အဓိကမမျိုးဥအိမ်လုပ်ဆောင်ချက်စောစီးစွာလျော့ကျခြင်း

H2: ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်း (Primary ovarian insufficiency) ကို မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ ရပ်ဆိုင်းခြင်း (Premature ovarian failure) ဟုလည်း သိကြပြီး အမျိုးသမီးတစ်ဦး အသက် ၄၀ မပြည့်မီ မမျိုးဥအိမ်များ ပုံမှန်အတိုင်း အလုပ်မလုပ်တော့သည့် အခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ မမျိုးဥအိမ်များသည် အီစထရိုဂျင် ဟော်မုန်း မလုံမလောက် ထုတ်လုပ်ပေးသဖြင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ မမျိုးဥကြွေခြင်း၊ ရာသီလာခြင်း၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းနှင့် အခြား ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထိခိုက်စေပါသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် မမျိုးဥထုတ်လုပ်မှု ရပ်တန့်သွားမည့် အသက်အရွယ်တစ်ခုသို့ ရောက်ရှိမည် ဖြစ်ပါသည်။ လူအများစုတွင် သွေးဆုံးချိန်သည် အသက် ၅၁ နှစ်ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါသည်။ မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်းတွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ မမျိုးဥအိမ်များသည် သွေးဆုံးချိန်ကဲ့သို့ မမျိုးဥ ထုတ်လုပ်မှုကို လုံးဝရပ်တန့်လိုက်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ငယ်ရွယ်သော အသက်အရွယ်တွင် မမျိုးဥ ထုတ်လုပ်မှု သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ယင်းကို စောစီးစွာ သွေးဆုံးခြင်းဟု အမှားမကင်း မှတ်ယူလေ့ရှိသော်လည်း မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်း ခံစားနေရသော အမျိုးသမီးများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရာသီမမှန်ခြင်း သို့မဟုတ် ရာသီလာချိန် ကျဲခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော်လည်း ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ချေ ရှိနေပါသေးသည်။ စောစီးစွာ သွေးဆုံးခြင်းတွင်မူ ကိုယ်ဝန်ရရှိရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။ မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်း ဖြစ်ပွားသူ အများစုသည် အရိုးပါးရောဂါနှင့် ဘေးထွက် နှလုံးရောဂါကဲ့သို့သော အီစထရိုဂျင် ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လက္ခဏာများကို လျှော့ချရန်အတွက် ဟော်မုန်း အစားထိုး ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်မည် ဖြစ်ပါသည်။

H2: ရောဂါလက္ခဏာများ

အချို့သော သူများတွင် မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်းသည် မည်သည့် လက္ခဏာမျှ မပြဘဲ ရှိနေနိုင်ပါသည်။ သို့သော် အများစုတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

• ရာသီထင်သလို လာခြင်း သို့မဟုတ် မမှန်ခြင်း
• ကိုယ်ဝန်ရရှိရန် ခက်ခဲခြင်း
• လိင်စိတ် လျော့နည်းခြင်း
• စိတ်ဆတ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်တိုလွယ်ခြင်း
• မျက်စိ ခြောက်သွေ့ခြင်း
• ရုတ်တရက် အပူထခြင်း ခံစားရခြင်း
• မိန်းမကိုယ် ခြောက်သွေ့ခြင်း (ယင်းကြောင့် လိင်ဆက်ဆံစဉ် နာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။)
• အာရုံစူးစိုက်ရန် ခက်ခဲခြင်း

အမျိုးသမီးများအနေဖြင့် ဤလက္ခဏာများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများ ခံစားရပါက ဆရာဝန်ထံ သွားရောက် ပြသရန် အကြံပြုပါသည်၊၊ အထူးသဖြင့် အသက် ၄၀ အောက် အမျိုးသမီးများတွင် ရာသီမလာသည်မှာ သုံး လဆက်တိုက် သို့မဟုတ် ထိုထက်မက ပိုမို ကြာမြင့်နေပါက ဖြစ်ပါသည်။ ရာသီမလာခြင်းသည် လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် အစားအသောက် ပြောင်းလဲခြင်း၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ အီစထရိုဂျင် ဟော်မုန်း ပမာဏ နည်းပါးမှု စွဲမြဲနေပါက အရိုးပါးခြင်းနှင့် ဘေးထွက် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမို မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။ အထိရောက်ဆုံး ကုသမှု ပေးနိုင်ရန်အတွက် ဆရာဝန်သည် ဤပြဿနာ၏ အကြောင်းအရင်းကို ရှာဖွေ ဖော်ထုတ်ရန် လိုအပ်မည် ဖြစ်ပါသည်။

H2: ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်းတွင် တိကျသော အကြောင်းအရင်း တစ်ခုတည်းဟူ၍ မရှိပါ။ ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါ အကြောင်းအရင်းများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်-

