အရေပြားလေးဘက်နာ

ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)

အရေပြားလေးဘက်နာ (Psoriatic arthritis) ကို စမ်းသပ်မှုတစ်ခုတည်းဖြင့် ရောဂါရှာဖွေ၍ မရပါ။ အခြေအနေအများစုတွင် psoriasis အရေပြားရောဂါသည် အဆစ်အမြစ်ရောင်ရမ်းသည့် လက္ခဏာများနှင့်အတူ တွဲပေါ်လာပါက ဆရာဝန်များအတွက် ရောဂါအတည်ပြုရန် ပိုမိုလွယ်ကူပါသည်။ ရောဂါရှာဖွေမှုကို လူနာ၏ ဆေးရာဇဝင်၊ ကိုယ်ကာယစစ်ဆေးမှု၊ သွေးစစ်ခြင်းနှင့် ထိခိုက်နေသော အဆစ်များကို X-ray ရိုက်ခြင်းတို့အပေါ် အခြေခံ၍ ပြုလုပ်လေ့ရှိပါသည်။

ကိုယ်ကာယစစ်ဆေးရာတွင် အဆစ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်း၊ လက်သည်းများတွင် ချိုင့်ခွက်ဖြစ်ခြင်း၊ အဖတ်များကွာခြင်းနှင့် အခြားပုံမှန်မဟုတ်သော အခြေအနေများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်း၊ ခြေဖဝါးနှင့် ဖနောင့်တစ်ဝိုက်ရှိ နာကျင်သည့်နေရာများကို ဖိ၍စစ်ဆေးခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။

ရောဂါအစောပိုင်းအဆင့်တွင် X-ray များသည် ရောဂါရှာဖွေရန် ထိရောက်မှုမရှိနိုင်သော်လည်း နောက်ပိုင်းအဆင့်များတွင် အရေပြားလေးဘက်နာတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ပြောင်းလဲမှုများကို တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။ လေးဖက်နာ (rheumatoid arthritis) သို့မဟုတ် ဂေါက်ရောဂါကဲ့သို့သော အခြားအဆစ်နာကျင်စေသည့် အကြောင်းရင်းများကို ခွဲခြားရန် စမ်းသပ်မှုအမျိုးမျိုး လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများ (Imaging tests)

• X-rays – ၎င်းကို radiograph ဟုလည်းခေါ်ပြီး အရိုးနှင့် တစ်ရှူးပျော့များ၏ ပုံရိပ်ကို ဖော်ထုတ်ရန် ဘေးကင်းသော ရောင်ခြည်ပမာဏကို အသုံးပြုပါသည်။ ၎င်းသည် အခြားအဆစ်ရောင်ရောဂါများတွင် မတွေ့ရဘဲ အရေပြားလေးဘက်နာတွင်သာ တွေ့ရသော အဆစ်ပုံစံပျက်ယွင်းမှုများကို သိရှိရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။
• MRI – ဤစစ်ဆေးမှုသည် အထူးအခြေအနေများတွင်သာ လိုအပ်လေ့ရှိပါသည်။ ခြေထောက်နှင့် ခါးအောက်ပိုင်းရှိ အရွတ်များနှင့် နာဗ်ကြောများ ပုံမှန်မဟုတ်သည်ကို စစ်ဆေးရန် MRI ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် ရေဒီယိုလှိုင်းများနှင့် အားကောင်းသော သံလိုက်စက်ကွင်းကို ပေါင်းစပ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ မာကျောသောအစိတ်အပိုင်းနှင့် ပျော့ပျောင်းသောအစိတ်အပိုင်းများကို အလွန်ကြည်လင်သော ပုံရိပ်များအဖြစ် ဖော်ထုတ်ပေးပါသည်။

ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်မှုများ (Laboratory tests)

• Rheumatoid factor (RF) – RF ကဲ့သို့သော biomarker စစ်ဆေးမှုများသည် လေးဖက်နာနှင့် အရေပြားလေးဘက်နာကို ခွဲခြားရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ RF သည် လေးဖက်နာရှိသူများ၏ သွေးထဲတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ပဋိပစ္စည်းဖြစ်သော်လည်း အရေပြားလေးဘက်နာရှိသူများတွင် မတွေ့ရပါ။ လေးဖက်နာရှိသူများ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် RF positive ဖြစ်ကြပါသည်။
• အဆစ်အရည်ကို စစ်ဆေးခြင်း (Joint fluid test) – ဂေါက်ရောဂါနှင့် အရေပြားလေးဘက်နာသည် တွဲ၍ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အဆစ်အရည်အတွင်း ယူရစ်အက်ဆစ် ပုံဆောင်ခဲများ ရှိနေပါက အရေပြားလေးဘက်နာအစား ဂေါက်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပါသည်။ စမ်းသပ်စဉ်အတွင်း ပြဿနာရှိနေသော အဆစ်တစ်ခုမှ အရည်နမူနာကို အပ်ဖြင့်စုပ်ယူပြီး ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် စစ်ဆေးပါသည်။

ကုသခြင်း (Treatment)

အရေပြားလေးဘက်နာကို လက်ရှိတွင် အမြစ်ပြတ်ကုသ၍ မရသေးပါ။ ကုသမှုပုံစံသည် ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိချိန်ရှိ လက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်ပါသည်။ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ လက္ခဏာများ သက်သာသွားစေရန်နှင့် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို လျှော့ချရန်ဖြစ်သည်။ လူနာများသည် မိမိနှင့်ကိုက်ညီသော ကုသမှုကို မတွေ့ရှိမီ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် စမ်းသပ်ကုသရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

