အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါ

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါကို ရောဂါအမည်တပ်ရန်အတွက် သင့်ဆရာဝန်သည် သင့်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရောဂါရာဇဝင်နှင့် မိသားစု ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရောဂါရာဇဝင်တို့ကို မေးမြန်းမည်ဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ် စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ပါမည်။ ရောဂါအမည်တပ်ရန်အတွက် နောက်ဆက်တွဲ စမ်းသပ်မှုများနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

သွေးစစ်ဆေးမှုများ-

• အသည်း စစ်ဆေးမှုများ။ ဤသွေးစစ်ဆေးမှုများသည် အသည်းရောဂါနှင့် သဲခြေပြွန် ပျက်စီးမှုကို ညွှန်းဆိုနိုင်သည့် အင်ဇိုင်း ပမာဏများကို ကြည့်ရှုခြင်း ဖြစ်သည်။
• ကိုယ်ခံအားစနစ် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သည့် ရောဂါဆိုင်ရာ အန်တီဘော်ဒီ စစ်ဆေးမှု။ ရောဂါ ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ရန် သွေးစစ်ဆေးမှုများမှတစ်ဆင့် မိုက်တိုကွန်ဒရီးယား တိုက်ဖျက်ရေး အန်တီဘော်ဒီများ (AMAs) စစ်ဆေးမှုကို ဆောင်ရွက်နိုင်ပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောဂါမရှိသူများသည် အခြားအသည်း အခြေအနေများကို ခံစားနေရပါစေ အဆိုပါ အန်တီဘော်ဒီများ ရှိနိုင်ခြေ အလွန်နည်းပါသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် AMA စစ်ဆေးမှု အပြုသဘောဆောင်ခြင်း (Positive) ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရောဂါ၏ စိတ်ချရသော ပြလက္ခဏာအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ သို့သော် အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါရှိသူ အနည်းငယ်တွင် AMAs ကို မပြသနိုင်ပါ။
• ကိုလက်စထရော စစ်ဆေးမှု။ အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါသည် ရောဂါခံစားရသူ ထက်ဝက်ကျော်တွင် စုစုပေါင်း ကိုလက်စထရော ပမာဏများ အပါအဝင် သွေးတွင်း အဆီများ (Fats) ကို ပြင်းထန်စွာ မြင့်တက်စေသည်။

ရောဂါအမည်တပ်ခြင်းကို အတည်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆင်တူသော လက္ခဏာများရှိသည့် အခြားအခြေအနေများကို ဖယ်ထုတ်ရန် သင့်ဆရာဝန်သည် ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများသည် အသည်းနှင့် သဲခြေပြွန်များကို စစ်ဆေးခြင်းပေါ်တွင် အာရုံစိုက်နိုင်ပြီး ကုသမှု လမ်းကြောင်းကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

• အာထရာဆောင်း (Ultrasound)။ အာထရာဆောင်းသည် မြင့်မားသော ကြိမ်နှုန်းရှိ အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ သင့်ခန္ဓာကိုယ်၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံများ၏ ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးပေးသည်။
• ဖိုင်ဘရိုစကန်း (FibroScan)။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် အာထရာဆောင်းနှင့် ဆင်တူသော စမ်းသပ်ကိရိယာကို အသုံးပြု၍ အသည်း အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းကို ရှာဖွေနိုင်ပါသည်။
• သံလိုက်ဓာတ်မှန် သဲခြေနှင့် ပန်ကရိယပြွန် ရိုက်ကူးခြင်း (MRCP)။ ဤအထူးပြု သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) စစ်ဆေးစဉ်အတွင်း သင့်အင်္ဂါများနှင့် သဲခြေပြွန်များကို အသေးစိတ် ရုပ်ပုံဖော်ပေးပါသည်။
• သံလိုက်ဓာတ်မှန် ကြွက်သားကျုံ့နိုင်စွမ်း တိုင်းတာခြင်း (MRE)။ အတွင်းအင်္ဂါများ၏ စိစစ်ပုံရိပ်ဖြစ်သော အီလက်စတိုဂရမ်ကို ထုတ်လုပ်ရန် အသံလှိုင်းများနှင့် MRI ကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုကို အသည်းခြောက်ခြင်း၏ ညွှန်းကိန်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည့် အသည်းတစ်ရှူး အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း (Fibrosis) ကို ရှာဖွေရန် အသုံးပြုသည်။

