အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း

ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)

• ခန္ဓာကိုယ်အား စစ်ဆေးခြင်း
• အခြေခံအကဲဖြတ်ခြင်း – သင်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ခန္ဓာကိုယ်အား စစ်ဆေးခြင်း၊ သင်၏ ကျန်းမာရေးနှင့် မိသားစုဝင်များ၏ ကျန်းမာရေးရာဇဝင်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်မည့်အပြင် သင်ခံစားနေရသော လက္ခဏာများနှင့် သောက်သုံးနေသော ဆေးဝါးများအကြောင်းကိုလည်း ဆွေးနွေးမေးမြန်းပါလိမ့်မည်။
• ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ထိတွေ့မှု – အထူးသဖြင့် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း ဓာတုပစ္စည်းများ၊ ဖုန်မှုန့်များ၊ အခိုးအငွေ့များ သို့မဟုတ် ထိုသို့သော အရာဝတ္ထုများနှင့် ထိတွေ့ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဆိုင်ရာ မေးခွန်းများကို မေးမြန်းပါလိမ့်မည်။
• အဆုတ်ကို နားထောင်စစ်ဆေးခြင်း – စစ်ဆေးမှုပြုလုပ်စဉ်အတွင်း ဆရာဝန်သည် အဆုတ်၏ အောက်ခြေပိုင်းမှ တစီစီမြည်သံ (Crackling sound) ကို နားထောင်စစ်ဆေးပါလိမ့်မည်။ အဆိုပါ အသံသည် အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း၏ အဖြစ်များသော လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။
• သွေးစစ်ဆေးမှုများ
• အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ၏ လုပ်ဆောင်ချက် – သင်၏ ကျောက်ကပ်နှင့် အသည်း ကျန်းမာရေး အခြေအနေများကို အကဲဖြတ်ရန် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်း – အခြားသော ကျန်းမာရေး အခြေအနေများကို ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ရန် သွေးစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• ရောဂါအခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ခြင်း – အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရောဂါမည်မျှ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည်ကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရန် ဓာတ်ခွဲခန်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများ
• ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Chest X-ray) – အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အမာရွတ်တစ်ရှူးများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် ကူညီပေးပါသည်။
• ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT scan) – ပုံရိပ်ပြတ်သားမှု မြင့်မားသော ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်သည် အဆုတ်ပျက်စီးမှု အတိုင်းအတာကို ရောဂါရှာဖွေနိုင်ရန် အသေးစိတ်ပုံရိပ်များကို ဖော်ပြပေးပါသည်။
• နှလုံးပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးခြင်း (Echocardiogram) – အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ နှလုံး၏ ပုံရိပ်များနှင့် ဗီဒီယိုများကို ဖန်တီးပေးပြီး နှလုံး၏ ညာဘက်ခြမ်းနှင့် အဆုတ်သို့ သွားသော သွေးလွှတ်တော်များအတွင်းရှိ ဖိအားကို တိုင်းတာပေးပါသည်။
• အဆုတ်လုပ်ဆောင်ချက် စစ်ဆေးမှုများ
• ဝင်လေထွက်လေ တိုင်းတာစစ်ဆေးခြင်း (Spirometry) – အဆုတ်၏ ဆံ့နိုင်စွမ်းနှင့် လေဝင်လေထွက် စီးဆင်းမှုကို တိုင်းတာစစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• အဆုတ်ထုထည်စစ်ဆေးခြင်း (Lung volume test) – အဆုတ်အတွင်း လေမည်မျှအထိ အပြည့်အဝ ဆံ့နိုင်သည်ကို အကဲဖြတ်စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• အဆုတ်ဓာတ်ငွေ့ပျံ့နှံ့မှုစစ်ဆေးခြင်း (Lung diffusion test) – အဆုတ်နှင့် သွေးကြောများအကြား ဓာတ်ငွေ့ဖလှယ်မှု မည်မျှထိရောက်မှုရှိသည်ကို အကဲဖြတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• သွေးတွင်းအောက်ဆီဂျင်တိုင်းတာခြင်း (Pulse oximetry) – လက်ချောင်းတွင် တပ်ဆင်ရသော ကိရိယာလေးတစ်ခုဖြင့် သွေးအတွင်းရှိ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်စဉ် စွမ်းဆောင်ရည်စစ်ဆေးခြင်း (Exercise stress test) – လေ့ကျင့်ခန်းသုံး စက်ဘီး သို့မဟုတ် လမ်းလျှောက်စက်ပေါ်တွင် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း နှလုံးနှင့် အဆုတ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို အကဲဖြတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• သွေးလွှတ်တော်အတွင်းရှိ ဓာတ်ငွေ့များကို စစ်ဆေးခြင်း (Arterial blood gas test) – လက်ကောက်ဝတ်ရှိ သွေးလွှတ်တော်မှ သွေးနမူနာယူ၍ သွေးအတွင်းရှိ အောက်ဆီဂျင်နှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပမာဏများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
• တစ်ရှူးနမူနာယူခြင်း
• ခွဲစိတ်၍ အသားစနမူနာယူခြင်း (Surgical biopsy) –
• ဗီဒီယိုအကူအညီဖြင့် ရင်ဘတ်အတွင်းကြည့်မှန်ပြောင်းသုံး ခွဲစိတ်ခြင်း (VATS) – နံရိုးများကြားရှိ သေးငယ်သော ခွဲကြောင်းများမှတစ်ဆင့် သေးငယ်သော ကင်မရာနှင့် ခွဲစိတ်ကိရိယာများကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည့် ထိခိုက်မှုအနည်းဆုံး ခွဲစိတ်နည်းလမ်း ဖြစ်ပါသည်။
• ရင်ဘတ်ကို ခွဲစိတ်ခြင်း (Thoracotomy) – အဆုတ်ကို စစ်ဆေးနိုင်ရန်အတွက် ပိုမိုကြီးမားသော ခွဲကြောင်းဖြင့် ပြုလုပ်ရသည့် ပွင့်လင်းခွဲစိတ်မှု (Open surgery) အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။
• အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း (Bronchoscopy) – နှာခေါင်း သို့မဟုတ် ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် ကြည့်မှန်ပြောင်းပြွန်ကို ထည့်သွင်း၍ တစ်ရှူးနမူနာများ ရယူသည့် ထိခိုက်မှုနည်းပါးသော နည်းပညာတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။

ဤရောဂါရှာဖွေရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ရုံသာမက အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရောဂါ၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာမှု အခြေအနေနှင့် ကုသမှု၏ ထိရောက်မှုတို့ကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရာတွင်လည်း အထောက်အကူပြုပါသည်။

ကုသမှု (Treatment)

ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Surgery)

အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းအတွက် ကုသမှုအများစု၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ လူနေမှုဘဝအရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို သက်သာစေရန် ဖြစ်ပါသည်။ စိတ်မကောင်းစွာဖြင့်ပင် အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အဆုတ်တစ်ရှူးများ ထူထဲလာခြင်းနှင့် အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းတို့မှာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်၍မရနိုင်သော အခြေအနေများဖြစ်ပြီး လက်ရှိအချိန်တွင် ရောဂါဆိုးရွားလာမှုကို ရပ်တန့်နိုင်စွမ်းရှိသည့် မည်သည့်ဆေးဝါးကိုမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိထားခြင်း မရှိသေးပါ။ သို့သော်လည်း အချို့သော ကုသမှုများသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို ခေတ္တခဏ သက်သာစေခြင်း သို့မဟုတ် ရောဂါဆိုးရွားလာမည့်နှုန်းကို နှေးကွေးစေခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်သကဲ့သို့ အခြားသော ကုသမှုများသည်လည်း လူနေမှုဘဝအရည်အသွေးကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေနိုင်ပါသည်။ အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းကို ကုသရာတွင် အသုံးပြုမည့် နည်းလမ်းများသည် ရောဂါဖြစ်ပွားရသည့် အခြေခံအကြောင်းရင်းနှင့် ရောဂါ၏ ပြင်းထန်မှုအတိုင်းအတာပေါ်တွင် မူတည်ပြီး များသောအားဖြင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများနှင့် လူနာများ ပူးပေါင်းတိုင်ပင်၍ ဆုံးဖြတ်လေ့ရှိကြပါသည်။

• ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း – အကယ်၍ သင်သည် အကြောင်းရင်းမသိရှိသော အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း (Idiopathic pulmonary fibrosis) ဝေဒနာကို ခံစားနေရပါက သင်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက pirfenidone သို့မဟုတ် nintedanib ဆေးဝါးများကို သောက်သုံးရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် nintedanib ဆေးဝါးကို လျင်မြန်စွာ ဆိုးရွားလာတတ်သော အခြားသော အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း အမျိုးအစားများအတွက်လည်း အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုထားပါသည်။ ဤဆေးဝါးများသည် ရောဂါလက္ခဏာများ ရုတ်တရက် ပြင်းထန်လာခြင်းကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည့်အပြင် အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း ပိုမိုဆိုးရွားလာမည့်နှုန်းကို လျှော့ချရာတွင်လည်း အထောက်အကူပြုနိုင်ပါသည်။

Nintedanib ဆေးဝါး၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် ပျို့အန်ခြင်းနှင့် ဝမ်းလျှောခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။ Pirfenidone ဆေးဝါး၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအချို့မှာမူ ပျို့အန်ခြင်း၊ အစားအသောက်ပျက်ခြင်းနှင့် နေလောင်လွယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။ ဤဆေးဝါးနှစ်မျိုးအနက် တစ်မျိုးမျိုးကို သောက်သုံးနေစဉ်အတွင်း အသည်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် သင်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက ပုံမှန်သွေးစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ပေးပါလိမ့်မည်။