ဆေးဝါးကုသမှုသည် ထိခိုက်နေသော အဆစ်များ ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးခြင်းဖြင့် အဆစ်နာကျင်ခြင်းနှင့် မသန်စွမ်းဖြစ်ခြင်းတို့ကို ကာကွယ်ရန်ဖြစ်သလို အရေပြားလက္ခဏာများကိုပါ ထိန်းချုပ်ရန် ဖြစ်ပါသည်။ ရောဂါပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးသော လေးဖက်နာကုဆေးများ (DMARDs) သည် အသုံးအများဆုံး ကုထုံးများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကုသမှုတွင် ဆေးဝါးများ၊ ခွဲစိတ်မှုနှင့် အခြားလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

ဆေးဝါးများ (Medications)

• စတီးရွိုက်မဟုတ်သော အရောင်ကျဆေးများ (NSAIDs) – ရောဂါအစောပိုင်းအဆင့်တွင် ရောင်ရမ်းမှု အနည်းငယ်ရှိပါက နာကျင်မှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန် NSAIDs များက ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ အစာအိမ်ထိခိုက်ခြင်း၊ နှလုံးပြဿနာနှင့် အသည်း၊ ကျောက်ကပ် ပျက်စီးခြင်းတို့သည် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဆိုင်များတွင် အလွယ်တကူ ဝယ်ယူနိုင်သော ဆေးများမှာ ibuprofen နှင့် naproxen sodium တို့ဖြစ်ပြီး ပိုမိုပြင်းထန်သောဆေးများအတွက် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက် လိုအပ်ပါသည်။
• Conventional DMARDs – NSAIDs များဖြင့် မသက်သာဘဲ ရောဂါသည် ဆက်တိုက်ဖြစ်နေခြင်း သို့မဟုတ် အရိုးများစားလာခြင်းတို့ရှိပါက DMARDs ကို အသုံးပြုပါသည်။ NSAIDs နှင့်မတူဘဲ ၎င်းသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးခြင်းဖြင့် ရောဂါဆိုးရွားလာမှုကို လျှော့ချနိုင်ပြီး အဆစ်နှင့် အခြားတစ်ရှူးများ အမြဲတမ်း ပျက်စီးမှုကို ကာကွယ်ပေးပါသည်။ Methotrexate, sulfasalazine နှင့် cyclosporine တို့သည် ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ အသည်းပျက်စီးခြင်း၊ ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ထိခိုက်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ရောင်ခြင်းတို့သည် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• Biologic agents (biologic response modifiers) – NSAIDs သို့မဟုတ် DMARDs တို့ဖြင့် ရောဂါကို မထိန်းချုပ်နိုင်ပါက ဤဆေးများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ လမ်းကြောင်းအမျိုးမျိုးကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ပါသည်။ Adalimumab, certolizumab, etanercept, golimumab တို့သည် လူသိများသော ဆေးများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အဆစ်ပျက်စီးမှုကို ဟန့်တားရာတွင် အလွန်ထိရောက်သော်လည်း ပိုးဝင်နိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေနိုင်ပါသည်။
• Targeted synthetic DMARDs – ပုံမှန် DMARDs နှင့် biologic ဆေးများဖြင့် မအောင်မြင်ပါက tofacitinib ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ဆေးပမာဏများပြားပါက အဆုတ်အတွင်း သွေးခဲခြင်း၊ ပြင်းထန်သော နှလုံးရောဂါနှင့် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာနိုင်ပါသည်။
• Newer oral medication – Apremilast ကို DMARDs သို့မဟုတ် biologic ဆေးများ မသုံးလိုသူများ သို့မဟုတ် မသုံးနိုင်သော အရေပြားလေးဘက်နာ အသင့်အတင့်ရှိသူများအတွက် ညွှန်ကြားလေ့ရှိသည်။ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းတို့သည် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ကုထုံးများ (Therapies)

ဆေးဝါးမဟုတ်သော နည်းလမ်းများသည်လည်း အဆစ်နာကျင်မှုအတွက် အထောက်အကူပြုပါသည်။ အနှိပ်ကုထုံး၊ ကာယကုထုံး (physical therapy) နှင့် လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာကုထုံး (occupational therapy) တို့သည် နာကျင်မှုကို သက်သာစေပြီး နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှုများကို ပိုမိုလွယ်ကူစေနိုင်ပါသည်။ ပညာရှင်များ လမ်းညွှန်သည့်အတိုင်း လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားခြင်းသည် အဆစ်တောင့်တင်းမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

ခွဲစိတ်မှုနှင့် အခြားလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ (Surgical and other procedures)

• စတီးရွိုက်ထိုးဆေးများ – ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန် ဆေးပမာဏများများအား ထိခိုက်နေသော အဆစ်အတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်ထိုးသွင်းခြင်း ဖြစ်သည်။
• အဆစ်အစားထိုးခွဲစိတ်မှု – အခြေအနေအများစုတွင် ခွဲစိတ်ရန် မလိုအပ်သော်လည်း အဆစ်သည် ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးသွားပါက သတ္တု သို့မဟုတ် ပလတ်စတစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အတုများဖြင့် အစားထိုးနိုင်ပါသည်။ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဆစ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြန်လည်ရရှိရန်၊ နာကျင်မှုလျှော့ချရန်နှင့် လှုပ်ရှားမှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေရန် ဖြစ်ပါသည်။

Doctors who treat this condition