ရောဂါအမည်တပ်ရန် မရှင်းလင်းသေးသည့် အခြေအနေများတွင် သင့်ဆရာဝန်သည် အသည်းတစ်ရှူးစယူခြင်း (Biopsy) ကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ယင်းတွင် အပ်ပါးပါးကို အသုံးပြု၍ သေးငယ်သော ခွဲကြောင်းမှတစ်ဆင့် အသည်းတစ်ရှူး အစိတ်အပိုင်း လေးတစ်ခုကို ထုတ်ယူခြင်း ပါဝင်သည်။ ရရှိလာသော တစ်ရှူးနမူနာကို ရောဂါအမည်တပ်ခြင်း အတည်ပြုရန် သို့မဟုတ် ရောဂါ၏ အဆင့်နှင့် ပြင်းထန်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ဓာတ်ခွဲခန်း အနုစိတ်စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်မည် ဖြစ်သည်။

ကုသခြင်း

အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါတွင် ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည့် ဆေးမရှိသေးသော်လည်း ရောဂါ၏ ဖြစ်စဉ်ကို နှေးကွေးစေရန်နှင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို လျှော့ချပေးနိုင်သည့် ဆေးဝါးများ ရှိပါသည်။ ရွေးချယ်စရာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

• Ursodeoxycholic Acid (UDCA)။ ursodiol (Actigall, Urso) ဟု ညွှန်းဆိုသော ဆေးဝါးသည် မကြာခဏဆိုသလို စတင်အသုံးပြုသည့် ပထမဆုံး ကုသမှုဖြစ်ပါသည်။ ယင်း၏ အဓိက လုပ်ဆောင်ချက်မှာ အသည်းမှတစ်ဆင့် သဲခြေရည် စီးဆင်းမှုကို လွယ်ကူစေရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါကို ပျောက်ကင်းအောင် မကုသနိုင်သော်လည်း အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်ကို မြှင့်တင်ပေးပြီး အသည်း အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းကို လျှော့ချပေးကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ယားယံခြင်းနှင့် မောပန်းခြင်းကဲ့သို့သော လက္ခဏာများကို သက်သာစေရာတွင်မူ ထိရောက်မှု မရှိနိုင်ပါ။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းနှင့် ကိုယ်အလေးချိန်တက်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။
• Obeticholic acid (Ocaliva)။ လွန်ခဲ့သော ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါး ကွပ်ကဲရေးအဖွဲ့သည် ဤသီးသန့် ဆေးဝါးကို အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါ ကုသရာတွင် အသုံးပြုရန် အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ ဤဆေးဝါးကို တစ်မျိုးတည်း သို့မဟုတ် ursodiol နှင့် ပေါင်းစပ်၍ ၁၂ လကြာ တိုက်ကျွေးခြင်းသည် အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်ကို တိုးတက်စေပြီး အသည်းတစ်ရှူး အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းကို နှေးကွေးစေကြောင်း ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယားယံမှု ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်သည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကြောင့် ယင်း၏ အသုံးပြုမှုကို မကြာခဏ ကန့်သတ်ထားရသည်။
• Fibrates (Tricor)။ ဤဆေးဝါးသည် အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါ၏ လက္ခဏာများကို မည်သို့ လျှော့ချပေးသည်ဆိုသည့် တိကျသော လုပ်ဆောင်ချက်ကို မသိရသေးပါ။ သို့သော် UDCA နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အသည်း စိစိဖြစ်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်း လျော့နည်းသွားကြောင်း အချို့သူများက အစီရင်ခံထားသည်။ ရေရှည် အကျိုးကျေးဇူးများအတွက် နောက်ထပ် သုတေသနများ လိုအပ်ပါသေးသည်။
• Budesonide။ ကော်တီကိုစတီရွိုက် budesonide သည် UDCA နှင့် တွဲဖက်လိုက်သောအခါ အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါအတွက် အကျိုးရှိနိုင်ပါသည်။ ပိုမိုပြင်းထန်သော အခြေအနေရှိသူများအတွက် ဤဆေးဝါးတွင် စတီရွိုက်နှင့် ဆက်စပ်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ရှိသည်။ ဤရောဂါ ကုသရေးအတွက် budesonide ကို မညွှန်းဆိုမီ နောက်ထပ် ကျယ်ပြန့်သော ရေရှည် စမ်းသပ်မှုများ လိုအပ်ပါသည်။
• အသည်း အစားထိုးကုသခြင်း။ အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါသည် ဆေးဝါးများကို ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ဘဲ အသည်းပျက်စီးမှု ဖြစ်ပေါ်သည့် အခြေအနေများတွင် အသက်တမ်း တိုးမြှင့်ရန် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် အသည်း အစားထိုးကုသမှုကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ယင်းတွင် ရောဂါဖြစ်နေသော အသည်းကို အလှူရှင်ထံမှ ကျန်းမာသော အသည်းတစ်ခုဖြင့် အစားထိုးခြင်း ပါဝင်သည်။ အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါရှိသူများအတွက် အသည်း အစားထိုးကုသခြင်းသည် အလွန်ကောင်းမွန်သော ရေရှည်ရလဒ်များ ရှိကြောင်း လူသိများသည်။ သို့သော် နှစ်အတော်ကြာပြီးနောက် အစားထိုးထားသော အသည်းတွင် ရောဂါ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။

