အူမကြီးအဆုံးပိုင်း ရောင်ရမ်းခြင်း

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

Proctitis (အူမကြီးအဆုံးပိုင်း ရောင်ရမ်းခြင်း)

ဆိုသည်မှာ စူးစို့ (rectum) သို့မဟုတ် ဝမ်းအိမ်၏ အတွင်းမြှေး ရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါအခြေအနေဖြစ်သည်။ စူးစို့ဆိုသည်မှာ အူမကြီး၏ အဆုံးပိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်ထားပြီး ဝမ်းများကို ခန္ဓာကိုယ်ပြင်ပသို့ စွန့်ထုတ်ရန် လမ်းကြောင်းပေးသော ကြွက်သားပြွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဤရောဂါသည် စူးစို့ဧရိယာတွင် နာကျင်ခြင်း၊

ဝမ်းလျှောခြင်း၊ သွေးယိုစိမ့်ခြင်း၊ အချွဲထွက်ခြင်းနှင့် ဝမ်းခဏခဏ သွားချင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကဲ့သို့သော လက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ Proctitis ၏ ပြသလက္ခဏာများသည် ယာယီမျှသာ ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ရေရှည်ခံစားရသည့် ပြဿနာအဖြစ်သို့လည်း ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။

ခရုန်းရောဂါ (Crohn’s disease) သို့မဟုတ်

အူမကြီးအနာဖြစ် ရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါ (ulcerative colitis) ကဲ့သို့သော အူရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါ (inflammatory bowel diseases) ခံစားနေရသူများတွင် ဤရောဂါကို မကြာခဏ တွေ့ရှိရသည်။ လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါများ (STIs) သည်လည်း ဖြစ်ပွားစေသည့် အဓိက အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အချို့သော ကင်ဆာရောဂါများအတွက် ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြ ကုသမှု ခံယူခြင်း၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအဖြစ်လည်း Proctitis ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

Proctitis ၏ ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ပြသလက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –

• အိမ်သာသွားရန် လိုအပ်သည်ဟု မပြတ်မတောက် သို့မဟုတ် မကြာခဏ ခံစားရခြင်း
• ဝမ်းချုပ်ခြင်း
• ဝမ်းလျှောခြင်း
• စူးစို့အတွင်း ပြည့်ကျပ်နေခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းနေခြင်း
• ဝမ်းဗိုက်၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် နာကျင်ခြင်း
• စူးစို့မှ သွေးယိုခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းတွင် သွေးပါခြင်း
• စူးစို့တွင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းသွားစဉ် နာကျင်ခြင်း

မည်သည့် Proctitis ရောဂါလက္ခဏာမျိုးမဆို ခံစားရပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူ (ဆရာဝန်) ထံ သွားရောက်ပြသရန် ရက်ချိန်းယူပါ။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

ရောဂါများနှင့် အခြေအနေ အမျိုးမျိုးကြောင့်

စူးစို့၏ အတွင်းမြှေး ရောင်ရမ်းနိုင်သည်။ ထိုအကြောင်းရင်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

အူရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါ (Inflammatory bowel disease)

• ဤသည်မှာ Proctitis ဖြစ်ပွားရသည့် အသုံးအများဆုံး အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ Ulcerative colitis နှင့် Crohn’s disease တို့ပါဝင်သော အူရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါခံစားနေရသူ လူနာများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် စူးစို့ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပွားတတ်သည်။

ကူးစက်ရောဂါများ (Infections) – အဓိကအားဖြင့်

စပလိုင်း/စူးစို့မှတစ်ဆင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းဖြင့် ကူးစက်သည့် လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါများကြောင့် Proctitis ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ခလမိုင်ဒီယား (chlamydia)၊ ဂနိုရီးယား/ဇောက်ထိုးရောဂါ (gonorrhea) နှင့် လိင်အင်္ဂါ ရေယုန် (genital herpes) ကဲ့သို့သော လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်သည့် ရောဂါများသည် Proctitis ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဆာမိုနယ်လာ (salmonella)၊ ရှီဂယ်လာ (shigella) နှင့် ကမ်ပိုင်လိုဘက်တာ (campylobacter) ကူးစက်မှုများကဲ့သို့ အစားအသောက်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်သည့် ရောဂါများကြောင့်လည်း Proctitis ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြ ကုသခြင်း (Radiation therapy) –

စူးစို့ သို့မဟုတ် ဆီးကျိတ်ကဲ့သို့ ဝန်းရံထားသော တစ်ရှူးများကို ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြ ကုသခြင်းကြောင့် ရောင်ရမ်းမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကြောင့်ဖြစ်သော Proctitis သည် ကုသမှုခံယူနေစဉ်အတွင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သကဲ့သို့ ကုသမှုအပြီး လအနည်းငယ် သို့မဟုတ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ပြီးမှလည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

ကင်ဆာ ဓာတ်ရောင်ခြည် ကုထုံးကြောင့်

အစာခြေလမ်းကြောင်း၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဓာတ်ရောင်ခြည်ကြောင့် အကျန်းမြှေးရောင်ခြင်း (Radiation mucositis) ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ဤသည်မှာ အစာခြေလမ်းကြောင်း အတွင်းမြှေး ရောင်ရမ်းခြင်းကို ညွှန်းဆိုသည်။