အကယ်၍ သင့်တွင် အစာခြေရည် အထက်သို့ ဆန်တက်သည့်ရောဂါ (GERD) လက္ခဏာများ ရှိနေပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများက အက်ဆစ်ဓာတ်ပျယ်ဆေးများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။ အစာခြေရည်ဆန်တက်သည့်ရောဂါသည် အကြောင်းရင်းမသိရှိသော အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း ဝေဒနာရှင်များတွင် မကြာခဏ တွေ့ရလေ့ရှိသည့် အစာခြေစနစ်ဆိုင်ရာ ဝေဒနာတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။

• အောက်ဆီဂျင် ကုထုံး (Oxygen therapy) – ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်သော အပိုဆောင်းအောက်ဆီဂျင်ကို ဖြည့်တင်းပေးခြင်းဖြင့် အသက်ရှူရခြင်းနှင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ရခြင်းတို့ကို ပိုမိုလွယ်ကူစေပါသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် သင့်အား အပိုဆောင်း အင်အားနှင့် စွမ်းအင်များကိုလည်း ရရှိစေနိုင်ပါသည်။ ဤကုထုံးသည် သွေးအတွင်း အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ နည်းပါးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် မည်သည့်နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာကိုမဆို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ချိန် သို့မဟုတ် အိပ်စက်ချိန်များတွင် အောက်ဆီဂျင်ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ သို့သော်လည်း အချို့သောသူများသည် အောက်ဆီဂျင်ကို အမြဲမပြတ် လိုအပ်နေတတ်ပါသည်။ သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော အောက်ဆီဂျင်စက် (Portable oxygen concentrator) သို့မဟုတ် သေးငယ်သော အောက်ဆီဂျင်ဘူးကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် သွားလာလှုပ်ရှားမှုကို ပိုမိုလွယ်ကူစေနိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ ရုတ်တရက် ပြင်းထန်ဆိုးရွားလာခြင်း (Acute exacerbation) ဖြစ်ပေါ်ပါက လူနာသည် အောက်ဆီဂျင် အကူအညီ ပိုမိုလိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ဆေးရုံ၌ အသက်ရှူစက် (Mechanical ventilation) အကူအညီဖြင့် ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ရာတွင် အဆုတ်အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းထားသော ပြွန်တစ်ခုမှတစ်ဆင့် အသက်ရှူအထောက်အကူပြုစက်နှင့် ချိတ်ဆက်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများ ရုတ်တရက် ဆိုးရွားလာပါက သင်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက ပိုးသတ်ဆေးများ၊ စတီးရွိုက်ဆေးများ သို့မဟုတ် အခြားသော ဆေးဝါးများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။

• အဆုတ်ပြန်လည်သန်စွမ်းရေး လေ့ကျင့်ခန်းများ (Pulmonary rehabilitation) : အဆုတ်ပြန်လည်သန်စွမ်းရေး လေ့ကျင့်ခန်းများသည် သင့်ကို နေ့စဉ်ဘဝတွင် ပိုမိုနေထိုင်ကောင်းစေပြီး လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပိုမိုလုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် ကူညီပေးပါသည်။ ၎င်းတွင် ခန္ဓာကိုယ်ကြံ့ခိုင်မှု တိုးတက်စေမည့် လေ့ကျင့်ခန်းများ၊ အောက်ဆီဂျင်ကို ပိုမိုထိရောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်စေမည့် အသက်ရှူနည်းစနစ်များ၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော စားသောက်မှုဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှုများနှင့် သင်၏ ရောဂါအခြေအနေအကြောင်း လေ့လာသင်ယူခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။
• အဆုတ်အစားထိုးခြင်း (Lung transplant): အဆုတ်အစားထိုးခြင်းဆိုသည်မှာ ပျက်စီးသွားသော အဆုတ် (တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုလုံး) နေရာတွင် အလှူရှင်ထံမှ ရရှိသော ကျန်းမာသည့်အဆုတ်ဖြင့် အစားထိုးကုသခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် သင်၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေနှင့် လူနေမှုဘဝ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သော စွမ်းဆောင်ရည်ရှိပါသည်။ အဆုတ်အစားထိုးခြင်းသည် ကြီးမားသော ခွဲစိတ်မှုအမျိုးအစား ဖြစ်သောကြောင့် လူတိုင်းသည် ဤကုသမှုအတွက် သင့်တော်သူများ (Candidate) မဟုတ်ကြပါ။

အဆုတ်အမာရွတ်ဖြစ်နေသော အချို့သောလူနာများအတွက် အဆုတ်အစားထိုးခြင်းကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ သို့သော်လည်း အဆုတ်အစားထိုးခြင်းမှတစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်က လက်မခံဘဲ ငြင်းပယ်ခြင်းနှင့် ပိုးဝင်ခြင်းကဲ့သို့သော ပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ အဆုတ်အစားထိုးပြီးနောက် သင်၏ လက်ကျန်ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဆေးဝါးများကို မှီဝဲသွားရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ သင်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက အဆုတ်အစားထိုးခြင်းသည် သင်၏ရောဂါအခြေအနေကို ကုသရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ပါက သင်နှင့် သင်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုအဖွဲ့တို့သည် ထိုအကြောင်းအရာကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင်နိုင်ပါသည်။

Doctors who treat this condition