လက္ခဏာများကို ကုသခြင်း

သင့်မသက်မသာဖြစ်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါ လက္ခဏာများကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် သင့်ဆရာဝန်သည် အချို့သော ကုသမှုများကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။

မောပန်းနွမ်းနယ်မှုအတွက် ကုသခြင်း မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းသည် အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါ၏ အတွေ့ရများသော လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း သင့်နေ့စဉ် အလေ့အထများ၊ အစားအသောက်၊ လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်နှင့် စုစုပေါင်း ကျန်းမာရေး ကဲ့သို့သော အခြားအချက်များသည်လည်း သင့်စွမ်းအင် ပမာဏအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါရှိသူများတွင် သိုင်းရွိုက်ရောဂါ ပိုမို အဖြစ်များသည့်အတွက် ယင်းဖြစ်နိုင်ခြေကို ဖယ်ထုတ်ရန် စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

ယားယံမှုအတွက် ကုသခြင်း

• အဓာတ်မတည့်မှု ပျောက်ဆေးများ (Antihistamines)။ ယားယံမှု သက်သာစေသော ဆေးဝါးများတွင် loratadine၊ diphenhydramine နှင့် hydroxyzine hydrochloride တို့ ပါဝင်သည်။ ယားယံမှုကြောင့် သင့်ကို အိပ်မရအောင် ဖြစ်စေပါက ဤဆေးများသည် သင့်အား အိပ်ပျော်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။
• Cholestyramine။ အစားအသောက် သို့မဟုတ် အရည်နှင့် ရောစပ်ရန် လိုအပ်သော အမှုန့် ဖြစ်သည်။
• Rifampin။ အလုပ်လုပ်နိုင်သည့် ယားယံမှု ပျောက်ဆေးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ တိကျသော လုပ်ဆောင်ချက်ကို မသိရပါ။ သုတေသီများ၏ အဆိုအရ ယင်းသည် ယားယံမှုကို ဖြစ်စေသော သွေးတွင်း မော်လီကျူးများအပေါ် ဦးနှောက်၏ တုံ့ပြန်မှုကို ဖိနှိပ်ပေးနိုင်ပါသည်။
• Sertraline။ စီရိုတိုနင် ပြန်လည်စုပ်ယူမှုကို တားဆီးပေးသောဆေး (SSRI) တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယားယံမှု၏ သက်ရောက်မှုများကို သက်သာစေရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။
• Opioid antagonists။ naltrexone နှင့် naloxone တို့ ပါဝင်သော ဆေးဝါးများသည် အသည်းရောဂါနှင့် ဆက်စပ်သော ယားယံမှုအတွက် သက်သာရာ ရရှိစေနိုင်ပါသည်။ ဤဆေးဝါးများသည် rifampin ကဲ့သို့ပင် ယားယံသည့် ခံစားချက်ကို လျှော့ချရန် သင့်ဦးနှောက်ပေါ်တွင် လုပ်ဆောင်ပုံရသည်။

