count) နှင့် သွေးခဲနိုင်စွမ်း (Blood clotting ability) ကဲ့သို့သော အခြေအနေများကို ဆန်းစစ်ပါလိမ့်မည်။
• ဝမ်းဗိုက်ခေါင်းအတွင်း သွေးရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးခြင်း: အရေးပေါ်အခြေအနေများတွင် ဆရာဝန်သည် ဝမ်းဗိုက်အတွင်းရှိ အရည်နမူနာကို အပ်ဖြင့် စုပ်ယူစစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် အာထရာဆောင်း (Ultrasound) အသုံးပြုခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ ရရှိသော နမူနာတွင် ဝမ်းဗိုက်အတွင်း သွေးထွက်နေကြောင်း ပြသနေပါက အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူရန် ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
• ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးခြင်း: ရောဂါရှာဖွေမှု ရလဒ်သည် တိတိကျကျ မသိရသေးပါက ဆရာဝန်သည် သင့်လက္ခဏာရပ်များ၏ အခြားဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းများကို ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန်အတွက် ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများ ထပ်မံပြုလုပ်ရန် သို့မဟုတ် ဆိုးဆေး (Contrast dye) အသုံးပြု၍ ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT scan) ရိုက်ရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။

H2: ကုသခြင်း

ဘေလုံးကွဲခြင်းကို ကုသသည့်နည်းလမ်းသည် ရောဂါအခြေအနေ၏ ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားပါသည်။ ပြင်းထန်သော ဒဏ်ရာများအတွက် ချက်ချင်းခွဲစိတ်ကုသရန် လိုအပ်လေ့ရှိသော်လည်း မပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် အသင့်အတင့်ရှိသော ဘေလုံးထိခိုက်ဒဏ်ရာအများစုမှာမူ ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ရန်မလိုဘဲ ပြန်လည်သက်သာလာနိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ ခွဲစိတ်မှုမဟုတ်သော နည်းလမ်းဖြင့် ကုသမည်ဆိုပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုအဖွဲ့မှ အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နိုင်ရန် ဆေးရုံတက်ရောက်ကုသရလေ့ရှိပြီး လိုအပ်ပါက သွေးသွင်းကုသခြင်းများကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ဘေလုံး၏ ပြန်လည်သက်သာလာမှု အခြေအနေကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် ခွဲစိတ်မှု လိုအပ်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဆုံးဖြတ်ရန်အတွက် နောက်ဆက်တွဲ ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT scans) ရိုက်ခြင်းကိုလည်း ပုံမှန်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။

ခွဲစိတ်ကုသခြင်းနှင့် ခွဲစိတ်မှုမဟုတ်သော ကုသခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည် –

• သွေးကြောပိတ်၍ သွေးတိတ်စေခြင်း (Embolization): ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် အဆင့် ၃ နှင့် အဆင့် ၄ ရှိသော ဘေလုံးထိခိုက်ဒဏ်ရာများကို ကုသရန်အတွက် အထူးအသုံးဝင်ပြီး ခွဲစိတ်မှုမပြုလုပ်မီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်သည့် အဆင့်အနေဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ခွဲစိတ်မှုအစားထိုး နည်းလမ်းအနေဖြင့်သော်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို အထူးပြုပုံရိပ်ဖော်ဓာတ်မှန်ဆရာဝန် (Interventional radiologist) မှ လုပ်ဆောင်ပေးပြီး ပုံရိပ်ဖော်နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ သွေးကြောအတွင်းသို့ ပြွန်ငယ် (Catheter) တစ်ခု ထည့်သွင်းကာ သွေးစီးဆင်းမှုကို ပိတ်ဆို့ရန်နှင့် သွေးထွက်ခြင်းကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ရေမြှုပ်ကဲ့သို့သော အမှုန်အမွှားလေးများကို ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်။
• ဘေလုံးကို ခွဲစိတ်ပြုပြင်ခြင်း (Splenorrhaphy): အဆင့် ၃ သို့မဟုတ် အဆင့် ၄ ရှိသော ဒဏ်ရာများအတွက် သွေးကြောပိတ်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်နှင့်အတူ မကြာခဏ ပူးတွဲအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး ဘေလုံးကို ခွဲစိတ်၍ ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ဒဏ်ရာကို ချုပ်ခြင်း၊ သွေးတိတ်စေရန် လျှပ်စစ်ကိရိယာဖြင့် အပူပေးပိတ်ခြင်း (Electrocautery) သို့မဟုတ် သွေးတိတ်စေသော ဆေးဝါးများကို ဒဏ်ရာရရှိသည့်နေရာသို့ တိုက်ရိုက်ထည့်သွင်းခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ် အောင်မြင်ပါက ဘေလုံးတစ်ခုလုံး သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြတ်တောက်ထုတ်ပယ်ရန် လိုအပ်မှုကို တစ်ခါတစ်ရံ တားဆီးပေးနိုင်သည်။
• ဘေလုံးကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း (Spleen repair): ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များသည် ကွဲသွားသော ဘေလုံးကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန်အတွက် ချုပ်ရိုးများ သို့မဟုတ် အခြားသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
• ဘေလုံးတစ်ခုလုံး ထုတ်ပယ်ခြင်း (Splenectomy): အချို့သောအခြေအနေများတွင် ဘေလုံးတစ်ခုလုံးကို ဖြတ်တောက်ထုတ်ပယ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ လူခန္ဓာကိုယ်သည် ဘေလုံးမရှိဘဲ ရှင်သန်နိုင်သော်လည်း ဘေလုံးမရှိခြင်းက သွေးဆိပ်တက်ခြင်း (Sepsis) ကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ရောက်မှုများကို ပိုမိုခံရလွယ်စေပါသည်။ ဤဘေးအန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန်အတွက် ဦးနှောက်မြှေးရောင်ရောဂါ (Meningitis)၊ အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (Pneumonia) နှင့် ဟေမိုဖီးလပ်စ် အင်ဖလူအင်ဇာ အမျိုးအစား ဘီ (Hib) ကဲ့သို့သော ရောဂါများအတွက် ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံရန် အကြံပြုလေ့ရှိပြီး အချို့သောအခြေအနေများတွင် ကာကွယ်မှုအစီအစဉ်အနေဖြင့် နေ့စဉ်သောက်ရမည့် ပိုးသတ်ဆေးများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
• ဘေလုံးတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ထုတ်ပယ်ခြင်း (Partial splenectomy): ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပါက ဘေလုံး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ဖြတ်တောက်ထုတ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ဘေလုံးတစ်ခုလုံး ထုတ်ပယ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာနိုင်သည့် ပိုးဝင်နိုင်ခြေ ဘေးအန္တရာယ်များကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည်။

ဘေလုံးခွဲစိတ်မှုသည် ယေဘုယျအားဖြင့် စိတ်ချရသော ကုသမှုဟု သတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း အခြားသော ခွဲစိတ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်များကဲ့သို့ပင် သွေးထွက်ခြင်း၊ သွေးခဲခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ရောင်ခြင်း အစရှိသည့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ရှိနိုင်ပါသည်။

Doctors who treat this condition