ဝမ်းဗိုက်အထက်ပိုင်း သို့မဟုတ် အောက်ပိုင်းသို့

ပစ်မှတ်ထား ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြသပါက ဓာတ်ရောင်ခြည်ကြောင့်ဖြစ်သော အူသိမ်ရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အူမကြီးရောင်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဆီးခုံဧရိယာသို့ ပစ်မှတ်ထား ဓာတ်ရောင်ခြည် ခံယူထားပါက ဓာတ်ရောင်ခြည်ကြောင့်ဖြစ်သော Proctitis ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

ပဋိဇီဝဆေးများ (Antibiotics) –

ရောဂါကူးစက်မှုများကို ကုသရန် အသုံးပြုသော ပဋိဇီဝဆေးများသည် အူအတွင်းရှိ အကျိုးပြု ဗက်တီးရီးယားများကို တစ်ခါတစ်ရံ ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ပြီး အန္တရာယ်ရှိသော Clostridium difficile ဗက်တီးရီးယားများကို စူးစို့အတွင်း ပွားများလာစေသည်။

အစားအသောက် ပရိုတင်းကြောင့်ဖြစ်သော Proctitis (Food

protein-induced proctitis) – ပဲပုပ် သို့မဟုတ် နွားနို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော နို့မှုန့်သောက်သုံးသော မွေးကင်းစကလေးများတွင် Proctitis ခံစားရနိုင်သည်။ နို့ထွက်ပစ္စည်းများ စားသုံးသော မိခင်များ၏ နို့ချိုတိုက်ကျွေးခံရသည့် မွေးကင်းစကလေးများတွင်လည်း Proctitis ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

လမ်းကြောင်းလွှဲခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော Proctitis

(Diversion proctitis) – ဝမ်းများကို စူးစို့မှ လမ်းကြောင်းလွှဲထုတ်ရန် ခွဲစိတ်ဖန်တီးထားသော အပေါက် (stoma) ပါရှိသည့် အူသိမ်ပေါက်ဖောက်ထားသူ (ileostomy) သို့မဟုတ် အူမကြီးပေါက်ဖောက်ထားသူ (colostomy) များတွင် ဤဘေးထွက်ဆိုးကျိုး ခံစားရနိုင်သည်။

အီယိုစင်နိုဖီးလ်ကြောင့်ဖြစ်သော Proctitis

(Eosinophilic proctitis) – ခန္ဓာကိုယ်မှ အီယိုစင်နိုဖီးလ် (eosinophils – သွေးဖြူဥတစ်မျိုး) များကို လွန်ကဲစွာ ထုတ်လုပ်ပြီး စူးစို့၏ အတွင်းမြှေးတွင် စုပုံလာသောအခါ ဤရောဂါအခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အီယိုစင်နိုဖီးလ် အစာခြေလမ်းကြောင်း ပြဿနာများရှိပါက ခန္ဓာကိုယ်၏ ခုခံအားစနစ်သည် အစာခြေလမ်းကြောင်း၏ သီးသန့်နေရာတစ်ခုသို့ အီယိုစင်နိုဖီးလ်ပမာဏ အမြောက်အမြား စိမ့်ဝင်စေပြီး ရေရှည်ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ Eosinophilic proctitis သည် အသက် ၂ နှစ်အောက် ကလေးများတွင်သာ သီးသန့် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။

အကြောင်းရင်းမသိ Proctitis (Idiopathic proctitis)

• သိသာထင်ရှားသော အကြောင်းရင်း မရှိဘဲ Proctitis ဖြစ်ပွားသည့် ဖြစ်စဉ် အနည်းငယ် ရှိသည်။ သို့သော် အာဟာရ စားသောက်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲလိုက်ခြင်းဖြင့် ဤအခြေအနေများကို မကြာခဏ သက်သာပျောက်ကင်းစေသည်။ Idiopathic proctitis သည် မကြာခဏ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားတတ်ပြီး နာတာရှည်ရောဂါကဲ့သို့ ပြုမူတတ်သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် Ulcerative colitis အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။

ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း (Trauma) – စူးစို့နှင့်

စပလိုင်းအတွင်းသို့ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် ဓာတုပစ္စည်းတစ်ခုခု ထည့်သွင်းခြင်းကြောင့် ရောင်ရမ်းမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ အချို့သော ဝမ်းချူဆေးများတွင် ပါဝင်သည့် ဓာတုပစ္စည်းများကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

အောက်ပါ အချက်များသည် Proctitis ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေသည် –

• အကာအကွယ်မပါဘဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်း – လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါ (STI) ရရှိနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည့် အပြုအမူများသည် Proctitis ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။ လိင်ဆက်ဆံဖော် အများအပြားရှိခြင်း၊ ကွန်ဒုံးမသုံးခြင်းနှင့် STI ရောဂါရှိသူနှင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းတို့သည် လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါ ရရှိနိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေသည်။
• အူရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါများ – အူရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါများ (ဥပမာ – Crohn’s disease သို့မဟုတ် ulcerative colitis) ရှိသူများတွင် Proctitis ပိုမိုဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။
• ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြ ကုသခြင်း – စူးစို့အနီး သို့မဟုတ် စူးစို့နေရာတွင် ဓာတ်ရောင်ခြည်ပြ ကုသမှု ခံယူပါက (ဥပမာ – စူးစို့ကင်ဆာ၊ မျိုးဥအိမ်ကင်ဆာ သို့မဟုတ် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာတို့အတွက်) Proctitis ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။