• ခရိုမိုဆုန်း ပြောင်းလဲမှုများ- တာနာ ဆင်ဒရုန်း (Turner syndrome) နှင့် ဖရက်ဂျိုင်း အိတ်စ် ဆင်ဒရုန်း (Fragile X syndrome) ကဲ့သို့သော မျိုးရိုးလိုက် ရောဂါများသည် အမျိုးသမီးများ၏ ပုံမှန် မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ ဤအခြေအနေများသည် ခရိုမိုဆုန်း X တစ် ခု အစိတ်အပိုင်းလိုက် သို့မဟုတ် လုံးဝ ပျောက်ဆုံးနေချိန်၌ ဖြစ်စေ၊ ခရိုမိုဆုန်း X ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ် ခုသည် ကျိုးပဲ့ သို့မဟုတ် ပျက်စီးလွယ်သည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိနေချိန်၌ ဖြစ်စေ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပါသည်။
• ခုခံအားစနစ် မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက်သည့် ရောဂါများ (Autoimmune diseases)- လေ့လာမှုများအရ မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်းသည် အက်ဒီဆင် ရောဂါ (Addison disease)၊ လေးဘက်နာ အဆစ်ရောင် ရောဂါ (Rheumatoid arthritis) သို့မဟုတ် သိုင်းရွိုက် ရောဂါ (Thyroid disease) ကဲ့သို့သော ရောဂါများနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် ခုခံအားစနစ်သည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဗိုင်းရပ်စ်များနှင့် ဘက်တီးရီးယားများ ဘေးမှ ကာကွယ်ရန် တိုက်ဖျက်ရေး ပဋိပစ္စည်း (Antibodies) များကို ထုတ်လုပ်ပေးပါသည်။ ထို ရောဂါများတွင်၊ အထူးသဖြင့် မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်း ဖြစ်စဉ်၌၊ ပဋိပစ္စည်းများသည် မမျိုးဥအိမ် တစ်ရှူးများကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်သဖြင့် မမျိုးဥ ပါဝင်သော မမျိုးဥအိတ်များနှင့် မမျိုးဥကို ပျက်စီးစေပါသည်။ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရခြင်းသည် ဤသို့ ခုခံအားစနစ်၏ တုံ့ပြန်မှုအတွက် ရှင်းလင်းချက် တစ် ခု ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ဖြစ်စဉ် အများစုတွင် အကြောင်းအရင်းကို မသိရှိရသေးပါ။

• အဆိပ်အတောက်များ- ပြင်းထန်သော ကင်ဆာ ကုသမှုများနှင့် အချို့သော အဆိပ်အတောက်များနှင့် စွဲမြဲစွာ ထိတွေ့နေရခြင်းသည် မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး မမျိုးဥအိမ် အလုပ်မလုပ်တော့သည်အထိ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။ အတွေ့များသော အဆိပ်အတောက်များမှာ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ ပိုးသတ်ဆေးများ၊ ဗိုင်းရပ်စ်များနှင့် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။ ဓာတုကုထုံး (Chemotherapy) နှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည် ကုထုံး (Radiation therapy) တို့သည်လည်း အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်း သိရှိထားကြပါသည်။
• မသိရှိရသေးသော အကြောင်းအရင်းများ- ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ပေးသူသည် မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းကို ရှာဖွေရန် ထပ်မံ စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဖြစ်စဉ် အများစုတွင် အကြောင်းအရင်းကို မသိရှိရသေးပါ (Idiopathic)။

H2: ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

အောက်ပါ အကြောင်းအရင်းများသည် အမျိုးသမီးများတွင် မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမို မြင့်တက်စေပါသည်-

• အသက်အရွယ်- မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်းသည် ငယ်ရွယ်သော အမျိုးသမီးများနှင့် ဆိန်းယှောင်းအရွယ် မိန်းကလေးများတွင်ပင် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ သို့သော် အသက် ၃၅ နှစ်မှ ၄၀ နှစ်ကြား အမျိုးသမီးများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမို မြင့်မားပါသည်။
• မိသားစု ရောဂါရာဇဝင်- မိသားစုဝင် တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ မိဘများတွင် ယခင်က မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ရာဇဝင် ရှိပါက ထိုအမျိုးသမီးတွင် ဤအခြေအနေ ဖြစ်ပွားရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ အများဆုံး ဖြစ်ပါသည်။
• မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အခြေအနေများ- ခုခံအားစနစ် မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက်သည့် ရောဂါ သို့မဟုတ် တာနာ ဆင်ဒရုန်း (Turner syndrome) နှင့် ဖရက်ဂျိုင်း အိတ်စ် ဆင်ဒရုန်း (Fragile X syndrome) ကဲ့သို့သော မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ အခြေအနေ ရှိသူများသည် မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမို မြင့်မားပါသည်။
• မမျိုးဥအိမ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူဖူးခြင်း- ဆီးခုံအင်္ဂါ သို့မဟုတ် မမျိုးဥအိမ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူဖူးခြင်းသည် မမျိုးဥအိမ် လုပ်ဆောင်ချက် စောစီးစွာ လျော့ကျခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေပါသည်။