မျက်လုံးနှင့် ပါးစပ် ခြောက်သွေ့မှုအတွက် ကုသခြင်း ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ သို့မဟုတ် ညွှန်းဆိုချက်ဖြင့် ရောင်းချသော တုပပြုလုပ်ထားသော တံတွေးနှင့် မျက်ရည်များသည် ပါးစပ်နှင့် မျက်လုံး ခြောက်သွေ့မှုကို ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် ပီကေဝါးခြင်း သို့မဟုတ် သကြားလုံး မာမာများကို စုပ်ခြင်းသည် တံတွေးထုတ်လုပ်မှုကို တိုးတက်စေပြီး ပါးစပ်ခြောက်သွေ့မှုကို သက်သာစေနိုင်ပါသည်။

နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကုသခြင်း အဓိက သဲခြေပြွန် ရောင်ရမ်းပိတ်ဆို့သည့် ရောဂါသည် အနည်းငယ်သော အကျိုးဆက်များနှင့် မကြာခဏ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ သင့်ဆရာဝန်သည် အောက်ပါတို့ကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်-

• ဗီတာမင်နှင့် သတ္တုဓာတ် ဖြည့်စွက်ဆေးများ။ သင့်ခန္ဓာကိုယ်က ဗီတာမင် သို့မဟုတ် အခြား အာဟာရဓာတ်များကို စုပ်ယူမှု မရှိပါက ဗီတာမင် A၊ D၊ E နှင့် K၊ ကယ်လ်စီယမ်၊ ဖောလစ်အက်ဆစ် သို့မဟုတ် သံဓာတ် ဖြည့်စွက်ဆေးများကို သောက်သုံးရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
• ကိုလက်စထရော လျှော့ချရန် ဆေးဝါး။ သင့်သွေးတွင်း ကိုလက်စထရော ပမာဏ မြင့်မားနေပါက သင့်ဆရာဝန်သည် စတက်တင် (Statin) ဟုခေါ်သော ဆေးတစ်မျိုးကို ညွှန်းဆိုနိုင်ပါသည်။
• အရိုးပါးခြင်းကို ကုသရန် ဆေးဝါးများ။ အားနည်းသော သို့မဟုတ် ပါးလွှာသော အရိုးများကို ဖြစ်စေသည့် အရိုးပါးရောဂါ ရှိပါက အရိုးသိပ်သည်းဆကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် အရိုးပါးခြင်းကို လျှော့ချရန်အတွက် ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် ကယ်လ်စီယမ်နှင့် ဗီတာမင် D ကဲ့သို့သော ဖြည့်စွက်ဆေးများကို ပေးအပ်နိုင်ပါသည်။ တစ်ပတ်လျှင် ရက်အများစုတွင် လမ်းလျှောက်ခြင်းနှင့် အလေးချိန် သေးသေးလေးများ မခြင်းကဲ့သို့သော လေ့ကျင့်ခန်းများကို ပုံမှန် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် သင့်အရိုးသိပ်သည်းဆကို တိုးတက်စေနိုင်ပါသည်။
• ပို့တယ် သွေးတိုးရောဂါ (Portal hypertension) ကုသခြင်း။ အသည်းရောဂါမှ ပိုမိုပြင်းထန်သော အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း (Fibrosis သို့မဟုတ် အသည်းခြောက်ခြင်း) ရှိပါက သင့်ဆရာဝန်သည် သင့်အား ပို့တယ် သွေးတိုးရောဂါနှင့် သွေးပြန်ကြောများ ကြီးထွားလာခြင်းတို့အတွက် စစ်ဆေး ဆောင့်ကြည့်နိုင်ဖွယ် ရှိသည်။ ပို့တယ် သွေးတိုးရောဂါ၏ အတွေ့ရများသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတစ်ခုမှာ သင့်ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အရည်များ စုစည်းလာခြင်း (Ascites) ဖြစ်သည်။ အရည်အနည်းငယ်သာ စုစည်းမှုရှိပါက သင့်ဆရာဝန်သည် အစားအသောက်တွင် ဆားလျှော့စားရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ပိုမိုပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် ဆီးဝမ်းလွယ်ဆေးများ သို့မဟုတ် အရည်များကို စုပ်ထုတ်သည့် ကုသမှု (Paracentesis) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

Doctors who treat this condition